Danıştay danistay 2022/6431 E. 2025/1950 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/6431
Karar No : 2025/1950

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Vakfı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı-...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara ili, Mamak ilçesi, ... Mahallesi, ...-... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde ruhsatsız yapı yapıldığından bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bendi uyarınca toplam 296.799,82 TL idari para cezası verilmesine ve aynı Kanunun 32. maddesi uyarınca yapının yıktırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Mamak Belediye Encümeni kararı ile yıkımın 19/10/2020 tarihinde gerçekleştirileceğinden bahisle yapının boşaltılıp yıkıma hazır hale getirilmesine ilişkin ... tarihli ve ... sayılı Mamak Belediye Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; 3. derece doğal sit alanında bulunan araziye ruhsatsız yapı yapıldığının tespit edildiği, öte yandan, anılan taşınmaza ilişkin olarak düzenlenen ... tarihli ve ... başvuru numaralı yapı kayıt belgesinin 03/07/2020 tarihinde iptal edildiği, davacının bir ay içinde ruhsat alma talebiyle davalı idareye başvurmadığı ve aykırılığı gidermediği anlaşıldığından, uyuşmazlığa konu yapı hakkında yıkım kararı alınmasına ve yıkım tebligatı düzenlenmesine ilişkin işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı, 1092 m² büyüklüğünde çelik betonarme şekilde ve ruhsatsız olarak yapılan yapının sınıfının 3. sınıf A grubu olarak belirlendiği, temel para cezasında ve yapılan artırımların mevzuata uygun olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idarenin işlemi başlattığında yasal olan ve hukuka uygunluk karinesinden yararlanan bir yapı kayıt belgesi bulunduğu hususunun tartışmasız olduğu, yapı kayıt belgesi bulunan yapı hakkında tesis edilen işlemin hukuka aykırı olduğu, hava fotoğrafları, yapının niteliği, yapı kayıt belgesinin hukuka uygun olduğu gibi hususların incelenmediği belirtilerek temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen ise reddine, Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının kararın ... tarih ve ... sayılı Mamak Belediye Encümeni kararının yapının yıktırılmasına dair kısmının, temel para cezasına ve aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının c/8. alt bendi ile (ç) bendi uyarınca arttırım uygulanmasına ilişkin kısmı ile ... tarihli ve ... sayılı Mamak Belediye Başkanlığı işlemine ilişkin kısmının onanmasına, temel para cezasına 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının c/6. alt bendi uyarınca arttırım uygulanmasına ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davalı idare görevlileri tarafından düzenlenen 26/03/2020 tarihli yapı tatil tutanağı ile, 3. derece doğal sit alanında bulunan araziye ruhsatsız olarak 56,00x6,50 ebatlarında 2. kat betonarme olarak, ayrıca 3. kat yığma olarak yapı yapıldığı, 3. katın kapalı teras olduğu tespit edilmiştir.
Anılan taşınmaza ilişkin olarak düzenlenen ... tarihli ve ... başvuru numaralı yapı kayıt belgesinin Ankara Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla 03/07/2020 tarihinde iptal edildiği davalı idareye bildirilmiştir.
Dava konusu ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile, söz konusu tespit esas alınarak 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 1092 m² aykırılıktan etkilenen alan ve yapı grubu olarak 3/A grubu esas alınarak c/6 ve 8. alt bentleri uyarınca arttırım uygulanmak suretiyle 201.632,02-TL, aynı maddenin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu 1092 m² alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri olan 87,15-TL'nin çarpımı ile bulunan 95.167,80 TL para cezası ilave edilerek toplam 296.799,82-TL para cezası verilmiş ve aynı Kanunun 32. maddesi uyarınca yıktırılmasına karar verilmiştir.
Dava konusu ... tarihli ve ... sayılı Mamak Belediye Başkanlığı işlemi ile; yıkımın 19/10/2020 tarihinde gerçekleştirileceğinden bahisle yapının boşaltılıp yıkıma hazır hale getirilmesi gerektiği bildirilmiştir.
Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı kurala bağlanmış; (b) bendinde ise; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği hükme bağlanmış, (c) bendinde ise artırım sebepleri sayılmış, 6. alt bendinde, yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış ise cezanın % 80'i oranında arttırılarak hesaplanacağı hükmü getirilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Daireleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyize konu İdari Dava Dairesi kararının kararının, ... tarih ve ... sayılı Mamak Belediye Encümeni kararının yapının yıktırılmasına dair kısmında, temel para cezasına ve aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının c/8. alt bendi ile (ç) bendi uyarınca arttırım uygulanmasına ilişkin kısmı ile ... tarihli ve ... sayılı Mamak Belediye Başkanlığı işlemine ilişkin kısmında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.
Kararın; temel para cezasına 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının c/6. alt bendi uyarınca arttırım uygulanmasına ilişkin kısmına gelince;
Yukarıda yer verilen mevzuat hükmünün değerlendirilmesinden; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar nedeniyle verilecek para cezası miktarının belirlenmesinde dikkate alınacak temel ölçütün; yapı sınıfı ve grubu ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının varsa aykırılıktan etkilenen alanın katılması suretiyle bulunacak alan olduğu, yapı sınıfı ve grubu dikkate alınmak suretiyle maddede belirtilen miktar ile yapının alanının çarpılması sonucu temel ceza miktarının hesaplanacağı, temel ceza miktarı belirlendikten sonra maddede öngörülen arttırım sebeplerinin varlığı halinde arttırım sebeplerinin ayrı ayrı hesaplanacağı, bunların toplamlarının alınması suretiyle toplam ceza miktarının bulunacağı ve bulunan bu miktarın belediye encümeni tarafından imar para cezası olarak verileceği anlaşılmaktadır. İdare Mahkemesince, öncelikle 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca hesaplanan temel para cezasına ilişkin kısmın hukuki değerlendirmesinin yapılması, temel para cezasının hesaplanmasında, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı ve grubu temel kriterler olarak öngörüldüğünden, temel para cezasının bu kriterlere aykırı olarak hesaplandığının tespit edilmesi halinde, aykırılığı tespit edilen para cezası miktarına (c) bendinde öngörülen artırım oranları uygulanarak belirlenen toplam para cezasının tamamının iptal edilmesi gerektiği, temel para cezasında hukuka aykırılık bulunmaması halinde ise 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinde öngörülen artırım sebeplerinin uygulanması koşulları yönünden inceleme yapılarak, hukuka uygun olmayan artırım nedenlerine ilişkin kısımlar var ise, sadece hukuka aykırılığı tespit edilen artırım sebeplerine isabet eden kısımları yönünden dava konusu para cezasının kısmen iptaline karar verilmesi gerekmektedir. Yani İdare Mahkemesince öncelikle temel para cezası miktarının doğru belirlenip belirlenmediğinin incelenmesi, temel para cezası miktarının doğru olarak belirlendiğine karar verilmesi halinde ise, artırımların hukuka uygunluğu yönünden ayrıca inceleme yapılmak suretiyle para cezasının hukuka uygunluk denetiminin yapılması gerekmektedir.
3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının c/6. alt bendi hükmü ile; yapılaşmaya yasaklanmış alanda yapı yapılması halinde temel para cezasının % 80'i oranında arttırılacağı kuralı getirilmiştir.
Bazı kanunlar ile yapılan düzenlemeler ile; bazı bölgelerde yapılaşmaya izin verilmemekte ve yapılaşma tamamen yasaklanabilmekte, yine Kanunla belirlenen bazı bölgelerde ise sınırlı sayıda veya büyüklükte yapı yapılabilmesine izin verilebilmektedir.
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun Doğal (Tabii) Sitler, Koruma ve Kullanma Koşulları İle İlgili 19.6.2007 günlü, 728 sayılı İlke Kararında ise; I. Derece Doğal (Tabii) Sit; bilimsel muhafaza açısından evrensel değeri olan, ilginç özellik ve güzelliklere sahip olması ve ender bulunması nedeniyle kamu yararı açısından mutlaka korunması gerekli olan, korumaya yönelik bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak alanlar olarak tanımlanmış, II. Derece Doğal (Tabii) Sit; doğal yapının korunması ve geliştirilmesi yanında kamu yararı gözönüne alınarak kullanıma açılabilecek alanlar olarak tanımlanmış, bu alanlarda, turizm yatırım ve turizm işletme belgeli turistik tesisler ile hizmete yönelik yapılar dışında herhangi bir yapılaşmaya gidilemeyeceğine, III. Derece Doğal (Tabii) Sit ise; potansiyeli ve kullanım özelliği de gözönünde tutularak konut kullanımına da açılabilecek alanlar olarak tanımlanmıştır. 3. Derece doğal sit alanının tamamen yapılaşmaya yasak olmadığı, bu alanda yapılaşmanın, kısıtlamalara, özel izin ve usullere tabi olduğu anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; uyuşmazlığa konu taşınmazın 3. derece doğal sit alanında kaldığı anlaşılmaktadır.
3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrasının c/6. alt bendinin, ilgili taşınmazın bulunduğu alanda yapılaşmanın tümüyle yasaklanması durumunda (1. derece askeri yasak bölge, 1. derece arkeolojik veya doğal sit alanları vb.) uygulanabileceği açıktır.
Bu durumda; uyuşmazlığa konu yapının, 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin c/6. alt bendi uyarınca yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapıldığından bahisle cezanın %80 oranında artırıldığı (44.807,11 TL), taşınmazın bulunduğu alanın yapılaşmaya tamamen yasaklanmış olmadığı anlaşıldığından, 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrasının c/6. alt bendi uyarınca artırım uygulanmasında hukuka uyarlık, temel para cezasına c/6. alt bendi uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmının reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bu kısmında isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2\. Yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı sayılı kararının; ... tarih ve ... sayılı Mamak Belediye Encümeni kararının yapının yıktırılmasına dair kısmının, temel para cezasına ve aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının c/8. alt bendi ile (ç) bendi uyarınca arttırım uygulanmasına ilişkin kısmı ile ... tarihli ve ... sayılı Mamak Belediye Başkanlığı işlemine ilişkin kısmının ONANMASINA,
3\. Kararın; temel para cezasına 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının c/6. alt bendi uyarınca arttırım uygulanmasına ilişkin kısmının BOZULMASINA,
4\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 14/04/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.