Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/5626
Karar No : 2025/4513

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı - ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsata ve projesine aykırı yapı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca yapı müteahhidi sıfatıyla davacıya 486.610,58-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kadıköy Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Mahkemelerince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda özetle, yapıya ait ... tarih ve ... sayılı ilk yapı ruhsatının, sonrasında ise ... tarih ve ... sayılı tadilat yapı ruhsatının ve ... tarih ve ... sayılı yapı kullanma izin belgesinin düzenlendiği, davalı idare tarafından ilk ruhsat eki ... tarih ve ... sayılı onaylı mimari projesine aykırılıkların tespit edildiği, ... tarih ve ... sayılı yapı tespit ve inceleme tutanağının gerekçeleri yerinde incelendiğinde, davalı idare tespitleri ile yapıya ait ilk onaylı mimari projesi ve tadilat projesinin karşılaştırılmasından; davalı idare tespitinin uygun olduğu kanaatine varıldığı, davalı idare tarafından onaylı projesine aykırılıkların tespit edildiği yapı tespit ve inceleme formunda aykırı alanın 14,00 m² olarak tespit edildiği, onaylı projesindeki ölçümler ile karşılaştırıldığında bu tespitin uygun olduğu, ancak imar para cezası hesaplama tablosunda aykırılıktan etkilenen alan olarak yapının tüm alanının kullanılarak 3637,00 m² alan üzerinden para cezasının hesaplandığı, ruhsat ve eklerine aykırılıkların yapının tüm kat planlarında kat holü alanlarında tespit edildiği, tüm yapı alanının aykırılıktan etkilenen alan olarak belirlenmesinin uygun olmayacağı, tespit edilen 14,00 m² aykırılıktan etkilenen alan için para cezası hesaplanmasının uygun olacağı, ayrıca 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesinin (ç) bendi uyarınca uyuşmazlığa konu yapının yer aldığı Atılay Sokağa ait arsa rayiç bedeli olan 7.220,68 TL (Kadıköy Belediyesi internet sitesinden alınmıştır) ile aykırılıktan etkilenen 14,00 m² alanın çarpımı ile bulunan 101.089,52 TL para cezası, tespit edilen aykırılıklar ruhsata bağlandığından hesaplanan idari para cezasına ilave edilmesinin kanun hükümlerine aykırılık teşkil ettiği, tüm bu değerlendirmelerden sonra yapıya ait 486.610,58 TL tutarındaki para cezası tekrar hesaplandığında; 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesi hükümleri doğrultusunda 2.849,46 TL olacağı yönünde görüş ve değerlendirmelere yer verildiği, uyuşmazlıkta; toplam aykırılıktan etkilenen alanın 14 m² olduğunun 03/07/2020 tarih ve 000035/1 sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edildiği, ancak para cezasının yapı tatil tutanağında belirlenen 14,00 m² aykırılıktan etkilenen alan üzerinden hesaplanması gerekirken yapının tüm alanı olanı olan 3637,00 m² üzerinden hesaplandığı, yapı tatil tutanağı ile dava konusu belediye encümeni kararındaki etkilenen alanlar birbiri ile çeliştiğinden davacıya verilen para cezasının hatalı olarak hesapladığı, bununla birlikte davacı tarafından taşınmazdaki aykırılıkların ... tarih ve ... sayılı tadilat yapı ruhsatı ile ruhsata bağlandığı, yapı için ... tarih ve ... sayılı yapı kullanma izin belgesi düzenlendiğinden 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesi (ç) bendi hükmüne göre yapılan ceza artırımının da uygun olmadığı, aykırılıktan etkilenen alan farklılığının temel cezayı etkileyen nitelikte olduğu, bunun ise cezanın tamamının iptalini gerektirdiği dikkate alındığında, 3194 sayılı İmar Kanununun 42/2. maddesi uyarınca yapı müteahhiti sıfatıyla davacıya 486.610,58-TL para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kadıköy Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından aykırılıkların yapı tatil tutanağı ile İmar Kanunu'na uygun olarak tespit edildiği, davacıya verilen para cezasında hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı şirket, uyuşmazlığa konu taşınmazın yapı müteahhididir.
Kadıköy Belediye Başkanlığı tarafından, uyuşmazlığa konu taşınmazda 3637 m² büyüklüğündeki yapı için yapı müteahhidi olarak ... Mühendislik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'nin yazılı olduğu ... tarih ve ... sayılı yapı ruhsatı ve ... tarih ve ... sayılı tadilat yapı ruhsatı ve uyuşmazlığa konu yapı için ... tarih ve ... sayılı yapı kullanma izin belgesi düzenlenmiştir.
Davalı belediye görevlileri tarafından düzenlenen 03/07/2020 tarihli yapı tatil tutanağı ile; ruhsat ve eki mimari projesine aykırı olarak ... tarih ve ... sayılı teklif tadilat projesine göre daire kapılarının öne çekilerek kat holünün daraltıldığı, zemin katta 785 cm’ye, 1-8 arası normal katlarda 837 cm’ye, 9-10-11 normal katlarda 815 cm’ye düşürüldüğü, zemin kat 1A aksındaki balkon konturunun 1 aksına 25 cm ötelenerek büyütüldüğü, zemin kat 1 no’lu bağımsız bölümde salon+mutfak doğramalarının 150/150 cm ölçüye, 2 no’lu bağımsız bölümde ise salon fransız balkon doğramalarının 150/150 cm ölçüye düşürüldüğü, tüm normal katlarda sağ ve sol yan cephelerde katlanır pencerelerin iki kanatlı pencere ile değiştirildiği ve toplam aykırılıktan etkilenen alanın 14 m² olduğu tespit edilmiştir.
Dava konusu ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile, taşınmazda ruhsat ve eki mimari projeye aykırı şekilde yapı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca 3637 m² aykırılıktan etkilenen alan için yapı grubu olarak 4/C grubu esas alınarak c/5. alt bendi uyarınca artırım uygulanarak yapı müteahhidi sıfatıyla davacıya toplam 486.610,58-TL para cezası verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun Kanununun 21. maddesinde; "Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden (....) yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir. Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. Bu durumda; bağımsız bölümlerin brüt alanı artmıyorsa ve nitelik değişmiyorsa ruhsat, hiçbir vergi, resim ve harca tabi olmaz. Ancak; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratlar ruhsata tabi değildir." hükmüne, 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur.
Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır.
Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.
Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. ..." hükmüne, 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı; (b) bendinde ise; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği, (c) bendinde ise artırım sebepleri sayılmış, (ç) bendinde ise bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği kurala bağlanmıştır.
03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (ssss) bendinde "Yapı tatil tutanağı: Herhangi bir şekilde ruhsat alınmadan yapıya başlanılarak kaçak inşaat yapıldığı ya da ruhsatlı yapılarda ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı tespit edildiği takdirde, ilgili idaresince yetkilendirilmiş teknik elemanlarca, yapının o andaki durumu ile birlikte aykırılıkları resim, kroki ve yazı ile belirtilen ve inşai faaliyete devam edilemeyeceğini gösteren onaylı belgeyi,
" hükmüne, aynı maddenin (y) bendinde "Esaslı tadilat: Yapılarda taşıyıcı unsuru etkileyen veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanını veya taban alanını veya bağımsız bölüm sayısını veya ortak alanların veya bağımsız bölümlerin alanını veya kullanım amacını veya ruhsat eki projelerini değiştiren işlemleri (Esaslı tadilat, ruhsata tabidir." hükmüne, 57. maddesinin 6. fıkrasında "Statik proje; mimari projeye ve zemin ve temel etüdü raporuna uygun olarak, ilgili mevzuat çerçevesinde inşaat mühendislerince hazırlanan, ölçekleri yapının büyüklüğüne ve özelliğine göre belirlenen, betonarme, yığma, çelik ve benzeri yapıların türlerine göre taşıyıcı sistemlerini gösteren, bodrum kat dâhil olmak üzere bütün kat planları, çatı planları, iskele sistemi ile bunların kesitleri, detayları ve hesaplarıdır." hükmüne, 58. maddesinde "(1) Mevcut yapının esaslı tamir ve tadili, yürürlükteki mevzuat hükümlerine aykırı olmaması şartı ile imar planı, bu Yönetmelik hükümleri ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılabilir. Ancak, ilave esaslı tamir ve tadil yapılabilmesi için ruhsat alınması zorunludur.
(2) Yapı ruhsatı alınmış olan yeni inşaat, ilave ve esaslı tadillerde, sonradan değişiklik yapılması istendiğinde mimari projenin yeniden tanzim edilmesi gereklidir. Bu değişiklik yapının statik ve tesisat esaslarında da değişiklik yapılmasını gerektirdiği takdirde istenen belgelerde de gerekli değişiklik yapılır. Yapı ruhsatına da bu projelerin tarihleri ve müelliflerin bilgileri yazılır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; esaslı tadilat kapsamında olmayan, taşıyıcı sistemi, bağımsız bölümün dış cephesini, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen basit tadilatların ruhsat gerektirmediği, yapılarda taşıyıcı unsuru etkileyen veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanını veya taban alanını veya bağımsız bölüm sayısını veya ortak alanların veya bağımsız bölümlerin alanını veya kullanım amacını veya ruhsat eki projelerini değiştiren işlemleri kapsayan esaslı tadilatların ruhsata tabi olduğu, yapı ruhsatı alınmış olan yeni inşaat, ilave ve esaslı tadillerde, sonradan değişiklik yapılması istendiğinde mimari projenin yeniden düzenlenmesi gerektiği, değişikliğin yapının statik ve tesisat esaslarında da değişiklik yapılmasını gerektirdiği takdirde istenen belgelerde de gerekli değişiklik yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Aykırılıktan etkilenen alan tespitinde, yapılan imalatların yapının taşıyıcı sistemini etkileyip etkilemediğinin esas alınması, aykırılıkların yapının taşıyıcı sistemini etkilemesi yani yapının statiği bakımından sakınca oluşturması halinde binanın tümünü etkileyeceğinden yapının tüm alanı üzerinden para cezasının hesaplanması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; 03/07/2020 tarihli yapı tatil tutanağı ile; zemin kat ve tüm normal katlarda daire kapılarının öne çekilerek kat holünün daraltıldığının, zemin kat 1A aksındaki balkon konturunun 1 aksına 25 cm ötelenerek büyütüldüğünün, zemin kat 1 no'lu bağımsız bölümde salon+mutfak doğramalarının 150/150 cm ölçüye, 2 no'lu bağımsız bölümde ise salon fransız balkon doğramalarının 150/150 cm ölçüye düşürüldüğünün, tüm normal katlarda sağ ve sol yan cephelerde katlanır pencerelerin iki kanatlı pencere değiştirildiğinin ve toplam aykırılıktan etkilenen alanın 14 m² olduğunun tespit edilmesi üzerine 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca yapının tüm alanı olan 3637 m² üzerinden para cezası verildiği anlaşılmaktadır.
İş bu dosyada; ... İdare Mahkemesince tek bilirkişi olarak mimarın görevlendirildiği, mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; davalı idare tespitinin uygun olduğu kanaatine varıldığı, davalı idare tarafından onaylı projesine aykırılıkların tespit edildiği yapı tespit ve inceleme formunda aykırı alanın 14,00 m² olarak tespit edildiği, onaylı projesindeki ölçümler ile karşılaştırıldığında bu tespitin uygun olduğu, ancak imar para cezası hesaplama tablosunda aykırılıktan etkilenen alan olarak yapının tüm alanının kullanılarak 3637,00 m² alan üzerinden para cezasının hesaplandığı, yapıda tespit edilen ruhsat ve eklerine aykırılıkların yapının tüm kat planlarında kat holü alanlarında tespit edildiği, tüm yapı alanının aykırılıktan etkilenen alan olarak belirlenmesinin uygun olmayacağı yönünde görüş ve değerlendirmelere yer verilmiş, ancak söz konusu aykırılıkların yapının taşıyıcı unsurunu etkileyip etkilemediği hususu değerlendirilmemiş, dolayısıyla aykırılıkların yapının taşıyıcı unsuru bakımından sakınca oluşturup oluşturmadığı aydınlatılmamıştır. Bu itibarla, anılan bilirkişi raporu hükme esas alınabilecek yeterlilikte görülmemiştir.
İdare Mahkemesince ise; anılan bilirkişi raporundaki tespitler dikkate alınarak dava konusu belediye encümeni kararının iptaline karar verilmiş, söz konusu karara karşı yapılan istinaf başvurusu ise reddedilmiştir.
Uyuşmazlıkta; öncelikle yapının statik açıdan etkilenip etkilenmediği hususunun açıklığa kavuşturulması suretiyle işin esası hakkında karar verilmesi gerektiğinden, tespit edilen aykırılıkların yapının taşıyıcı sistemini etkileyip etkilemediği yani yapının statiği bakımından sakınca oluşturup oluşturmadığı, dolayısıyla aykırılıkların yapının tamamını (yapının tüm alanını) etkileyip etkilemediği hususunun araştırılması amacıyla aralarında inşaat mühendisi ve mimar bulunan yeni bir bilirkişi heyetiyle mahallinde yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle, sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2\. Yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 30/09/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.