Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/475
Karar No : 2025/4965

TEMYİZ EDENLER : 1- DAVACI ... Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

2- DAVALI ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF :
1- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

2- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı

3- (DAVACI) ... Anonim Şirketi

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul İli, Zeytinburnu İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazları kapsayan 06.12.2007 onay tarihli 1/1000 ölçekli Zeytinburnu Uygulama İmar Planının, 24.01.2019 onay tarihli Zeytinburnu Uygulama İmar Planı değişikliğinin, 23.03.2007 onay tarihli 1/5000 ölçekli Zeytinburnu Nazim İmar Planı ile 22.01.2018 onay tarihli 1/5000 ölçekli Zeytinburnu Nazim İmar Planı değişikliğinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, davaya konu taşınmazlara getirilen yapılaşma şartlarının, özellikle davacının temel itirazı olan yol ve kentsel hizmet alanı lejantlarına yönelik düzenlemelerinin kamu yararına ve uzun vadeli bölge ihtiyaçlarına uygun olduğu, planlarda kısa vadeli değil aynı zamanda uzun vadeli yapılaşma, çevre/nüfus, donatı alanı, ulaşım gibi faktörlerin de hesap edilmesi gerektiği, dava konusu planlarda uyuşmazlığa konu parseller yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda;
Dava konusu nazım ve uygulama imar planlarında ... ve ... parsel sayılı taşınmaz arasında kalan 10 metrelik yola ilişkin olarak;
Mevzuata göre, trafik yolu olan 10,00 metre ve üzerindeki en kesitli yolların ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümünü gösterecek olan 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer alması gerektiği, 1/1000 ölçekli uygulama imar planında gösterilen 10 metrelik yolların 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmemesinin planları sakatlar nitelikte olduğu, sonuç olarak, dava konusu imar planlarının anılan kısım yönünden hukuka aykırı olması nedeniyle iptalinin gerektiği,
Dava konusu nazım ve uygulama imar planlarında ... ve ... parsel sayılı taşınmazların kısmen kentsel hizmet alanı fonksiyonuna alınmasına ilişkin olarak
Dava konusu ... ve ... parsel sayılı taşınmazların 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ve 1/5000 ölçekli nazım imar planında kentsel hizmet alanına ayrıldığı, ancak bu kullanımın içeriğinin gerek uygulama imar planında, gerekse bu plana ilişkin dosyaya sunulan belgelerde yer almadığı ayrıca imar mevzuatında böyle bir kullanım-lejantın bulunmadığı, imar mevzuatı açısından belirlilik taşımayan söz konusu kullanım kararının uyuşmazlığa konusu parseller yönünden iptalinin gerektiği,
Dava konusu nazım ve uygulama imar planlarında ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar arasında kalan 10 metrelik yol ile ... ve ... parsel sayılı taşınmazların kısmen kentsel hizmet alanı fonksiyonuna alınması dışındaki fonksiyonlar yönünden,
İstinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların, mahkeme kararının anılan kısmının kaldırılmasını gerektirecek nitelikte bulunmadığından bu fonksiyonlar yönüyle istinaf talebinin reddi gerektiği,
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, istinaf talebinin kısmen kabulü ile Mahkeme kararının, nazım ve uygulama imar planlarında ... ve ... parsel sayılı taşınmaz arasında kalan 10 metrelik yol ile ... ve ... parsel sayılı taşınmazların kentsel hizmet alanı fonksiyonuna ilişkin kısmı yönünden kaldırılmasına, bu kısım yönüyle dava konusu işlemin iptaline, diğer kısımlar yönünden ise istinaf talebinin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :
Davacı ... Anonim Şirketi tarafından, davaya konu parseller üzerinde 1967 yılında yasal izinleri bulunan fabrika-sanayi tesislerinin bulunduğu, dava konusu imar planlarının mülkiyet hakkını ihlal ettiği, temyize konu kararın redde ilişkin kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, 1/1000 ölçekli uygulama imar planının 23 sayılı plan notunda kentsel hizmet alanında yer alacak kullanımların neler olduğunun sayıldığı, bu konuda bir belirsizlik bulunmadığı, temyize konu kararın iptale ilişkin kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI :
Davacı ... Anonim Şirketi tarafından, kararın davalı idarelerce temyiz edilen kısmında bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın anılan kısmının onanması gerektiği savunulmaktadır.
Davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, kararın davacı tarafça temyiz edilen kısmında bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın anılan kısmının onanması gerektiği savunulmaktadır.
Davalı Zeytinburnu Belediye Başkanlığı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Davacı tarafın temyiz isteminin kısmen kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara kısmen getirilen ticaret-hizmet-konut alanı fonksiyonu yönünden bozulması, kararın kalan kısım yönünden onanması düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dosyadaki bilirkişi raporu ile plan paftalarının incelenmesinden;
-23.03.2007 onay tarihli 1/5000 ölçekli Zeytinburnu Nazim İmar Planında davacıya ait, İstanbul İli, Zeytinburnu İlçesi, Merkezefendi Mahallesi,
... ada, ... parsel sayılı taşınmaz; kısmen ticaret-hizmet-konut alanı, kısmen kentsel hizmet alanı, kısmen 15 ve 18 mt’lik yol alanı,
... ada, ... parsel sayılı taşınmaz; kısmen ticaret-hizmet-konut alanı, kısmen kentsel hizmet alanı, kısmen 15 mt’lik yol alanı,
... ada, ... parsel sayılı taşınmaz; kısmen merkezi iş (MİA) alanı, kısmen 18 ve 30 mt’lik yol alanı,
-06.12.2007 onay tarihli 1/1000 ölçekli Zeytinburnu Uygulama İmar Planında,
... ada, ... parsel sayılı taşınmaz; kısmen ticaret-hizmet-konut alanı, kısmen kentsel hizmet alanı, kısmen 10, 15 ve 18 mt’lik yol alanı,
... ada, ... parsel sayılı taşınmaz; kısmen ticaret-hizmet-konut alanı, kısmen kentsel hizmet alanı, kısmen 15 mt’lik yol alanı,
... ada, ... parsel sayılı taşınmaz; kısmen merkezi iş (MİA) alanı, kısmen 10, 18 ve 30 mt’lik yol alanı,
olarak belirlenmiş,
-22.01.2018 onay tarihli 1/5000 ölçekli Zeytinburnu Nazim İmar Planı değişikliği ve buna dayalı olarak yapılan 24.01.2019 onay tarihli Zeytinburnu 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı değişikliği ile
... ada, ... parselin kuzeyinden geçen 18 metrelik imar yolunun istikameti düzenlenmiş, bunun haricinde davaya konu taşınmazların fonksiyonunda herhangi bir değişikliğe gidilmemiştir.
13.06.2019 tarihinde davacı tarafça davalı Zeytinburnu Belediye Başkanlığına yapılan imar durumu talepli başvuruya, 18.06.2019 tarihinde davalı idarece verilen cevap üzerine 08.07.2019 tarihinde bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle, 5. maddesinde nazım imar planı, varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluğunu, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak; uygulama imar planı ise, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin 18. maddesinde, her ölçekteki planların EK-2' de verilen lejant ve plan çizim normlarına göre hazırlanacağı öngörülmüş ve yine 14.06.2014 tarihli ve 29030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Gösterim (lejand) teknikleri" başlıklı 10. maddesinde;
"(1) Her türlü mekânsal plan, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanır.
(2) Planlar, Bakanlıkça belirlenen ve EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1a Ortak Gösterimler, EK-1b Mekânsal Strateji Planları Gösterimleri, EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri, EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri, EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri ve EK-1e Detay Kataloğuna uygun olarak hazırlanır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davalı tarafın temyiz istemi (kararın iptale ilişkin kısmı) ve davacı tarafın temyiz isteminin ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara kısmen getirilen ticaret-hizmet-konut alanı fonksiyonu dışında kalan kısmı yönünden:
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Daireleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49.maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
İdari Dava Dairesince verilen kararın davacı ve davalı tarafça temyiz edilen kısmı ve dayandığı gerekçe hukuk ve usule uygun olup, anılan kısmın bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmamaktadır.
Davacı tarafın temyiz isteminin ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara kısmen getirilen ticaret-hizmet-konut alanı fonksiyonu yönünden:
Dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının kabul edildiği tarihte yürürlükte bulunan Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmeliği ve eklerinde, gerek imar planı değişikliklerin yapıldığı tarihte yürürlükte olan Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği ve eklerinde ticaret-hizmet-konut alanına mekansal kullanım tanımları arasında yer verilmemiş ve böyle bir lejant düzenlenmemiştir.
Bu durumda anılan kısım yönünden dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmesi gerekirken, anılan kısmın reddine dair Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davacı tarafın temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine, davalı tarafın temyiz talebinin reddine
2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara kısmen getirilen ticaret-hizmet-konut alanı fonksiyonu yönünden BOZULMASINA oybirliğiyle, kararın kalan kısım yönünden 10 metrelik yol dışında kalan kısmın oybirliğiyle, 10 metrelik yola ilişkin kısmının oyçokluğuyla ONANMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 14/10/2025 tarihinde, kesin olarak, karar verildi.


KARŞI OY(X) :
14 Haziran 2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri" başlıklı 6. maddesinde; "... (2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır. (3) Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. ..." hükmüne,
"Gösterim (lejand) teknikleri" başlıklı 10. maddesinde;
"(1) Her türlü mekânsal plan, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanır.
(2) Planlar, Bakanlıkça belirlenen ve EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1a Ortak Gösterimler, EK-1b Mekânsal Strateji Planları Gösterimleri, EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri, EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri, EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri ve EK-1e Detay Kataloğuna uygun olarak hazırlanır." hükmüne yer verilmiştir.
Yer verilen normun incelenmesinden, her ölçekteki planların bu Yönetmeliğin Ek-1. maddesinde yer alan lejant ve plan çizim normlarına göre hazırlanacağı anlaşılmaktadır.
EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu, birinci derece yol, ikinci derece yol olarak adlandırılan üç adet lejant gösteriminin yer aldığı, EK-1e Detay Kataloğundan incelendiğinde ise, 10 metre enkesitli yolun, bu lejant gösterimlerinin geometrik ve sınır tip tipi şekillendirmesini kapsamadığı görülmüştür.
Öte yandan, aynı EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu (Otoyol), bölünmüş taşıt yolu ve taşıt yolu olarak adlandırılan üç adet lejant gösteriminin yer aldığı yine bunlarla beraber yaya yolu ve bisiklet yolu gibi en alt düzey yolların düzenlendiği görülmüş olup, böylelikle uygulama imar planında en küçük düzeyde dahi taşıt yollarının ve diğer yolların tamamının gösterileceği anlaşılmaktadır. Esasen tüm yollar ve birbirleriyle olan bağlantılarını içeren hususların ulaşım ana planında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Yine, EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu, birinci derece yol, ikinci derece yol ve üçüncü derece yol olarak adlandırılan dört adet lejant gösteriminin yer aldığı, böylelikle yol ağlarının gösterilmesi bakımından nazım imar planından daha ayrıntılı bir düzenleme yapıldığı görülmektedir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Nazım imar planı" başlığını taşıyan 23. maddesinde; nazım imar planında karar düzeyi ve içerikleri bakımından, uygulama imar planındaki detay kararlar alınmaması esas olup, uygulamaya dönük kararlar uygulama imar planlarında belirleneceği belirtilmiş ve maddenin devamında nazım imar planlarının hazırlanması sürecinde ana ulaşım sistemi (Karayolu, demiryolu, denizyolu, havayolu, terminal, gar, liman ve havalimanı)' nin analiz, etüt ve araştırmaların yapılacağı hususu düzenlenmiştir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde yukarıda sözü edilen yol tanımları yapılmamıştır.
Ölçeği gereği genel kullanım kararları ile başlıca bölge tiplerini belirleyen nazım imar planının, uygulama imar planıyla düzenlenmesi gereken imar adaları oluşturulmadan belirtilen nitelikteki yol kullanımını ihdas etmesinin planlama ilkeleri bakımından mümkün olmadığı, nitekim dava konusu uygulama imar planının dayanağı olan nazım imar planı paftasının incelenmesinden uyuşmazlığa konu "yol" un geçtiği bölgede nazım imar planında ada bazında bir düzenleme yapılmadığı hususu gözetildiğinde, özellikle yapı adalarını ve bu bağlamda da farklı kullanım kararlarına konu alanları birbirinden ayıran ve bunlar arasındaki ulaşım ihtiyacının karşılanması amacına hizmet eden yolların uygulama imar planı kararları ile getirilmesi mümkündür.
Dolayısıyla 1/5000 ölçekli nazım imar planında düzenlenmeyen 10 metrelik yol fonksiyonunun 1/1000 ölçekli uygulama imar planında düzenlenmesinin tek başına plan hiyerarşisine aykırılık oluşturmadığı sonucuna varılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, dosyada bulunan 1/5000 ölçekli nazım imar planı paftası ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı paftasının incelenmesinden, uygulama imar planında sadece davacı taşınmazından geçen değil hiç bir 10 metrelik yolun nazım imar planında gösterilmediği, bu durumun genel plan kararı olduğu anlaşılmıştır.
Bu durumda, dava konusu taşınmazların bir kısmında planlanan 10 metrelik yol yönünden 1/1000 ölçekli uygulama imar planının planlama esasları, şehircilik ve kamu yararına uygun olduğu sonucuna varıldığından, anılan kısma yönelik davanın reddine karar verilmesi gerektiğinden, bu kısım yönünden davanın reddi yolundaki mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, Mahkeme kararının anılan kısmının kaldırılmasına, anılan kısım yönünden dava konusu imar planlarının iptaline dair Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının anılan kısmının bozulması gerektiği oyuyla, Dairemiz kararına katılmıyorum.