Danıştay danistay 2021/7392 E. 2025/3111 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/7392
Karar No : 2025/3111

TEMYİZ EDENLER : I- (DAVACILAR) 1- ... 2- ...
VEKİLİ : Av. ...

II- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF: I- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
II- (DAVACILAR) 1- ... 2- ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Mersin ili, Mezitli ilçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda Akdeniz-Toroslar-Yenişehir-Mezitli İlçeleri 1/5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Planının onaylanmasına ilişkin Mersin Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Mersin İli, Mezitli İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden; dava konusu taşınmazların meskun konut alanı (180k/ha)'olarak planlamasının, Kaleköy Mahallesinin ana ekonomik faaliyetleri arasında yer alan tarım sektörünü koruyacak şekilde tarımsal alan bütünlüğünü bozmadığı, yalnızca kırsal yerleşme alanı içerisinde yer alan ve köyiçi mevkii olarak tarif edilen alanların konut alanı olarak belirlendiği, nazım imar planı kararı ile öngörülen 180 kişi/ha yoğunluk değerinin Kale Mahallesinin mevcut kırsal karakterinin korunmasına yönelik alt ölçekli plan kararı ile kırsal karakterin gerektirdiği yapı yüksekliğinde sınır getirilmesine olanak tanıyabilecek nitelikte olduğu, anılan taşınmazların tapu kayıtlarına göre arsa niteliğinde olması nedeniyle söz konusu parseller için 5403 sayılı Kanun hükümlerine göre izinli kabul edileceği, dava konusu taşınmazların konut alanı olarak planlanmasının kamu yararına uygun olduğu ve üst ölçekli planlarla planlama hiyerarşisi açısından uyum sağladığı anlaşıldığından uyuşmazlığa konu planlama işlemlerinin bu kısmında şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, mevzuata ve hukuka aykırılık bulunmadığı, Mersin İli, Mezitli İlçesi, Kale Mahallesi, ... ve ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden; Dava konusu taşınmazların 21.01.2017 tarihli ve 29955 sayılı Mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan 2016/9620 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan edilen Mersin Büyük Ovası sınırları içerisinde olduğu, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında kaldığı, tarım dışı kullanıma yönelik herhangi bir karar bulunmayan anılan taşınmazların arsa vasfında olmadığının görüldüğü, bu nedenle tarım dışı kullanım izni alınmadan konut alanı olarak planlanmasının 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesinin (c) bendi hükümlerine uygun olmadığı anlaşıldığından, dava konusu planlama işlemlerinin bu kısmında şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planının ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmı yönünden davanın reddine, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurularına konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, 22 adet taşınmazın narenciye bahçesi olarak kullanıldığı, tarımsal niteliği bulunan alanların konut alanına çevrilmesinin uygun olmadığı, Toprak Koruma Kurulunun tarım dışı kullanım kararı bulunmadığı halde aksi yönde planlama yapıldığı, daha önce aynı alanda 1997 yılında yapılan bir imar planı değişikliğiyle getirilen konut alanı kullanım kararının uygun olmadığı iddiasıyla ... Köyü Muhtarlığınca açılan davada, toprakların tarımsal niteliği bulunduğu gerekçesiyle iptal kararı verildiği, bu alanın konuta çevrilmesinin çevresindeki tarım topraklarına da olumsuz etkisi olacağı, bitişikteki Kale köyünde konut ihtiyacı bulunmadığı gibi davalı idarece planlama alanı çevresinde de konut ihtiyacı bulunduğuna ilişkin detaylı bir çalışma yapılmadığı, konut rezervi bulunan başka yerler bulunduğu, tarım alanları yerine alternatif alanların konut alanı olarak değerlendirilmesi gerektiği, dava konusu parsellerden ..., ... ve ... sayılı parseller için önce dava konusu işlemin iptaline, sonra davanın reddine karar verildiği, davaya konu taşınmazların 1. derece dikili sulu mutlak tarım arazisi olduğu, taşınmazın tapudaki vasfına değil gerçek niteliğine bakılarak değerlendirme yapılması gerektiği, bu nedenle temyize konu kararın redde ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından; davaya konu işlemin hukuka uygun olduğu, uyuşmazlık konusu ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden de davanın reddine karar verilmesi gerektiği belirtilerek temyize konu kararın iptale ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

SAVUNMALARIN ÖZETİ : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyize konu kararın iptale ilişkin kısmının onanmasına, redde ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Daha önceden imar planı bulunmayan alanda yer alan Mersin ili, Mezitli ilçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmazlar, 1/5.000 ölçekli nazım imar planının onaylanmasına ilişkin Mersin Büyükşehir Belediye Meclisince verilen ... tarih ve ... sayılı kararı ile 180 kişi/ha orta yoğunluklu meskun konut alanı olarak planlanmış bölge içerisinde yer almaktadır. Anılan 1/5000 ölçekli nazım imar planında dava konusu taşınmazlardan, ... parsel sayılı taşınmaz 15 m en kesitli taşıt yolu ve eğitim alanı, ... parsel sayılı taşınmaz konut alanı, mezarlık alanı ve 15 m taşıt yolu, ... parsel sayılı taşınmaz da mezarlık alanı, ibadet alanı, kültürel tesis alanı ve 15 m en kesitli taşıt yolu, geri kalan diğer taşınmazların tamamı ise meskun konut alanı olarak planlanmıştır.
Bunun üzerine, Mersin Büyükşehir Belediye Meclisince verilen ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Tutanaklar" başlıklı 23. maddesinde; her dava dosyası için görüşmelere katılan başkan ve üyelerin ve tarafların ad ve soyadlarını, incelenen dosya numarasını, kısaca dava konusunu ve verilen kararın neticesini gösteren bir tutanak düzenleneceği, bu tutanakların görüşmelere katılanlar tarafından aynı toplantıda imzalanacağı ve dosyalarında saklanacağı hükme bağlanmıştır.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun "Kurulun Görevleri" başlıklı 6. maddesinde; "Kurulun görevleri aşağıda belirtilmiştir: a)Arazi kullanılan tüm faaliyetlerde, arazinin korunması, geliştirilmesi ve verimli kullanılmasına yönelik inceleme, değerlendirme ve izleme yapmak, ortaya çıkan olumsuzlukları belirlemek, toprak korumayı ve bununla ilgili sorunları giderici önlemleri almak, geliştirmek, uygulanmasını sağlamak için görüş oluşturmak. b)Arazi kullanımını gerektiren tüm girişimleri yönlendirmek üzere, yerel plân veya projelerin uygulanması amacıyla takibini yapmak. c)Toprak koruma önlemlerinin yerine getirilmesi sürecini yerel ölçekte izlemek, değerlendirmek ve çözümleyici öneriler geliştirmek, hazırlanacak toprak koruma ve arazi kullanım plânları doğrultusunda, yerel ölçekli yıllık iş programları için görüş oluşturmak ve uygulamaya konulmasının takibini yapmak. ç) Ülkesel, bölgesel veya yerel ölçekli yapılan plânlar arasındaki uyumu denetlemek. d) Kanunda yer alan konularla ilgili başvuruları almak ve ilgililere aktarmak. e) Kanunla verilen diğer görevleri yapmak." hükmüne, "Tarım Arazilerinin Amaç Dışı Kullanımı" başlıklı 13. maddesinde ise; "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla; a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar, b) Doğal afet sonrası ortaya çıkan geçici yerleşim yeri ihtiyacı, c) Petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri, ç) İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri, d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar, e) Kamu yararı gözetilerek yol altyapı ve üstyapısı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar, f) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımı ile ilgili yatırımları, g) Jeotermal kaynaklı teknolojik sera yatırımları, için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir. Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir. Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri; toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir. Tarımsal amaçlı yapılar için, projesine uyulması şartıyla ihtiyaç duyulan miktarda her sınıf ve özellikteki tarım arazisi valilik izni ile kullanılır.Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentleri kapsamında izin alan işletmeciler, faaliyetlerini çevre ve tarım arazilerine zarar vermeyecek şekilde yürütmekle ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdürler. Bu madde kapsamında valiliklerce verilen kararlara yapılan itirazlar, Bakanlık tarafından değerlendirilerek karara bağlanır. Tarım arazilerinin korunması ve amaç dışı kullanımına dair uygulamaların usûl ve esasları tüzükle düzenlenir." hükmü ve Geçici 6. maddesinde; ''19/7/2005 tarihinden önce onaylanmış 1/5000 veya 1/1000 ölçekli imar planları veya arsa vasfı kazanmış parseller ile bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce belirlenen onaylı köy ve/veya mezraların yerleşik alanı ve civarı ile yerleşik alanlar izinli kabul edilir.'' hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmı bakımından;
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairelerince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın belirtilen kısmı usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısım yönünden bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu kararın ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden reddine ilişkin kısmı bakımından;
\- İdare Mahkemesince, uyuşmazlığa konu ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de aynı kararda (gerekçe ve hüküm kısmında) anılan parsellerin de yer aldığı tüm parseller yönünden davanın reddine karar verildiği, bu karara karşı yapılan istinaf başvurularının reddine karar verildiği görülmüştür.
Bu durumda, uyuşmazlığa konu ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden verilen iptal kararının ve gerekçesinin hukuka uygun olduğu anlaşılmakla birlikte, aynı taşınmazlar yönünden davanın reddine yönelik İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararda mükerrer hüküm bulunduğundan temyize konu kararın anılan kısmında isabet görülmemiştir.
\- Dava konusu edilen diğer taşınmazlar bakımından; Bölge İdare Mahkemesince istinaf başvurusunun reddine karar verilen İdare Mahkemesi kararında, 5403 sayılı Kanunun geçici 6. maddesi uyarınca tarım dışı kullanım kararı bulunduğunun kabulü uygun görülerek taşınmazların yalnızca tapudaki vasıfları gözetilmek suretiyle planlamaya konu edilmelerinde hukuka aykırılık bulunmadığına karar verilmiş ise de uyuşmazlık konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı revizyonunun 06/02/2018 tarihli belediye meclisi kararı ile kabul edildiği, 5403 sayılı Kanuna 7181 sayılı Kanunun 21. maddesiyle eklenen geçici 6. maddenin ise 04/07/2019 tarihinde kabul edilerek 10/07/2019 tarihinde yürürlüğe girdiği, diğer bir ifade ile dava konusu işlem tarihinde anılan geçici 6. maddenin yürürlükte olmadığı, bu durumda anılan hükmün görülmekte olan uyuşmazlıkta uygulanmasının mümkün olmadığı kabul edilmekle birlikte, Bölge İdare Mahkemesince, Büyük Ova sınırları içinde yer alan dava konusu taşınmazların tarım dışı amaçla kullanımının uygun görüldüğüne dair bir Toprak Koruma Kurulu kararı olup olmadığının araştırılması ve tapudaki vasıflarıyla sınırlı kalınmaksızın fiili durumları da gözetilerek tarımsal amaçlı olarak kullanılıp kullanılmadıklarının netleştirilmesi için yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle karar verilmesi gerektiği neticesine ulaşıldığından eksik incelemeye dayanan kararın anılan kısmında isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacıların temyiz isteminin kabulüne,
2\. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden dava konusu işlemin iptali, ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının redde ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3\. Davalı idarenin temyiz isteminin reddine, temyize konu kararın ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının ONANMASINA,
4\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 29/05/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.