Danıştay danistay 2021/10402 E. 2025/2011 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/10402
Karar No : 2025/2011

TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Belediye Başkanlığı-...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Antalya ili, Kumluca ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevki, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda Kumluca Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla kabul edilen ve Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:.., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgeler ile yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine hazırlanan bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; 28.01.2013 tarihinde Mavikent 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planının onaylandığı, bu planda taşınmazın kentsel yerleşik alan (orta yoğunlukta) ve günübirlik turizm alanı olarak belirlendiği, uyuşmazlık konusu uygulama imar planı değişikliği ile Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinde tanımlanan sosyal ve teknik altyapıya ilişkin mekansal büyüklükleri ve gerekliliklerin sağlamadığı, bu anlamda yapılan 1/1000 ölçekli plan değişikliğinin revizyon niteliğinde olmayıp, üst ölçekli 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planına göre mevcut planın sayısallaştırılması gerekçesine dayandırılmasının imar mevzuatına, planlama tekniğine ve şehircilik ilkelerine uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davalı Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; Uyuşmazlık konusu alana yönelik hazılanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin ... tarihli, ... sayılı Antalya Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla onaylandığı, anılan plana itirazda bulunulmadığı, üst ölçekli planlara uygun şekilde kurum görüşleri toplanarak 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının hazırlandığı ileri sürülmektedir.
Davalı Kumluca Belediye Başkanlığı tarafından; Karaöz bölgesinin yerleşim modeli ve yapısı incelendiğinde; söz konusu bölgede yüksek emsalli bir yapılaşma modelinin uygun olmadığı, bölgenin turizm ve doğal yapısı olarak sayılı güzellikteki yerleşim alanlarından biri olduğu, ayrıca ... Mevkiinde aynı imar durumuna sahip olan diğer parsellerde de bugüne kadar verilmiş olan imar çapı ve inşaat ruhsatlarının E:0,45 emsali aşmayacak şekilde düzenlendiği, Kumluca Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü yapmış olduğu iş ve işlemlerden dolayı 03.06.2020 tarihinde İçişleri Bakanlığı Mülkiye Müfettişliği tarafından denetleme yapıldığı, denetleme kapsamında dava konusu taşınmazı ilgilendiren plan değişikliği ile ilgili teknik (şehir plancıları) müfettişler tarafından inceleme yapıldığı, denetleme sonunda imara ilişkin iş ve işlemler bölümünde yapılan revizyonun uygun olduğunun teftiş raporu ile tespit edildiği, uyuşmazlık konusu uygulama imar planının dayanağı 1/5000 ölçekli nazım imar planına dava dışı 3. kişiler tarafından dava açıldığı, ... İdare Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:.... sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği ve anılan kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiği, dava konusu plan değişikliği ile sadece üst ölçekli planın gerektirdiği değişiklikler ile Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği ve eklerinde bulunan güncel gösterimlerin plan paftlarına işlendiği, orman tahdit sınırlarındaki değişiklikler, kıyı kanunu ve eki yönetmelik hükümlerine göre, tabiat varlıkları yani doğal sit sınırları ile uyumsuzlukların giderildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Bilirkişi raporunda açık bir şekilde söz konusu emsal değer değişikliğinin, kanunda aranan değişiklik gerekçelerini taşımadığı, belirlenen değerin alanın kentsel karakterine uymadığı ve davalı idareleri bu değişikliği yapmaya mecbur bırakacak hiçbir zorunluluğun bulunmadığı, mülkiyet hakkının ihlal edildiği , usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile dava konusu işlemin iptaline ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Antalya ili, Kumluca ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz 03.01.1978 yılında Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca onaylanan imar planında büyük kısmı kamusal alan, kalan kısmı da 0.20/0.40 emsalli h:6 metre turistik tesisler alanı olarak belirlenmiş, üzerinde 29.08.1991 tarihine onaylandığı belirtilen ancak dosyada buna ilişkin meclis kararı bulunmayan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise taşınmazın tamamı E:1 yapılaşma koşullu (TTA) turizm tesis alanı olarak belirlenmiş, ardından Kıyı Kanununun yürürlüğe girmesi ile Mavikent Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile 1/1000 ölçekli nazım imar planları onaylanmış ve kıyı kenar çizgisinden ilk 50 metrelik kısım yeşil alan, sahil şeridinin ikinci 50 metrelik kısmı (KTA) konaklama tesis alanı E:1 olarak planlanmış, uyuşmazlık konusu taşınmazın komşuluğunda yer alan ... ada, ... parsel ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlara yönelik anılan planın iptali istemiyle dava açılmış, ... İdare Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararıyla, sahil şeridinin ikinci bölümünde konaklamaya yönelik tesisler yapılamayacağı, halka açık günübirlik alan olarak planlanması gerektiği, alanda emsalin 1 olarak belirlendiği, Antalya ilinin hiçbir yerinde bu kadar yüksek yoğunluk belirlenmediği, alanda 1/5000 ölçekli nazım imar planı bulunmadığı bu nedenle dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptaline karar verilmiş, yargı kararının uygulanması amacıyla Mavikent Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı meclis kararı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı onaylanmış, taşınmazın güneyinde sahil şeridinde kalan alan günübirlik alan, kalan kısmı ise (TKA) tercihli kullanım alanı olarak belirlenmiş ve pafta üzerinde yapılaşma koşulları belirlenmemiş, planın onayına ilişkin meclis kararında önceki planda belirlenen emsal değerlerinin aynı kalması koşuluyla planın onaylanmasına karar verildiği belirtilmiştir.
Ayrıca dava konusu taşınmazın bulunduğu alanda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarihli, ... sayılı işlemiyle onaylanan Mavikent 1/25000 ölçekli Çevre Düzeni Planında taşınmaz kentsel yerleşik alan olarak belirlenmiş, planın "Genel Hükümler" başlıklı 7. maddesinde, 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planının onayından önce mevzuatına uygun olarak onaylanmış 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarının geçerli olduğu, onaylı 1/1000 ölçekli planı olan alanlarda uygulamanın onaylı imar planına göre yapılacağı,10.11.8 sayılı plan hükmünde ise turizm yerleşme alanları ana başlığı altında yapılaşma şartlarına ilişkin genel ilkeler belirlerlendiği, tuzim alanı olarak ayrılan yerlerde otel ve tatil köyü yapılması durumunda maksimum emsalin 0.30, diğer turimz tesislerinde maksimum emsalin 0.20 olacağı, konut alanlarında ise emsalin 0,45 olacağı düzenlenmiştir.
Davacı tarafından uyuşmazlık konusu taşınmaz için 28.05.2015 tarihinde imar durum belgesi düzenlenmesi talebinde bulunulmuş, bunun üzerine 10.06.2015 tarihli imar durum belgesi düzenlenmiş, anılan imar durum belgesinde 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yapılaşma koşulları plan paftası üzerinde gösterilmediği için 1/25.000 ölçekli plan notlarına dayanılarak alanın tercihli kullanım alanında kaldığı konut amaçlı yapılaşmada KAKS:0,45, turistlik tesis olarak yapılaşması durumunda KAKS:0,20 olarak belirtilmiş ve taşınmazın günübirlik alan olarak belirlenen kısmının kamuya terk edilmedi gerektiği belirtilmiş, 05.06.2015 tarihli çaplı imar durum belgesinde yapılaşma koşulları arasında yer alan emsal oranının ve yapı yapabilmek için parselin imar planında kamu alanına isabet eden kısımlarının kamuya terk edilmesi şartının, Mavikent Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarihli, ... sayılı işlemiyle onaylanan Mavikent 1/25000 ölçekli Çevre Düzeni Planının ... sayılı plan hükmünün iptali istemiyle dava açılmış, ... İdare Mahkemesinin verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla işlemlerin iptaline karar verilmiş, istinafa başvurulması üzerine ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile uygulama imar planı paftasında yapılaşma koşullarının gösterilmemesi ve imar durum belgesinde yer alan yapılaşma koşullarından olan emsal oranı ve terk şartı bakımından bakımından istinaf başvursunun gerekçeli reddine, Mavikent 1/25000 ölçekli Çevre Düzeni Planınının 10.11.8 numaralı plan hükmü, uygulama imar planında getirilen imar fonskiyonları bakımından istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının bu kısmının kaldırılmasına, anılan kısımlar bakımından davanın reddi yolundaki kararın temyiz edilmesi üzerine kararın Dairemizin 15/04/2025 tarihli, E:2022/7391, K:2025/2011 sayılı kararı ile imar durum belgesinde belirtilen yapılaşma koşulları bakımından gerekçeli olarak onanmasına, kalan kısımlar bakımından ise onanmasına karar verilmiştir.
Bu süreçte, 6360 Sayılı Kanun uyarınca Antalya Büyükşehir Belediyesi sınırları il mülki sınırları haline gelmiş ve bu sınırlar içerisinde yer alan ilçelerde 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile tanınan görev ve yetkiler kapsamında 1/5000 ölçekli nazım plan çalışmaları başlatılmış, Kumluca-Mavikent Mahaliesi, Karaöz Mevkiine ilişkin hazırlanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği Antalya Büyükşehir Belediyesi Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararıyla onaylanmış, ardından Kumluca Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ise Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanmış, uyuşmazlık konusu taşınmaz kısmen yol, rekreasyon alanı, günübirlik tesis alanı ve ticaret - turizm + konut alanı (TİCTK) olarak planlanmış, TİCTK alanında emsal değeri 0.45 ve A-3 kat olarak belirlenmiş, anılan planların iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun “Tanımlar” başlıklı 5. maddesinde, "uygulama imar planı; "tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan" olarak tanımlanmıştır.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 25. maddesinde, imar planlarının ihtiyaca cevap vermediği veya uygulamasının mümkün olmadığı durumlar ile üst kademe plan kararlarına uygunluğunun sağlanması amacıyla planın tamamının veya plan ana kararlarını etkileyecek bir kısmının yenilenmesi için bu Yönetmelikte belirtilen ilke, esas ve standartlara uygun olarak imar planlarında revizyon yapılabileceği hükmüne, 26. maddesinde, "İmar planı değişikliği; plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılır. İmar planlarında sosyal ve teknik altyapı hizmetlerinin iyileştirilmesi esastır. Yürürlükteki imar planlarında öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarını düşüren plan değişikliği yapılamaz. İmar planlarında bulunan sosyal ve teknik altyapı alanlarının kaldırılması, küçültülmesi veya yerinin değiştirilmesine dair plan değişiklikleri zorunluluk olmadıkça yapılmaz. Zorunlu hallerde böyle bir değişiklik yapılabilmesi için: a) İmar planındaki durumu değişecek olan sosyal ve teknik altyapı alanındaki tesisi gerçekleştirecek ilgili yatırımcı Bakanlık veya kuruluşların görüşü alınır. b) İmar planında yer alan yol hariç sosyal ve teknik altyapı alanlarının ve kamuya ait sosyal ve kültürel tesis alanlarının kaldırılabilmesi veya küçültülmesi ancak bu tesislerin hitap ettiği hizmet etki alanı içinde eşdeğer yeni bir alanın ayrılması suretiyle yapılabilir. Eşdeğer alanın ayrılmasında yüzölçümü ve konum özellikleri korunur. Bu alanların yerinin değiştirilmesinde, mevcut plandaki hizmet etki alanına göre aynı uygulama etabı veya bölge içinde kalması, yaya erişim mesafelerinin dikkate alınması ve yeni tespit edilen alanın tesisin yapılmasına müsait olması zorunludur." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta, Karaöz Bölgesinin bütününde değişikliğe gidildiği, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinde yer alan gösterimlerin paftalara işlendiği, bölge genelinde sıkıntılı olan emsal oranları arasında bütünlük sağlanması amacıyla emsalin 0,45 olarak belirlendiği, kıyı mevzuatı uyarınca kıyıların planlandığı, orman sınırlarının plana işlendiği görülmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; plan revizyonlarının, imar planlarının ihtiyaca cevap vermediği veya uygulanmasının mümkün olmadığı durumlarda veya üst ölçekli plana uyumluluğun sağlanması için planın tamamının veya plan ana kararlarını etkileyecek bir kısmının yenilenmesi olarak tanımlandığı, plan değişikliğinin ise imar planlarının, ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmadan teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak kamu yararı amacıyla değiştirilmesi olarak tanımlandığından, bu kapsamda yapılan değerlendirmede, dava konusu imar planının her ne kadar davaya konu meclis kararında plan değişikliği olarak adlandırıldığı görülse de anılan işlemin plan revizyonu niteliğinde olduğu ve dosyanın bu kapsamda incelenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden uyuşmazlık konusu alanda 1978 yılı ve 2005 yılları arasında birden fazla uygulama imar planı değişikliği yapıldığı, anılan değişikliklerden 2002 yılında onaylanan uygulama imar planı değişikliğinin alanda üst ölçekli nazım imar planı olmaması nedeniyle iptal edildiği, 2002 yılında onaylanan uygulama imar planı değişikliğine ilişkin dosyada yer alan bilirkişi raporunda emsalin 1 olarak belirlendiği ve Antalya ili geneline göre verilen emsalin çok yüksek olduğunun tespit edildiği, yargı kararını uygulama üzerine 2005 yılında alanda uygulama imar planı değişikliği yapıldığı ancak bu değişikte pafta üzerinde yapılaşma koşullarının gösterilmediği, plan değişikliğinin onayına ilşikin meclis kararında önceki planlara atıf yapılarak mevcut yapılaşma koşullarına uyulacağının belirtildiği, ancak taşınmaza imar planlarında verilen fonksiyonun sabit kalmadığı, 2005 yılına kadar turizm tesis alanı iken tercihli kullanım alanı olarak değiştirildiği ve gelinen süreçte taşınmazın yapılaşma koşulları bakımından belirsizlik oluştuğu, uyuşmazlığa konu planın ada özelinde ya da parsel özelinde yapılan imar planı değişikliği olmadığı, uyuşmazlığa konu bölge genelinde yapılaşma koşulları bakımından belirsizliklerin giderilmesinin ve imar bütünlüğünün sağlanmasının amaçlandığı, bu doğrultuda yapılaşma koşullarında değişikliğe gidildiği ve sahil şeridinin kuzeyinde kalan bölgenin emsalinin 0,45 olarak belirlendiği, davacının önceki plan kararlarından kazanılmış hakkı olduğu emsalin 1 olarak belirlenmesi gerektiği iddiası ile bakılan davayı açtığı anlaşılmaktadır.
İmar planları belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus planı ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantıları, halkın sosyal ve kültürel gereksinimleri, güvenlik ve sağlığı ile ilgili konular gözönüne alınarak koşulların zorunlu kıldığı biçim ve zamanda mevzuatta öngörülen yöntemlerle değiştirilebilir ve yeni kullanımlar getirilebilir.
Mevzuat gereği kazanılmış hakkı bulunan taşınmazların imar planlarında bu haktan sürekli yararlanacağı kabul edilerek daha sonraki imar planlarında aynı yapılaşma hakkının tanınması ve sonraki tarihli planlarda kullanım kararların değiştirilmemesinin imar planlama esas ve tekniklerine uygun olmadığı, kazanılmış hakkın mevcut yapıyla sınırlı olduğu yargı içtihatlarıyla ortaya konulmuştur.
Geçerli ruhsata göre yapılan yapıda kazanılmış hak yapı ekonomik ömrünü tamamlayıncaya kadar korunur. Kazanılmış hak süresiz ve koşulsuz değilidir. Genel düzenleyici nitelikte, soyut, objektif işlemler olan imar planlarına ilişkin kazanılmış hak kapsamında taşınmazın fonksiyonunun veya yapılaşma haklarının süresiz olarak korunmasının mümkün olmadığı açıktır.
Bu itibarla, davacının imar planı bakımından kazanılmış hakkı olduğu iddiasına itibar edilmemiştir.
Öte yandan, dava konusu uygulama imar planının üst ölçekli plan kararlarına uygun olduğu, alanda yapılaşma koşullarında ortaya çıkan belirsizliklerin giderilmesinin planlama ve şehircilik ilkeleri bakımından uygun olduğu ayrıca dava konusu taşınmaza alandaki diğer parsellerden farklı yapılaşma koşullarının öngörülmesi durumunda plan ana kararlarının bozulacağı, bu durumda söz konusu taşınmazın uzun vadede çevresindeki taşınmazlara nazaran daha değerli hale geleceği, kamu yararından ziyade kişisel yararın ön plana çıkaracağı ve çevresiyle uyumsuz yapılaşmalar olacağı sonucuna varılmıştır.
Bu durumda şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olan imar planı revizyonunun iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz isteminin kabulüne,
2\. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 15/04/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.