Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/934
Karar No : 2025/5143

TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVACI) ...
VEKİLİ : Av. ...
2- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul İli, Beykoz İlçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlarda ruhsat ve eki mimari projesine aykırı olarak inşai faaliyet yapıldığından bahisle, 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun 11. ve 12. maddelerine istinaden davalı idare tarafından düzenlenen ... tarihli, ... sayılı yapı tatil tutanağı ile tutanakla tespit edilen ruhsata aykırı imalatların anılan Kanunun 13. maddesi uyarınca yıkımına ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararının ve ... tarihli, ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararının davacının hissesine isabet eden (719.312,78 TL / 60 x 56) 671.358,59 TL para cezasına ilişkin kısmının iptali talep edilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda özetle; İstanbul İli, Beykoz İlçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerine yapı tatil tutanağı ve eki krokide ölçüleri verilerek A ile gösterilen yerde üzeri açılır kapanır sistemli tek katlı yapı, B ile gösterilen yerde merdiven evi, C,D ve F ile gösterilen yerlerde ise tek katlı yapıların yapıldığı, ancak dava konusu yere ilişkin olarak ... tarih ve ... sayılı "makine dairesi" yapı ruhsatının bulunduğu, makine dairesinin halihazırda yerinde mevcut olmadığı, dava konusu taşınmazın 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar planında "Köyiçi sınırı" ve "yazlık sinema" alanında kaldığı, ... ve ... parselin bir bölümünün "yol" alanında kaldığı, dava konusu yapılara ilişkin alınmış bir yapı ruhsatının bulunmadığı ve ruhsata bağlanmasının da mümkün olmadığı gerekçesiyle, dava konusu yapı tatil tutanağı ve yıkıma ilişkin encümen kararı yönünden davanın reddine karar verilmiş, para cezasına ilişkin encümen kararı yönünden ise; olayda, ruhsata aykırı imalatı hangi hissedarın müstakilen yaptığının ortaya konulması suretiyle para cezasının muhatabı veya muhataplarının açık ve kesin bir şekilde belirtilerek ve bu kapsamda davacının sorumlu olduğu miktarın açık ve kesin olarak ortaya konulması suretiyle işlem tesis edilmesinin gerektiği, idarece ruhsata aykırı kısımların kim tarafından ve ne zaman yapıldığı belirlenmeden ve davacı tarafından yapıldığına ilişkin geçerli ve somut bir tespit yapılmadan, diğer bir ifadeyle, cezaların şahsiliği ilkesi gereği inşai faaliyetlerin davacı tarafından gerçekleştirildiği hususu tereddüte yer vermeyecek biçimde açıkça ortaya koyulmadan, salt tapuda malik olduğundan bahisle hissesi oranında idari para cezası uygulanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, bu kısım yönünden dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davacı tarafından; dava konusu yere ilişkin yapı ruhsatı bulunduğunun belirtilmesine rağmen yapının tamamı hakkında yıkım kararı verilmesinde ve yapı tatil tutanağında yapının hangi kısmının ruhsatlı, hangi kısmının ruhsata aykırı olduğu yönünde bir tespit bulunmamasında hukuka uyarlık bulunmadığı, yıkıma ilişkin encümen kararında ise hiçbir gerekçe yer almadığı iddia edilerek, temyize konu kararın redde ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmüş, davalı idare tarafından ise; ruhsata aykırı olduğu sabit olan imalatlar nedeniyle her bir hissedara hissesi oranında para cezası verildiği, yapılan işlemin hukuka uygun olduğu iddia edilerek, temyize konu kararın iptale ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

SAVUNMALARIN ÖZETİ : Taraflarca savunma verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyize konu kararın yapı tatil tutanağı ve yıkıma ilişkin kısmının onanması, para cezasına ilişkin kısmının ise Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
Davacının temyiz istemi yönünden;
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar yapı tatil tutanağı ve yıkıma ilişkin encümen kararı yönünden usul ve hukuka uygun olup, davacının dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Davalının temyiz istemine gelince;
Anayasa'nın “Suç ve cezalara ilişkin esaslar” kenar başlıklı 38. maddesinin 7. fıkrasında, “Ceza sorumluluğu şahsidir” hükmü yer almaktadır.
2960 sayılı Boğaziçi Kanununun 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı; İstanbul Boğaziçi Alanının kültürel ve tarihi değerlerini ve doğal güzelliklerini kamu yararı gözetilerek korumak ve geliştirmek ve bu alandaki nüfus yoğunluğunu artıracak yapılanmayı sınırlamak için uygulanacak imar mevzuatını belirlemek ve düzenlemektir" hükmüne, 11. maddesinde; "Boğaziçi Alanındaki yapılar, kazı izni verildiği günden itibaren Boğaziçi İmar Müdürlüğünce inşaat ruhsatına ve eklerine ve bu Kanunla belirlenen esaslara göre denetlenir. Boğaziçi İmar Müdürlüğü, denetleme sırasında inşaat ruhsatı ve eklerine ve bu Kanunla belirlenen imar mevzuatına aykırılıkları bir tutanakla tespit eder. Tutanak tanziminde mal sahibi veya müteahhit veya fenni mesulün bulunması esastır. Bunların bulunmamaları halinde inşaatta çalışan herhangi bir kişinin bulunması da yeterlidir. Terkedilmiş bir inşaatta tutanak, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce görevlendirilecek asgari üç görevli tarafından tanzim edilir. İnşaat ruhsatı ve eklerine ve imar mevzuatına aykırılığı tespit edilen yapılar için, tutanak tanzimi ile birlikte inşaat mühürlenir. Yapının mühürlendiğini belirten belge ve levhalar yapının muhtelif cephelerine asılır. Bu suretle durum mal sahibine veya müteahhide veya fenni mesule tebliğ edilmiş sayılır..." hükmüne, 12. maddesinde ise; "Kullanma izni verilen yapıların, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce tespit edilecek önceliklere göre ve bir program dahilinde, projelerine ve imar mevzuatına uygunluğu denetlenir. Denetleme sırasında tespit edilen aykırılıklar bu Kanunun 11. maddesinde belirtilen esaslara göre tespit edilir ve derhal Boğaziçi İmar Müdürlüğüne bildirilir. Tutanak tanziminde mal sahibi veya yönetici veya kiracının bulunması esastır. Terkedilmiş yapılarda tutanak Boğaziçi İmar Müdürlüğünce görevlendirilecek asgari üç görevli tarafından tanzim edilir. Yapıda imar mevzuatına aykırı olarak yapılan değişiklikler ve eklentiler, bu kanunun 13. maddesinde belirtilen esaslara göre Boğaziçi İmar Müdürlüğünce yıkılır ve yıktırılır..." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 46. maddesinde; 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 6. maddesiyle oluşturulan kurulların kaldırılarak, görev ve sorumlulukların 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun 2. maddesinde belirlenen ve 22/07/1983 onay tarihli plana göre Boğaziçi alanında gösterilen "Boğaziçi Sahil Şeridi" ve "Öngörünüm" bölgelerindeki uygulamalar İstanbul Büyük Şehir Belediye Başkanlığınca, "Gerigörünüm" ve "Etkilenme" bölgelerindeki uygulamaların da ilgili İlçe Belediye Başkanlıklarınca yerine getirileceği, düzenlemelerine yer verilmiş, anılan Kanunun 42. maddesinin birinci fıkrasında; bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyidelerin uygulanacağı, ikinci fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, fıkrada belirtildiği şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı hüküm altına alınmış, anılan fıkranın devamında temel ceza miktarının hesaplanmasına ve cezaya uygulanacak artırımların belirlenmesine ilişkin esaslar hükme bağlanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar nedeniyle verilecek para cezası miktarının belirlenmesinde dikkate alınacak temel ölçütün; yapı sınıfı ve grubu ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının ve varsa aykırılıktan etkilenen alanın katılması suretiyle bulunacak alan olduğu, bu nedenle, para cezasının miktarının belirlenebilmesi için öncelikle; bu hususların yapı tatil tutanağı ile tespitinin yapılması gerekmektedir. Bunun için de, para cezasına esas alınan yapı tatil tutanağında, ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının ve varsa aykırılıktan etkilenen alanın nasıl belirlendiğinin ortaya konulması, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı imalatın hangi yapı grubu ve sınıfına girdiğinin tespit edilmesi ve buna göre yapının sınıfı ve cinsi esas alınarak temel ceza miktarının hesaplanması, temel ceza miktarı belirlendikten sonra maddede öngörülen artırım sebeplerinin varlığı halinde artırım sebeplerinin ayrı ayrı hesaplanması ve bunların toplamlarının alınması suretiyle toplam para cezasının bulunması ve bulunan bu miktarın belediye encümeni tarafından imar para cezası olarak verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Cezaların şahsiliği ilkesi uyarınca ise; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesine göre verilecek olan para cezasının ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı fiilen yapan ya da yaptıran kişi adına, bir başka ifade ile yapı sahibi adına verilmesi gerekmektedir. Yapı sahibinin ise her zaman taşınmaz maliki ile aynı kişi olması zorunlu olmadığından ruhsatsız yapıyı yapan kişinin taşınmaz malikinden farklı bir kişi olduğunun anlaşılması durumunda, taşınmaz maliki adına değil yapıyı yapan adına para cezası verilmesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu İstanbul İli, Beykoz İlçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar planında "Köyiçi sınırı" ve "yazlık sinema" alanında kaldığı, ... ve ... parselin bir bölümünün ise "yol" alanında kaldığı, dava konusu yere ilişkin olarak ... tarih ve ... sayılı "makine dairesi" yapı ruhsatının bulunduğu, ancak halihazırda ... tarihli, ... sayılı yapı tatil tutanağıyla ruhsatsız olarak yapı tatil tutanağı ekinde ölçüleri verilen A ile gösterilen yerde üzeri açılır kapanır sistemli tek katlı yapı, B ile gösterilen yerde merdiven evi, C,D ve F ile gösterilen yerlerde ise tek katlı yapıların yapıldığının tespit edilmesi üzerine, dava konusu para cezası işleminin tesis edildiği anlaşılmıştır.
Dava dilekçesinde; davacı tarafından dava konusu parseller üzerine herhangi bir yapı yapılmadığı, söz konusu yerin uzun yıllardır boş alan olarak kiraya verildiği ve kira sözleşmesinde mal sahibinden izin alınmadan tadilat yapılamayacağının da belirtildiği iddia edilmiş, İdare Mahkemesi tarafından ise; idarece ruhsata aykırı kısımların kim tarafından ve ne zaman yapıldığı belirlenmeden ve davacı tarafından yapıldığına ilişkin geçerli ve somut bir tespit yapılmadan, diğer bir ifadeyle, cezaların şahsiliği ilkesi gereği inşai faaliyetlerin davacı tarafından gerçekleştirildiği hususu tereddüte yer vermeyecek biçimde açıkça ortaya koyulmadan, salt tapuda malik olduğundan bahisle hissesi oranında idari para cezası uygulanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Dosyadaki bilgi ve belgeler ile UYAP kayıtlarının birlikte incelenmesinden ise; dava konusu taşınmazların "arsa" vasfı ile 17/08/1994 tarihinde davacı tarafından satın alındığı, yine davacı tarafından söz konusu taşınmazların 2011 yılında kullanıma hazır halde "teras, dinlenme alanı" olarak, 2014 yılında ise "kafe-restaurant" olarak 3. kişilere kiraya verildiği, 20/12/2017 tarihinde ise Mahkeme kararı ile hisseli bir şekilde mevcut malikler adına tapuda tescil yapıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda; davacı tarafından arsa vasfı ile 1994 yılında satın alınarak 2011 ve 2014 yıllarında 3. kişilere kiraya verilen dava konusu taşınmazların davacı tarafından ruhsatsız olarak inşa edildiği anlaşıldığından, işin esasına girilerek karar verilmesi gerekirken, anılan taşınmazların davacı tarafından yapıldığına ilişkin geçerli ve somut bir tespit yapılmadığı gerekçesi ile para cezasına ilişkin işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu İdare Dava Dairesi kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacının temyiz isteminin reddine, davalı idarenin temyiz isteminin ise kabulüne,
2\. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yapı tatil tutanağına ve yıkıma dair encümen kararına ilişkin kısmının ONANMASINA, para cezasına dair encümen kararına ilişkin kısmının ise BOZULMASINA,
3\. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anıla İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 09/10/2025 tarihinde, oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.