Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/876
Karar No : 2025/5235

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul İli, Üsküdar İlçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan binada, yapı ruhsatı ve eki mimari projesine aykırı inşai faaliyet yapıldığından bahisle, 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun 13. maddesi uyarınca söz konusu izinsiz imalatların yıkımına ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararı ile 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca davacıya toplam 2.230.069,08 TL para cezası verilmesine ilişkin ... tarihli, ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda özetle; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporu ve dosyadaki mevcut diğer bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden, dava konusu binada ruhsat ve eki mimari projesine aykırı olarak zemin kat seviyesinde yeni alan oluşturulduğu, çatı örtüsünün kaldırılarak 2. normal kat seviyesinde kapalı ve açık alan yapıldığı, ayrıca tüm yapıda cephe tadilatı yapıldığı yolundaki inşai faaliyetlerin ruhsat gerektirdiği, bu nedenle verilen para cezasının ise usul ve hukuka uygun hesaplandığı gerekçeleri ile davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından; ruhsat gerektirdiği belirtilen imalatların basit tadil ve tamir niteliğinde olduğu, ruhsata aykırı hiçbir imalatın yapılmadığı, aksine tespitlerde bulunan bilirkişi raporunun hatalı olduğu iddia edilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
Temyize konu kararın, yıkıma ilişkin encümen kararına dair kısmı yönünden;
2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun "Yapının denetimi" başlıklı 11. maddesinde, "Boğaziçi Alanındaki yapılar, kazı izni verildiği günden itibaren Boğaziçi İmar Müdürlüğünce inşaat ruhsatına ve eklerine ve bu Kanunla belirlenen esaslara göre denetlenir. Boğaziçi İmar Müdürlüğü, denetleme sırasında inşaat ruhsatı ve eklerine ve bu Kanunla belirlenen imar mevzuatına aykırılıkları bir tutanakla tespit eder. Tutanak tanziminde mal sahibi veya müteahhit veya fenni mesulün bulunması esastır. Bunların bulunmamaları halinde inşaatta çalışan herhangi bir kişinin bulunması da yeterlidir. Terkedilmiş bir inşaatta tutanak, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce görevlendirilecek asgari üç görevli tarafından tanzim edilir. İnşaat ruhsatı ve eklerine ve imar mevzuatına aykırılığı tespit edilen yapılar için, tutanak tanzimi ile birlikte inşaat mühürlenir. Yapının mühürlendiğini belirten belge ve levhalar yapının muhtelif cephelerine asılır. Bu suretle durum mal sahibine veya müteahhide veya fenni mesule tebliğ edilmiş sayılır. Tanzim edilen tutanak ve yapının mühürlendiğini belirten belge, bir kroki ile birlikte derhal Boğaziçi İmar Müdürlüğüne gönderilir. Mal sahibi veya müteahhit inşaat ruhsatı ve eklerini denetlemeye hazır bir şekilde inşaat mahallinde bulundurmakla yükümlüdürler. Denetleme usulleri, yapıların denetiminde kabul edilebilir hata payları ve ölçüleri, tarafların yükümlülükleri ve inşaat mahallinde bulundurulması gereken belge ve levhalar ve denetime ilişkin diğer hususlar İmar ve İskan Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikte belirtilir." hükmüne, aynı Kanun'un "Kullanılan yapının denetimi" başlıklı 12. maddesinde; "Kullanma izni verilen yapıların, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce tespit edilecek önceliklere görev ve bir program dahilinde, projelerine ve imar mevzuatına uygunluğu denetlenir. Denetleme sırasında tespit edilen aykırılıklar bu kanunun 11. maddesinde belirtilen esaslara göre tespit edilir ve derhal Boğaziçi İmar Müdürlüğünce bildirilir. Yapıda imar mevzuatına aykırı olarak yapılan değişiklikler ve eklentiler, bu kanunun 13. maddesinde belirtilen esaslara göre Boğaziçi İmar Müdürlüğünce yıkılır ve yıktırılır." hükmüne, "Yıkım işleri" başlıklı 13. maddesinde ise; “Aşağıda belirtilen yapılar Boğaziçi İmar İdare Heyetinin kararı ve Boğaziçi İmar Müdürünün yazılı emri ile yıkılır veya yıktırılır. a) İnşaat ruhsatı olmayan yapılar, b) Yapının, inşaat ruhsatı ve eklerine ve imar mevzuatına aykırı yapılmış bölümleri, c) Boğaziçi İmar Müdürlüğünce mühürlenerek yapımı durdurulmuş yapıların mühürlendikten sonra yapılan ilaveleri, d) Yapılarda kullanma izni verildikten sonra imar mevzuatına aykırı olarak yapılan değişiklikler ve eklentileri. Bu kanun hükümlerine göre yıkılması gereken yapılar tespit edildiğinde Boğaziçi İmar Müdürlüğünce derhal valiliğe bildirilir. Vali, Boğaziçi İmar İdare Heyetini en geç yedi gün içinde toplayarak konunun karara bağlanmasını sağlar ve kararı Boğaziçi İmar Müdürlüğüne gönderir. Yıkım emri 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine bağlı kalınmaksızın güvenlik kuvvetleri veya belediye zabıta kuvvetleri tarafından mal sahibine veya müteahhide tebliğ edilir. Bu tebligat onbeş gün içinde tamamlanır. Tebligatın bu şekilde yapılması mümkün olmadığı takdirde, yıkım emri yapı mahallinde görülebilecek bir yere onbeş gün müddetle asılır ve bu işlem bir tutanakla belirlenir. Bu suretle durum mal sahibi veya müteahhide tebliğ edilmiş sayılır. Tebligatın tamamlanmasından itibaren onbeş gün içinde yapı, mal sahibi veya müteahhit tarafından yıkılmadığında, yıkım işlemi Boğaziçi İmar Müdürlüğünce yerine getirilir ve yıkım masrafları % 20 fazlası ile mal sahibi veya müteahitten tahsil edilir.” hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "İstisnalar" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasında "2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, bu Kanunun ilgili maddelerine uyulmak kaydı ile 2960 sayılı İstanbul Boğaziçi Kanunu ve 3030 sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun ile diğer özel kanunlar ile belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde, bu Kanunun özel kanunlara aykırı olmayan hükümleri uygulanır." hükmüne yer verilmiş, aynı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 5. maddesinde, yapı, karada ve suda, daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesisler şeklinde tanımlanmış, "Yapı ruhsatiyesi" başlıklı 21. maddesinde ise "Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir. Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. Bu durumda; bağımsız bölümlerin brüt alanı artmıyorsa ve nitelik değişmiyorsa ruhsat, hiçbir vergi, resim ve harca tabi olmaz. Ancak; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratlar ruhsata tabi değildir. Belediyeler veya valilikler mahallin ve çevrenin özelliklerine göre yapılar arasında uyum sağlamak, güzel bir görünüm elde etmek amacıyla dış cephe boya ve kaplamaları ile çatının malzemesini ve rengini tayin etmeye yetkilidir. Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce yapılmış olan yapılar da bu hükme tabidir." hükmüne yer verilmiştir.
03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin "Tanımlar" 4. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde basit tadil, yapılarda esaslı tadilat kapsamında olmayan, taşıyıcı sistemi, bağımsız bölümün dış cephesini, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı onarımı ve kiremit aktarılması gibi her türlü tamir ve tadil işlemleri" olarak; aynı fıkranın (y) bendinde ise esaslı tadilat, yapılarda taşıyıcı unsuru etkileyen veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanını veya taban alanını veya bağımsız bölüm sayısını veya ortak alanların veya bağımsız bölümlerin alanını veya kullanım amacını veya ruhsat eki projelerini değiştiren işlemleri olarak tanımlanmış ve esaslı tadilatın ruhsata tabi olduğu kurala bağlanmıştır. Aynı Yönetmelik'in "Yapı ruhsatı gerekmeyen inşai faaliyetler" başlıklı 59. maddesinin birinci fıkrasında "Basit tamir ve tadiller, balkonlarda yapılan açılır kapanır katlanır cam panel uygulamaları, korkuluk, pergola, çardak/kameriye ve benzerlerinin yapımı ile bölme duvar, bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı ve benzeri elemanların tamiri ve pencere değişimi ruhsata tabi değildir. (Ek cümle:RG-25/2/2022-31761) Ayrıca iç mekânların tasarımına dair iç mekân projesi değişikliği ile taşıyıcı sistemi ve yangın güvenliğini etkilemeyen mahal listesi değişiklikleri de ruhsata tabi değildir." hükmüne yer verilmiştir.
20/05/2018 tarih ve 30426 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İstanbul İmar Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde, basit tamir ve tadil, yapılarda esaslı tadilat kapsamında olmayan, taşıyıcı sistemi, bağımsız bölümün dış cephesini, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı onarımı ve kiremit aktarılması gibi her türlü tamir ve tadil işlemleri olarak; aynı fıkranın (z) beninde ise esaslı tadilat, yapılarda taşıyıcı unsuru etkileyen veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanını veya taban alanını veya bağımsız bölüm sayısını veya ortak alanların veya bağımsız bölümlerin alanını veya kullanım amacını veya ruhsat eki projelerini değiştiren işlemleri olarak tanımlanmış ve esaslı tadilatın ruhsata bağlı olduğu kurala bağlanmıştır. Aynı Yönetmelik'in "Yapı ruhsatı gerekmeyen inşai faaliyetler" başlıklı 62. maddesinin birinci fıkrasında "Basit tamir ve tadiller, balkonlarda yapılan açılır kapanır katlanır cam panel uygulamaları, korkuluk, pergola, çardak/kameriye ve benzerlerinin yapımı ile bölme duvar, bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı ve benzeri elemanların tamiri ve pencere değişimi ruhsata tabi değildir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu yıkım işlemine dayanak alınan ... tarihli, ... sayılı yapı tatil tutanağında, zemin kat seviyesinde yeni alan oluşturulduğu, çatı örtüsünün kaldırılarak 2. normal kat seviyesinde kapalı ve açık alan yapıldığı, ayrıca tüm yapıda cephe tadilatı yapıldığı yolunda tespitlere yer verilmiş ve dava konusu ... tarihli, ... sayılı kararı encümen kararı ile de tespit edilen bu aykırılıkların yıkılarak yapının onaylı projesine uygun hale getirilmesine karar verilmiştir.
Uyuşmazlıkta, yıkıma konu "tüm cephede tadilat yapıldığı"na dair aykırılığın; yapının taşıyıcı unsurunu etkilediğine veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanı artırdığına yönelik idarece herhangi bir tespitin yapılmamış olduğu hususu dikkate alındığında, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca yapı ruhsatı gerektirmeyen "basit tamir ve tadil" niteliğinde olduğu ve ruhsat gerektirmediği kanaatine varılmış, yapı tatil tutanağı ile tespit edilen ve yıkıma konu zemin kat seviyesinde yeni alan oluşturulması ve çatı örtüsünün kaldırılarak 2. normal kat seviyesinde kapalı ve açık alan oluşturulması şeklindeki diğer aykırılıkların ise; basit tadil ve tamirat niteliğinde olmayan, ruhsat gerektiren inşai faaliyet olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu durumda; temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının "zemin kat seviyesinde yeni alan oluşturulması ve çatı örtüsünün kaldırılarak 2. normal kat seviyesinde kapalı ve açık alan oluşturulması" şeklindeki aykırılıkların yıkımına ilişkin kısmında hukuka aykırılık, "tüm cephede yapılan tadilatın" yıkımına ilişkin kısmında ise hukuki isabet görülmemiştir.
Temyize konu kararın, para cezasına ilişkin encümen kararına dair kısmına gelince;
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin birinci fıkrasında; bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyidelerin uygulanacağı, ikinci fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, fıkrada belirtildiği şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı hüküm altına alınmış, anılan fıkranın devamında temel ceza miktarının hesaplanmasına ve cezaya uygulanacak artırımların belirlenmesine ilişkin esaslar hükme bağlanmıştır.
Olayda; ... tarihli, ... sayılı yapı tatil tutanağı ile dava konusu taşınmazda, yapı ruhsatı ve eki mimari projesine aykırı olarak zemin kat seviyesinde yeni alan oluşturulduğunun, çatı örtüsünün kaldırılarak 2. normal kat seviyesinde kapalı ve açık alan yapıldığının, ayrıca tüm yapıda cephe tadilatı yapıldığının tespit edilmesi üzerine, 62,02 m² zemin kattaki aykırılık ve 154,79 m² 2. normal kattaki aykırılık olmak üzere (tüm cephe tadilatı para cezası hesabına katılmamıştır) toplam 216,81 m² aykırılık nedeniyle, dava konusu ... tarihli, ... sayılı encümen kararı ile; 3194 sayılı İmar Kanununun 42/2. maddesi uyarınca 22.951,51 TL temel para cezası ve aynı maddenin 2. fıkrasının (c) bendinin 5., 7. ve 10. alt bentleri uyarınca 61.969,08 TL ve anılan fıkranın (ç) bendi uyarınca 2.168.100,00 TL olmak üzere davacıya toplam 2.230.069,08 TL para cezası verilmiştir.
Uyuşmazlığın teknik bilgiyi gerektirmesi nedeniyle mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda; zemin katta oluşturulan yeni alanın 73,47 m² ve çatı örtüsünün kaldırılarak 2. normal kat seviyesinde oluşturulan kapalı ve açık alanın da 136,72 m² olmak üzere, temel para cezasına konu aykırı alanın 210,19 m² olduğu, idare tarafından tespit edilen yapı sınıf grubu ile temel para cezasının arttırım nedenlerinde ve anılan 42/2 maddesinin (ç) bendi hesaplanan para cezasında da hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilmiş, bu rapora dayanılarak verilen İdare Mahkemesi kararında ise davanın reddine karar verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar nedeniyle verilecek para cezası miktarının belirlenmesinde dikkate alınacak temel ölçütün; yapı sınıfı ve grubu ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının ve varsa aykırılıktan etkilenen alanın katılması suretiyle bulunacak alan olduğu, bu nedenle, para cezasının miktarının belirlenebilmesi için öncelikle; bu hususların tespitinin eksiksiz ve hatasız bir şekilde yapılması gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta; idare tarafından ruhsata aykırı imalatın 216,81 m² olarak, bilirkişi tarafından ise 210,19 m² olarak tespit edildiği, bu farklılığın para cezası miktarını değiştirdiği, bu durumda, davacıya 210,19 m² x 105,86 TL = 22.251,30 TL temel para cezası, yukarıda sayılan arttırımlar nedeniyle 22.251,30 TL x 1,7 = 37.827,21 TL ve 42/2 maddesinin (ç) bendi uyarınca 210,19 m² x 10,000,00 TL = 2.101.900,00 TL olmak üzere toplam 2.161.978,51 TL para cezası verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda; 2.230.069,08 TL para cezası verilmesine ilişkin ... tarihli, ...9 sayılı encümen kararının iptali istemiyle açılan davada, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının 2.161.987,51 TL'lik kısmında hukuka aykırılık, 68.090,57 TL'lik kısmında ise hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz isteminin kısmen kabul, kısmen reddine,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, yıkıma ilişkin encümen kararının "zemin kat seviyesinde yeni alan oluşturulmasına ve çatı örtüsünün kaldırılarak 2. normal kat seviyesinde kapalı ve açık alan oluşturulmasına" dair kısmı ile para cezasına ilişkin encümen kararının ... TL'lik kısmının ONANMASINA, yıkıma ilişkin encümen kararının "tüm cephede yapılan tadilata" ilişkin kısmı ile para cezasına ilişkin encümen kararının ... TL'lik kısmının ise BOZULMASINA,
3\. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 14/10/2025 tarihinde, oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.