Danıştay danistay 2025/621 E. 2025/5029 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/621
Karar No : 2025/5029

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Diyarbakır ili, Sur ilçesi, ... Mahallesi, ... ada,... parsel (kök ...) sayılı taşınmaz ile bu parsele komşu ve dava dışı 3. kişinin mülkiyetinde bulunan ... ada, ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda yapılan arazi toplulaştırması işleminin anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun değerlendirilmesinden; davacının maliki olduğu kök ... parsel sayılı taşınmazın toplulaştırma işlemi sonrasında ... ada ... nolu parsel olduğu, parselin karayolu çalışmaları sırasında ifraz edilerek .../... ve .../... nolu parsel halini aldığı, .../... nolu parselin Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından kamulaştırıldığı, ... ada ... nolu parselin davacının mülkiyetinde kaldığı, toplulaştırma işlemi sonucu oluşturulan ... ada ... nolu parselin kısmen davacının kullanımında olan kök ... üzerinde oluşturulduğu, eski ... parsel sayılı taşınmazın toplulaştırma öncesinde karayoluna olan cephesi 130,52 m² iken toplulaştırma sonrasında 116,88 m²'ye düşürüldüğü, komşu parsel olan eski ... nolu parselin karayoluna olan cephesi 140,36 m² iken toplulaştırma sonrasında 182,28 m²'ye çıkarıldığı ve davacının kök parselinin anayola olan cephesinin komşu parsel lehine daraltıldığı, davacının taşınmazının eski parsele göre anayola olan cephesinin kısmen daralması nedeniyle toplulaştırma sonrası verilen yerin önceki yerle eşdeğer olmadığı ve taşınmazın değerinin azaltıldığı, komşu ... ada ... parsel sayılı taşınmaza dağıtım ilkelerine aykırı olarak avantaj sağlandığı anlaşıldığından dava konusu toplulaştırma işleminin anılan parsellere ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davanın yasal süresi içerisinde açılmadığı, zaman aşımına uğradığı, iptaline karar verilen işlemin yetki, şekil, konu, amaç ve sebep yönlerinden hukuka uygun olduğu, dava konusu parselin, parselde sabit tesislerin bulunması sebebiyle eski yerini muhafaza ettiği, bilirkişi raporunda sadece parselin anayola olan cephesinin eski durumda 130 m² iken yeni durumda 114 m²'ye düşmesi sebebiyle toplulaştırmaya uygun olmadığının belirtildiği, tarımsal amaç güdülerek yapılan çalışmalarda ne kadar dikkat edilse de yol cephelerinin birincil amaç olamayacağı, birincil amacın her zaman daha uygun ve düzenli tarım arazisi olduğu ve bu hususunun yasa ile yönetmelik, talimatlarda açıkça belirlenmiş olduğu, bilirkişilerin toplulaştırma çalışmalarının arazi sahiplerine kazandırdığı (sulu arazi rantı ve parsel yolları ile müstakilleşme) tarımsal faydalar yerine sanki bir imar arazisindeki yol cephesini öne çıkarmasının toplulaştırmanın ruhuna aykırı olduğu, toplulaştırma çalışmalarının 08/08/2014 tarihinde sona erdiği, parselin Karayolları Bölge Müdürlüğü tarafından cephesi azaltılacak şekilde 2021 yılında kamulaştırıldığı ve ... ile ...nolu parsellere dönüştüğü, davanın bu kamulaştırma çalışması ile arazinin cephesinin azalmasından sonra açıldığı, dolayısıyla işin tekniğine ve mevzuata ve fiziki duruma uygun olarak tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
Davalı idarenin Diyarbakır ili, Sur ilçesi, ... Mahallesi, ... ada,... parsel (kök ...) sayılı taşınmaza ilişkin yapılan toplulaştırma işleminin anılan parsele ilişkin kısmı yönünden temyiz isteminin incelenmesinden;
Bölge idare mahkemele rinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Davalı idarenin davacının Diyarbakır ili, Sur ilçesi, ... Mahallesi, ... ada,... parsel (kök ...) sayılı parseline komşu ve dava dışı 3. kişinin mülkiyetinde bulunan ... ada, ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda yapılan arazi toplulaştırması işleminin temyiz isteminin incelenmesinden;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinin (a) fıkrasında, idari davaların idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3/c bendinde dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, 15. maddenin 1/b bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
İdare Hukukunun genel ilkelerine göre iptal davası açılabilmesi için gerçek ya da tüzel kişiler ile dava konusu edilen işlem arasında makul ve ciddi bir ilişkinin, diğer bir deyişle menfaat bağının bulunması gerekmektedir.
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu kapsamında yapılan arazi toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetlerinin amacının, uygulama alanlarında yer alan toprağın verimli şekilde işletilmesi, işletilmesinin korunması, tarım üretiminin sürekli olarak artırılması, değerlendirilmesi, tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılması, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanması ve küçülmesinin önlenmesi olduğu anlaşılmaktadır.
Bu doğrultuda arazi toplulaştırması ve tarla içi geliştirme hizmetleri uygulamasından doğrudan doğruya etkilenecek olanlar, uygulamanın gerçekleştirildiği alanda bulunan arazilerin malikleridir. Dolayısıyla, yapılan işlem sonucunda mülkiyet hakkını ihlal edebilecek haksız ve hukuka aykırı bir idari işlemin tesisi durumunda, iptal davası açma hakkının, arazinin mülkiyet hakkı sahibine ait olduğu açıktır.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacının maliki olduğu ve toplulaştırma işlemine tabi tutulan Diyarbakır İli, Sur İlçesi, ... Mahallesi, kök ... parsel sayılı taşınmazın toplulaştırma işlemi sonrasında ... ada ... nolu parsel olarak tahsis edildiği, davacının eski ... sayılı parseline komşu eski ... parselin toplulaştırma işlemi sonrasında ... ada ... parsel olarak tahsis edildiği, ... ada ... parselin malikinin... olduğu, davacının kök ... parselde de toplulaştırma uygulamasıyla oluşturulan ... ada... parselde de mülkiyet ilişkisinin bulunmadığı, bu haliyle ilgili işlem ile davacının meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisi bulunmadığı dikkate alındığında bakılan davayı açma konusunda davacının dava ehliyetinin bulunmadığı ve davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken esasa ilişkin olarak verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf isteminin reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararının ... ada ... parsele ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2.... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının, toplulaştırma işleminin ... ada, ...parsele ilişkin kısmının ONANMASINA,
3.Anılan İdare Dava Dairesi kararının, toplulaştırma işleminin ... ada, ... parsele ilişkin kısmının BOZULMASINA,
4.Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 06/10/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.