Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/618
Karar No : 2025/3900

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Mardin ili, ... ilçesinde faaliyet gösteren ... Otel isimli işletmenin sahibi olan davacı şirket tarafından; işletmenin uzun müddet kapalı kalmasında davalı idarenin kusuru bulunduğundan bahisle uğranıldığı iddia olunan zararlara karşılık fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla kazanç kaybından kaynaklı 1.000.000,00-TL maddi tazminat ile 200.000,00-TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; davacı şirket tarafından turizm belgesinin iptaline dayanak Valilik kararının yargı kararıyla iptal edildiği, davalı idarenin hizmet kusuru bulunduğu ileri sürülmekte ise de; davalı idarece, davalı şirkete ilişkin Otel Turizm İşletme Belgesinin iptali işleminde ağır ve belirgin bir hizmet kusuru bulunmadığı, dolayısıyla maddi zararın idarece tazmini gerektiğinden söz edilemeyeceğinden maddi tazminat isteminin reddi gerektiği, davacının manevi tazminat istemine gelince; öğretide de kabul edildiği üzere "manevi tazminat" mal varlığında meydana gelen bir eksilme ya da artışındaki azalmayı, diğer bir deyişle yoksun kalmayı karşılamaya yönelik bir tazmin aracı olmayıp, ilgililerin duyduğu elem, ızdırap, sarsıntı ve yaşama zevki azalması nedeniyle ödenmesi gereken değeri ifade eden bir tatmin aracı olup, dava konusu olayda manevi tazminat verilebilmesi için gereken sartlar oluşmadığından, davacının manevi tazminat isteminin de yerinde bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; davacının dava konusu işlem nedeniyle meydana geldiğini iddia ettiği maddi ve manevi zararların tazmini isteminin değerlendirilmesinden, davacıya ait "... Otel" isimli tesisin kapatılmasına Mardin Valiliği Fuhuşla ve Fuhuş Yüzünden Bulaşan Zührevi Hastalıklarla Mücadele Komisyonu tarafından karar verildiği, davalı idarenin ise bu karara bağlı olarak davacıya ait tesise verilen 3 Yıldızlı Otel Turizm İşletmesi Belgesi"ni iptal ettiği, bu halde davalı idareye dava dışı Mardin Valiliği işlemine bağlı olarak tesis edilen işlemde davalı idareye atfedilecek bir kusurdan söz edilemeyeceği, ayrıca dava konusu işlemin tesis edildiği 24/07/2012 tarihinden, davacı tarafından açılan davanın iptalle sonuçlanması üzerine tekrar davalı idarece ihya olunan 3 Yıldızlı Otel Turizm İşletmesi Belgesi'nin verildiği tarih olan 05/02/2021 tarihleri arasında yürürlükte bulunan mevzuata göre konaklama-lokanta vb. işletmecilik faaliyetleri için turizm işletme belgesinin zorunlu belgelerden olmadığı, davacının anılan belge olmadan da faaliyet konusu alanda faaliyetini sürdürmesinin önünde yasal bir engel bulunmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde davanın reddi yönünde verilen kararda hukuki isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle istinaf başvurusunun yukarıda belirtilen gerekçe ile reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Her yıl denetim yapılmasına rağmen turizm işletme belgesinin iptal edilmesinde davalı idarenin ağır ve belirgin kusurunun bulunduğu, turizm sektörüne sağlanılan teşvik, istisna ve muafiyet gibi ekonomik katkılardan yararlanamadığından maddi zararının oluştuğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
Anayasanın 125. maddesinde idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kuralına yer verilmiş olup, idarenin hukuki sorumluluğundan söz edebilmek için ortada bir zararın bulunması, bunun idareye yüklenebilen bir eylem veya işlemden doğması, zararın doğmasına neden olan idari işlem veya eylemin hizmet kusuru oluşturması ya da kusursuz sorumluluk şartlarının mevcut olması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; Mardin İli, ... İlçesi, ... Mahallesi,..., No:... adresinde faaliyet gösteren davacı şirkete ait "... Otel" isimli tesis hakkında, Mardin Valiliği Fuhuşla ve Fuhuş Yüzünden Bulaşan Zührevi Hastalıklarla Mücadele Komisyonu'nun... tarihli, ... sayılı kararı ile Genel Evlerin Tabi Olacakları Hükümler ve Fuhuş Yüzünden Bulaşan Zührevi Hastalıklarla Mücadele Tüzüğünün 95. ve 96. maddeleri kapsamında faaliyette bulunulduğundan bahisle aynı Tüzüğün 104. maddesi uyarınca bir ay süre ile kapatma kararı verildiği, akabinde söz konusu komisyon kararının Mardin Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün... tarihli, ... sayılı yazısı ekinde davalı idareye bildirilmesi üzerine düzenlenen İnceleme ve Araştırma raporunda tesise ait "3 Yıldızlı Otel Turizm İşletmesi Belgesi"nin iptal edilmesi gerektiğinin belirtildiği, tesise ait "3 Yıldızlı Otel Turizm İşletmesi Belgesi" tesisin kullanım amacı dışında ruhsatsız birleşme yeri olarak kullanılması nedeniyle 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun 34. maddesinin (c) ve (e) bentleri uyarınca iptal edilmesi üzerine, davacı şirket tarafından anılan işlemin iptali istemiyle açılan davada ...İdare Mahkemesi'nce, ... tarih ve E:... K:... sayılı karar ile davanın reddine karar verildiği, anılan Mahkeme kararının temyiz incelenmesinde Danıştay Altıncı Dairesinin 15/11/2019 tarih ve E:2019/7368, K:2019/11255 sayılı kararı ile bozulması üzerine bozma kararına uyularak yapılan yargılama neticesinde ... İdare Mahkemesinin...tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla iptaline karar verildiği, kararın temyiz edilmemesi üzerine kesinleştiği, işletmenin uzun müddet kapalı kalmasında davalı idarenin kusuru bulunduğundan bahisle uğranıldığı iddia olunan zararlara karşılık fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla kazanç kaybından kaynaklı 1.000.000,00-TL maddi tazminat ile 200.000,00-TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Klasik idare hukuku öğretisinde de belirtildiği üzere, idari dava türlerinden birisi olan tam yargı davasıyla idare hukuku alanında ihlal edilen bir hakkın yerine getirilmesi ya da uğranılan zararın giderilmesi istenir. İdare kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup, idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru, hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hâllerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin sorumluluğunun doğmasına yol açmaktadır.
İdarenin hukuki sorumluluğu, kamusal faaliyetler sonucunda, idare ile yönetilenler arasında yönetilenler zararına bozulan ekonomik dengenin yeniden kurulmasını, idari etkinliklerden dolayı bireylerin uğradığı zararın idarece tazmin edilmesini sağlayan bir hukuksal kurumdur. Bu kurum, kamusal faaliyetler nedeniyle yönetilenlerin malvarlığında ortaya çıkan eksilmelerin ya da çoğalma olanağından yoksunluğun giderilebilmesi, karşılanabilmesi için aranılan koşulları, uygulanması gereken kural ve ilkeleri içine almaktadır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, yani zararı doğuran işlem ve eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir. İdarenin tazminat borcunun doğabilmesi için tam yargı davalarında, davacının kişisel (sübjektif) bir hakkının varlığının yanı sıra, bu hakkının idarenin idari nitelikteki bir işlem veya eylemi nedeniyle ihlal edilmesi, bu ihlal sonucunda bir zararın ortaya çıkması, ihlalin kural olarak idarenin kusurundan kaynaklanması ve zarar ile idari işlem veya eylem arasında uygun illiyet bağının bulunması gerekmektedir.
İdare kamu hizmetini ifa ederken, çeşitli eylemlerde ve işlemlerde bulunur. İdarenin hizmet kusurunun bulunup bulunmadığının değerlendirilmesinde, yapılan bütün eylem ve işlemler külli olarak göz önüne alınmalıdır.
Uyuşmazlık incelendiğinde; Mardin Valiliği Fuhuşla ve Fuhuş Yüzünden Bulaşan Zührevi Hastalıklarla Mücadele Komisyonu'nun ...... tarihli, ... sayılı kararı ile Genel Evlerin Tabi Olacakları Hükümler ve Fuhuş Yüzünden Bulaşan Zührevi Hastalıklarla Mücadele Tüzüğünün 95. ve 96. maddeleri kapsamında faaliyette bulunulduğundan bahisle aynı Tüzüğün 104. maddesi uyarınca bir ay süre ile kapatma kararı verilmesi sonrasında davalı idare tarafından turizm işletme belgesinin 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun 34. maddesinin (c) ve (e) bentleri uyarınca iptal edilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle açılan iptal davası sonucunda Mahkemece işlem hukuka uygun bulunmayarak iptaline karar verildiği anlaşıldığından, davalı idarenin hizmet kusurunun bulunduğu görülmektedir.
Hizmet kusuru bulunan davalı idarenin bu kusur nedeniyle oluşan zararları tazmin etmesi gerekmektedir.
Davacının turizm işletme belgesinin iptal edilmesinden dolayı Turizm Teşvik Kanunundan kaynaklanan tüm teşvik tedbirlerinden (istisna, muafiyet ve diğer haklardan) yararlanamadığından kazanç kaybına uğradığı iddiasına yönelik olarak araştırma yapılmadığı görülmektedir.
İdarenin tazminle yükümlü tutulabilmesi için zararın varlığı yeterli olmayıp, tazmini istenilen bu zararın gerçekleştiğine ilişkin somut bir delil bulunması, başka bir anlatımla, zararın, gerçekleşmiş, kesin ve belirli yani gerçek bir zarar niteliğinde olması gerektiğinden, henüz doğmamış ve doğması muhtemel zararlar ile doğması kuvvetle muhtemel olmakla birlikte belli bir miktar olarak ispatlanamayan zararların ise idare tarafından tazminine karar verilmesinin hukuken mümkün olmadığı da açıktır.
Bu durumda, davacıya ait işyerinin zararı doğuran işlem nedeniyle mi kapalı olup olmadığı, kapalıysa ne zaman kapandığı ve Turizm Teşvik Kanunu uyarınca anılan teşvikler kapsamında zararının bulunup bulunmadığı, bulunmakta ise ne kadar olduğuna dair yukarıdaki açıklamalar da dikkate alınmak suretiyle gerekli araştırma yapılarak bir karar verilmesi gerekirken, davanın reddine yönelik İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan, yukarıdaki araştırmalar sonucunda davacının ticari itibarının manevi yönden zarara uğramasına neden olunduğunun saptanması halinde, davacının ticari kişiliğinde oluşan manevi zararın davalı idarece tazmin edilmesi gerekeceği de kuşkusuzdur.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kabulüne,
2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Başkan ..., Üye ...'in karşı oyu ve oyçokluğuyla BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 19/06/2025 tarihinde kesin olarak karar verildi.



(X) KARŞI OY :
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyoruz.