Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/524
Karar No : 2025/3446

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 19/03/2016 tarih ve 29658 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 01/02/2016 tarih ve 2016/8479 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, Manisa Kırkağaç Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında,Manisa ili, Kırkağaç ilçesi, ... Mahallesi ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsele ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararda; davalı idarece gerçekleştirilen toplulaştırma işlemi ile davacının maliki olduğu eski ... sayılı parsel büyük ölçüde korunarak davacıya yeni ... ada ... sayılı parselin tahsis edildiği, eski parselin güney kısmında kalan dört sıra (yaklaşık 84 adet ) zeytin ağacının ise yeni oluşan komşu ... ada ... ve ... sayılı parseller içerisinde kaldığı; toplulaştırma projesinin dayanağı olan Bakanlar Kurulu Kararının 19/03/2016 tarihli Resmî Gazete'de ilân edildiği, arazi toplulaştırma işlemlerine başlamadan önce 2016 yılı Şubat ayında çekildiği tespit edilen ortofoto görüntülerinde eski ... sayılı parselin üzerinde sabit tesis bulunmayan boş tarla olduğu, 10/04/2017 tarihli sabit tesis tutanağında eski 95 sayılı parselin yer almadığı dolayısıyla, zeytin ağaçlarının sabit tesis olarak arazi toplulaştırmasında dikkate alınmasının hukuken mümkün olmadığı, dava konusu parsel yönünden, dağıtım ve tahsis ilkelerine, arazi toplulaştırma esaslarına, mevzuatça öngörülen teknik kriterlere uygun işlem yapıldığı yapıldığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, zeytin ağaçlarının dikildiği tarih hususunda net bir tespit yapılmadığından, çiftçi kayıt sisteminde yer alan bilgiye göre işlem yapılması gerektiği, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesi, işletilmesinin korunması, birim alandan azami ekonomik verimin alınması, tarım üretiminin sürekli olarak artırılması, değerlendirilmesi ve buralarda istihdam imkanlarının artırılması, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılması, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanması ve küçülmesinin önlenmesi amacına hizmet ettiği belirtilmektedir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parselasyon Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlanmasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarının yerine getirilmesi gerektiği kuralına yer verilmiştir.
Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatının "Sabit Tesislerin Tespiti" başlıklı 9. maddesinde, toplulaştırma alanı ilanından sonra yapılan sabit tesislerin uygulamada dikkate alınmayacağı belirtilmektedir. Dava konusu arazi toplulaştırma ilanının yapıldığı tarihte yürürlükte olan Mülga Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırılmasına İlişkin Tüzük'ün 16. Maddesinin 2. fıkrasında, Bakanlar Kurulu kararının Resmi Gazete'de ilanından sonra, toplulaştırma alanı sınırları da belirtilmek suretiyle ilgili muhtarlık veya belediye ve mahallin en büyük mülki idare amirine bildirileceği, 7. fıkrasında, Bakanlar Kurulu kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasını müteakip mahallinde ilanından sonra yapılacak olan sabit tesislerin arazi toplulaştırmasında dikkate alınmayacağı düzenlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacının maliki olduğu Manisa ili, Kırkağaç ilçesi, ... Mahallesi, ... parsel ile maliki olduğu ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar birlikte arazi toplulaştırma işlemine tabi tutularak ... ada ... parsel sayılı taşınmazın davacıya tahsis edildiği, toplulaştırma öncesi davacıya ait ... parselin toplam alanının 13.200,00 m² olduğu, davacıya ait diğer ... ve ... nolu parsellerle birleşerek ... nolu parselin bulunduğu alanda ... ada ... parseli oluşturdukları, eski parselin güney kısmında kalan dört sıra (yaklaşık 84 adet ) zeytin ağacının yeni oluşan komşu ... ada ... ve ... sayılı parseller içerisinde kalması üzerine görülmekte olan davanın açıldığı, Manisa ili, Kırkağaç ilçesi, ... Mahallesinin, 19/03/2016 tarih ve 29658 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Bakanlar Kurulunun 01/02/2016 tarih ve 2016/8479 sayılı kararı ile arazi toplulaştırması kapsamına alındığı, idare tarafından mahalle muhtar ve azalarının eşliğinde 10/04/2017 tarihinde Sabit Tesis Tespit Tutanağı düzenlendiği, tutanağın mahallinde 07/04/2017 tarihinde 15 gün süre ile ilan edildiği ve sabit tesis tutanağında davacıya ait ... nolu parselin bulunmadığı, uydu görüntüleri üzerinde yapılan incelemede davacının ... nolu parsele zeytin fidanlarının yaklaşık Eylül-Ekim 2016 tarihlerinde yeni dikildiği kanaatine varıldığı, öncesinde ... nolu parsel üzerinin boş tarla olduğu, toplulaştırma ilanından sonra dikilen zeytin ağaçlarının sabit tesis olarak arazi toplulaştırmasında dikkate alınmasının hukuken mümkün olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Toplulaştırma ilanından sonra yapılan sabit tesislerin uygulamada dikkate alınması zorunluluğu olmamakla beraber, bu ilkenin ilandan sonra yapılan sabit tesislerin hiçbir şekilde dikkate alınmayacağı şeklinde yorumlanamayacağı, genellikle arazi toplulaştırma ilanından uzun yıllar sonra işlemlerin tamamlanabildiği, bu durumda taşınmaz maliklerinin uzun yıllar mülkiyet hakkının kısıtlandığı, ilandan sonra tesis edilmiş olsa dahi, mümkünse (özellikle dava konusu olayda olduğu gibi, toplulaştırma ilanından kısa bir süre sonra yapılan) sabit tesislerin dikkate alınmasının hakkaniyete daha uygun olacağı durumların söz konusu olabileceği, toplulaştırmada diğer bir ilkenin parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması ilkesi olduğu, görülmekte olan davada davalı idarenin, dava konusu parselin yerini kaydırmış olmasına rağmen, bu işlemin zorunlu olduğunu ve teknik gerekçesini ortaya koymadığı, kaldı ki zeytin ağaçlarının hangi tarihte dikildiği hususunda net bir tespit de yapılamadığı halde, davacı tarafından zeytin ağaçlarının 2015 yılında dikili olduğu ileri sürülerek, 2015 Üretim Yılına Ait Çiftçi Kayıt Sistemi Belgesinin dava dosyasına sunulduğu dikkate alındığında, dava konusu arazi toplulaştırması işleminde, dava konusu parsel yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığından, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz isteminin kabulüne,
2\. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ...sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 28/05/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.