Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/520
Karar No : 2025/3485

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdare Dava Dairesinin ...tarih ve E: ..., K: ...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 29/11/2011 tarih ve 28127 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 14/11/2011 tarih ve 2011/2405 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, İzmir ili, Ödemiş ilçesi, ... ( ...) köyünde yapılan toplulaştırma işleminin, ... ada ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E: ..., K: ...sayılı kararda; mevzuat hükümleri, dava dosyasında bulunan bilgi belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu toplulaştırma işleminden önce davacının ... parsel sayılı taşınmazında bulunan sabit tesis niteliğindeki artezyenin korunmadığı ve davacıya verilen yeni parsel sınırları dışında bırakıldığı görüldüğünden dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; davacıya ait İzmir ili, Ödemiş ilçesi, ...( ...) Mahallesi'nde bulunan eski ... parsel sayılı taşınmaza karşılık toplulaştırma işlemi sonucunda verilen ... ada ... parsel sayılı taşınmazın aynı mahalde bulunduğu, dolayısıyla toprak endeks değerlerinin aynı nitelikte olduğu, proje kapsamında yapılan DOP kesintisinin yasal sınırlar içinde ve tüm maliklerden eşit olacak şekilde yapıldığı, diğer yönleri ile de kanun ve tüzük esaslarına aykırılık bulunmadığı anlaşılmakta olup, her ne kadar İdare Mahkemesi'nce sadece ''eski ... parsel sayılı taşınmazda bulunan sabit tesis niteliğindeki artezyen kuyusunun korunmadığı ve davacıya verilen yeni parsel sınırları dışında bırakıldığı'' gerekçesi ile toplulaştırma işleminin iptaline karar verilmiş ise de, Dairelerinin 25/01/2022 günlü ara kararı ile uyuşmazlık konusu eski ... parsel sayılı taşınmazda yer alan artezyen kuyusunun ilgili idareden izin alınarak yapılıp yapılmadığı, ruhsatının olup olmadığının davalı ve davacıdan sorulduğu, idare ve davacı vekili tarafından verilen cevapta ise bahse konu artezyen kuyusunun izin alınmadan yapıldığı ve ruhsatının bulunmadığının bildirildiği, bu durumda, toplulaştırma işlemi öncesinde var olan taşınmazda bulunan artezyen kuyusunun ruhsatının olmadığı, dolayısıyla davacının hukuken korunmaya değer bir menfaatinin bulunmadığı açık olup, davacıya tahsis edilen parselin, idarece dağıtım ve tahsis ilkelerine, arazi toplulaştırma esaslarına, mevzuatça öngörülen teknik kriterlere, toplulaştırma tekniğine ve projeden beklenen kamu yararına uygun olarak yapıldığı anlaşıldığından, dava konusu edilen toplulaştırma işleminin davacının taşınmazına ilişkin kısmında mevzuata ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle istinaf başvurusunun kabulüne, Mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : .Yeni oluşturulacak parseller düzenlenirken, sabit tesislerin aynı arazi sahibinde kalacak şekilde düzenleneceği belirtilmişken, dava konusu olayda yapılan uygulamada tam tersi durumun olduğu, davalı idarenin mahkemeye verdiği beyanlarda davacıya ait olan kuyunun başka parselde bırakıldığını kabul ettiği, söz konusu sabit tesis için Tedaş tarafından elektrik aboneliğinin de sağlandığı belirtilerek, verilen kararın hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini (...) sağlamak olduğu hükme bağlanmıştır.
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzüğün "Parsellerin yeniden düzenlenmesi" başlıklı 26.maddesinde, "Proje idaresi tarafından çevre ve doğanın korunması ve iyileştirilmesi dikkate alınarak proje alanının yeniden düzenlenmesi sırasında; c) Maliklere ait şerhli ve takyitli, parçalı ve hisseli araziler, bu halleriyle yeni parsellere taşınarak toplulaştırılması, ç) Sabit tesisler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği veren arazi, yapı ve tesisler eski maliklerine verilecek şekilde parsel planlamasının yapılması gerektiği düzenlemesine yer verilmiştir.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliğinin "Tanımlar" "başlıklı 4. maddesinde; v) Sabit tesis: Ev, ahır, samanlık, ambar, kuyu gibi yapılar ile dikili tarım arazileri tanımı yer almış; işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, (...) maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, (...) hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
Uyuşmazlık konusu olayda; dava konusu arazi toplulaştırma işleminin dağıtım ilke ve esasları ile kamu yararına uygun olup olmadığının tespiti amacıyla mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; mahkeme keşfi ve dava dosyasındaki belgelerin incelenmesi sonucunda yapılan toplulaştırma işlemlerinin tamamına yakın bölümünün kanun ve tüzük esaslarına uygun olarak yapıldığı, ancak ilgili yasal hükümler çerçevesinde eski ... parsel içinde yerinde korunarak davacıya ait yeni ...parsel içinde verilmesi gereken davacıya ait sabit tesis özelliğindeki artezyenin yapılan itiraza rağmen yerinde korunmaması, davacıya verilmemesi ve başka şahısa ... parsel içinde verilmesi nedeni ile davacıya ait parsel özelinde yapılan arazi toplulaştırma işleminin; Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'na ve Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırılmasına İlişkin Tüzük esaslarına, hakkaniyete ve eşitliğe uygun olmadığı" tespitlerine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacının müşterek maliki bulunduğu eski ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırması sonucunda, davacının taşınmazının içerisinde bulunan sabit tesisinin (artezyen kuyu) korunmayarak başka bir şahsa tahsis edildiği gerekçesiyle toplulaştırma işleminin iptali istemiyle açılan iş bu davada, ilk derece mahkemesi tarafından davacının sabit tesisinin korunmadığı ve korunması gerektiği gerekçesiyle iptal kararı verildiği, ancak artezyen kuyusunun ruhsatının olmadığı ve dolayısıyla davacının hukuken korunmaya değer bir menfaatinin bulunmadığı gerekçesi ile iptal kararı kaldırılarak, davanın reddine karar verilmiş ise de; belirtilen mevzuat hükümleri ve dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; davacının ... parsel sayılı taşınmazında bulunan artezyen kuyusunun korunmayarak komşu ... ada ... parselde kaldığının açık olduğu, davacının askı süreçlerinde ...tarihli " ... parselin kuzeybatısındaki pampam korunmamıştır, korunmasını istiyorum. Ağaç kaybını göze alıyorum." şeklinde ... parseldeki artezyen kuyusunun yerinde korunmasına yönelik itirazının olduğu, davalı idarece verilen 28/11/2013 tarihli cevabi yazıda ise, "yapılan düzenleme sonucunda ... sayılı parsele karşılık olarak verilen parselde ağaçların mümkün olduğunca korunduğu ve sondajın parselde kalacak şekilde kaydırıldığının bildirilmesine rağmen sabit tesisin korunmadığının görüldüğü, davacıya ait eski parselindeki artezyen kuyusuna yönelik olarak yeraltı suyu kullanma belgesi alınması gerekip gerekmediği ve alınması gerekli ise aksi durumda uygulanması gereken yaptırımlar hususunda yetkili idarelerce işlem yapılabileceği açık ise de sabit tesis olduğu tartışmasız olan kuyunun toplulaştırma işleminde davacı adına korunması gerektiği ve söz konusu kuyunun toplulaştırma ilanından sonra yapıldığı yolunda herhangi bir tespit ve delilin de idarece dosyaya sunulmadığı görüldüğünden, davacıya ait parselle yönelik arazi toplulaştırması işleminde toplulaştırma ilkelerine ve hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin kabulü, davanın reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz isteminin kabulüne,
2\. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 28/05/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.