Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/507
Karar No : 2025/3437

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : 1- ...
2- ...
3-...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) :... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 19/03/2016 tarih ve 29658 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 01/02/2016 tarih ve 2016/8479 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, Manisa Kırkağaç Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında,Manisa ili, Kırkağaç ilçesi, ... Mahallesi (Yeni) ... ada ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsele ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacıların maliki olduğu eski ... sayılı parselin büyük ölçüde yerinde korunarak, davacılara yeni ... ada ... sayılı parselin tahsis edildiği, eski ve yeni parselin toprak yapısı, verimlilik faktörleri ve konumu açısından benzer ve eşdeğer nitelikte olduğu, eski parselde mevcut olan ve keşif tarihinde yaklaşık beş yaş civarında olduğu tespit edilen genç zeytin ağaçlarının uydu görüntülerinden 2016 yılının 10. ayında dikili olmadığı, en erken 2017 yılı ilkbahar aylarında dikilmiş olabileceğinin tespit edilmiş olması karşısında, toplulaştırma ilan tarihinden sonra dikilen genç zeytin ağaçlarının sabit tesis olarak arazi toplulaştırmasında dikkate alınmasının hukuken mümkün olmadığı, arazi toplulaştırma işleminde dava konusu parsel yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacılar tarafından, parsel üzerindeki ağaçların toplulaştırma ilan tarihinden önce dikildiği, uydu fotoğraflarının anlık olmadığı, iki ila üç yılda bir güncellendiği dikkate alınarak zeytin ağaçlarının dikilme tarihinin uydu görüntüleri ile tespit edilemeyeceği, toplulaştırma alanının ilanının mahallinde ilan edilmediği, parselin yola cephesinin daraltılmasında hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesi, işletilmesinin korunması, birim alandan azami ekonomik verimin alınması, tarım üretiminin sürekli olarak artırılması, değerlendirilmesi ve buralarda istihdam imkanlarının artırılması, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılması, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanması ve küçülmesinin önlenmesi amacına hizmet ettiği belirtilmektedir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parselasyon Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlanmasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarının yerine getirilmesi gerektiği kuralına yer verilmiştir.
Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatının "Sabit Tesislerin Tespiti" başlıklı 9. maddesinde, toplulaştırma alanı ilanından sonra yapılan sabit tesislerin uygulamada dikkate alınmayacağı belirtilmektedir. Dava konusu arazi toplulaştırma ilanının yapıldığı tarihte yürürlükte olan Mülga Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırılmasına İlişkin Tüzük'ün 16. Maddesinin 2. fıkrasında, Bakanlar Kurulu kararının Resmi Gazete'de ilanından sonra, toplulaştırma alanı sınırları da belirtilmek suretiyle ilgili muhtarlık veya belediye ve mahallin en büyük mülki idare amirine bildirileceği, 7. fıkrasında, Bakanlar Kurulu kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasını müteakip mahallinde ilanından sonra yapılacak olan sabit tesislerin arazi toplulaştırmasında dikkate alınmayacağı düzenlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacılara maliki oldukları Manisa ili, Kırkağaç ilçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmaza karşılık, yeni oluşan ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın tahsis edildiği, toplulaştırma öncesi davacılara ait ...parselin toplam alanının 5.200,00 m² , toplulaştırma sonucunda tahsis edilen ... ada ... parsel numaralı taşınmazın ise 5.112,02 m² olduğu ancak davacıya ait zeytin ağaçlarının bir kısmının komşu parselde bırakılması nedeniyle görülmekte olan davanın açıldığı, dosyaya sunulan 10/02/2022 tarihli bilirkişi raporunda, parselin iki farklı bölgesindeki zeytin ağaçlarının yaşlarının ve dikim sıklıklarının farklı olduğunun gözlendiği, parselin batı kısmında yaşlı ağaçların, doğu kısmında ise genç ağaçların olduğunun görüldüğü, yaşlı zeytin ağaçlarının 15 yaşından fazla olduğu, genç ağaçların ise taç ve gövde gelişimine bakıldığında 5 yaş civarında olduğunun gözlendiği, yaşlı zeytin ağaçların bulunduğu kısmın, toplulaştırma neticesinde oluşturulan ... ada ... parselde korunurken, genç zeytin ağaçlarının komşu parsel sınırları içerisinde kaldığının anlaşıldığı, Manisa ili, Kırkağaç ilçesi, Bakır Mahallesinin 19/03/2016 tarih ve 29658 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulunun 01/02/2016 tarih ve 2016/8479 sayılı kararı ile toplulaştırma kapsamına alındığı, 07/04/2017 tarihinde hazırlanan tutanak ile dava konusu parselin de içinde yer aldığı, toplulaştırma alanında bulunan parsellerdeki sabit tesis belirlenerek 15 gün süreyle askıda kaldığı, bu tutanakta, ... nolu parselin 2.226,00 m²’lik kısmında sabit tesis olarak zeytin ağaçlarının olduğunun bildirildiği, bu zeytin ağaçlarının yeni parselde de korunduğu, toplulaştırma sonucu yeni olarak tahsis edilen ... ada ... nolu parsele ait sınırlar dışında komşu parselde kalan genç zeytin ağaçlarının 2016 yılının 10. ayında dikili olmadığının uydu görüntülerinden anlaşılmakta olduğu, uydu görüntülerinden bu zeytin ağaçlarının 2017 yılının 11. ayında dikilmiş olarak görüntülendiği, ayrıca idarece yeni oluşturulan ... ada ... parselin yola cephesinde 1/3’den biraz fazla bir azalma olduğu, ancak bu alandaki parselde yapılacak toplulaştırmada parsellerin düzgün şekilde olması, ulaşımı vb. nedenlerden dolayı bir azalma olabileceği, kaldı ki yola cephesinin önemli bir kısmının korunduğu, bu nedenle yeni parselin yola cephesinde meydana gelen azalışın, önemli bir değer kaybı oluşturmadığı yönünde görüş ve kanaat belirtildiği, bilirkişi raporundaki görüşler karara esas alınarak ve genç zeytin ağaçlarının sabit tesis olarak arazi toplulaştırmasında dikkate alınmasının hukuken mümkün olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Toplulaştırma ilanından sonra yapılan sabit tesislerin uygulamada dikkate alınması zorunluluğu olmamakla beraber, bu ilkenin ilandan sonra yapılan sabit tesislerin hiçbir şekilde dikkate alınmayacağı şeklinde yorumlanamayacağı, genellikle arazi toplulaştırma ilanından uzun yıllar sonra işlemlerin tamamlanabildiği, bu durumda taşınmaz maliklerinin uzun yıllar mülkiyet hakkının kısıtlandığı, ilandan sonra tesis edilmiş olsa dahi mümkünse (özellikle dava konusu olayda olduğu gibi, toplulaştırma ilanından kısa bir süre sonra yapılan) sabit tesislerin dikkate alınmasının hakkaniyete daha uygun olacağı durumların söz konusu olabileceği, toplulaştırmada diğer bir ilkenin parsellerin planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması ilkesi olduğu, görülmekte olan davada davalı idarenin, dava konusu parselin şeklini değiştirerek yola cephesini daraltmış, kare şeklinde düzgün bir şekilde yola cepheli olan kök parselin altı kenarlı ve bozuk şekilli bir halde düzenlemiş olmasına rağmen, bu işlemin zorunlu olduğunu ve teknik gerekçesini ortaya koymadığı, kaldı ki zeytin ağaçlarının hangi tarihte dikildiği hususunda net bir tespit de yapılamadığı dikkate alındığında dava konusu arazi toplulaştırması işleminde, dava konusu parsel yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığından, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz isteminin kabulüne,
2\. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 28/05/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.