Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/2532
Karar No : 2025/5456

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği

MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : ... İşletmeleri Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Bilecik İli, Söğüt İlçesi, ... Köyü Mevkiisinde davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan "S:... Ruhsat Nolu Altın-Gümüş Madeni Açık Ocak İşletmesi" projesi ile ilgili olarak Bilecik Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce verilen 17/05/2024 tarihinde duyurulan ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etli değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu "ÇED Gerekli Değildir" kararının dayanağı olan ve Nisan 2024 tarihinde hazırlanarak davalı idareye sunulan proje tanıtım dosyasının muhtelif yerlerinde açıkça proje faaliyetleri kapsamında üretilecek cevherin, ''... işletmeleri A.Ş. Bünyesinde yer alan Kaymaz Altın Madeni’ne tüvenan olarak taşınacağı, gönderileceği'' ifadelerine yer verildiği (proje tanıtım dosyası sayfa 6, sayfa 11, sayfa 17, sayfa 40 vb.) gibi proje tanıtım dosyasının nakliye güzergahı haritası başlıklı Ek 2.9. bölümünde verilen haritada da, dava konusu ruhsat sahası ile Kaymaz Mahallesi yakınlarında işletilmekte olan Kaymaz Altın ve Gümüş Maden İşletmesine ilişkin nakliye güzergahına yer verildiği anlaşılmıştır.
Uyuşmazlıkta; ... İşletmeleri Anonim Şirketince işbu dava konusu Bilecik İli, Söğüt İlçesi, ... Köyü Mevkisinde, S:... nolu ruhsat sahasında yapılması planlanan Altın ve Gümüş Madeni Açık Ocak İşletmesinden temin edilecek cevherin, tüvenan olarak ... Altın ve Gümüş Maden İşletmesine nakledilerek zenginleştirileceği, bu hususta taraflar arasında bir ihtilaf bulunmadığı, bu nedenle cevherin zenginleştirme işlemine tabi tutulacağı tesis ile dava konusu projenin işlevleri açısından birbirine bağlı ve tamamlayıcı nitelikte olduğu ve her iki projenin entegre proje olarak değerlendirilmesini gerektiği kanaatine varılmıştır.
Bu durumda; söz konusu projeler için tek ÇED başvuru dosyası hazırlanıp davalı idareye başvurularak bu projelerin çevresel etkilerinin kümülatif olarak ve aynı ÇED sürecinde değerlendirilmesi gerekirken, entegre bir projenin tüm etkilerinin bir bütün olarak en başta değerlendirilmesi ve alınacak tedbirlerin de ona göre belirlenmesi olanağının ortadan kaldırılmasına sebebiyet verecek şekilde, entegre projenin parçalara ayrılması suretiyle verilen dava konusu ''ÇED Gerekli Değildir" kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davalı idare tarafından, dava konusu proje ile Eskişehir İli, Kaymaz İlçesinde yer alan Kaymaz Altın Madeni projesinin entegre olarak değerlendirilmesi, her iki projenin farklı illerde yer alması, çevresel etki değerlendirmesinin bulunduğu yöreyi kapsaması, Bilecik İli ile Eskişehir İlinin çevresel faktörlerinin farklı olması nedeniyle mümkün olmadığı, bu nedenle ayrı ayrı ÇED başvurusunda bulunulduğu, kaldı ki "Kaymaz Altın Madeni kapasite artışı" projesiyle ilgili verilen ÇED Olumlu kararına ilişkin açılan davada, Danıştay Dördüncü Dairesince temyizen bakılan dosyada, böyle bir durumda projelerin entegre olarak değerlendirilemeyeceğine karar verildiği, dolayısıyla dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmadığı, ayrıca dava konusu işlemden sonra Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle davalı yanında müdahilin dava konusu ruhsat sahasıyla ilgili "terk" talebinin onaylandığı, ilgili firma tarafından halihazırda faaliyetin gerçekleştirilemeyeceği, bununla birlikte, Mahkeme kararının bozularak ÇED Gerekli Değildir kararının geçerli olduğuna karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
2- Davalı yanında müdahil tarafından, davacının davayı açmakta meşru bir menfaatinin bulunmadığı, esasa ilişkin olarak, söz konusu proje sahaları arasında teknik, coğrafi ve idari açıdan herhangi bir bağlantı ya da proje bütünlüğü bulunulmadığı, dolayısıyla iki projenin çevresel etkilerinin birlikte değerlendirilmesinin teknik olarak mümkün olmadığı, kaldı ki "Kaymaz Altın Madeni" projesinin halihazırda faal olduğu, bu aşamada dava konusu projeyle entegre kabul edilmesinin hukuken mümkün olmadığı, bu nedenle dava konusu projenin esasının incelenmesi gerektiği, ancak esasının değerlendirilmesi teknik bilgi gerektirdiği halde, Mahkemece keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmaksızın karar verildiği, kurum görüşlerinin olumlu olduğu, Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile Mahkeme kararının aşağıda yer verilen gerekçeyle bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca duruşma istemi yerinde görülmeyerek, işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Davalı yanında müdahil tarafından, Bilecik İli, Söğüt İlçesi, ... Köyü Mevkiisinde S:... ruhsat numaralı sahada "Altın-Gümüş Madeni Açık Ocak İşletmesi" projesinin yapılmasının planlanması üzerine, hazırlanan PTD davalı idareye sunulmuş, ilgili kurumlardan alınan görüşler çerçevesinde davalı idare tarafından projeyle ilgili 17/05/2024 tarihinde duyurulan ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.
Bunun üzerine, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir.
29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 4. maddesinde; "... h) Çevresel etki değerlendirmesi gereklidir kararı: Ek-2’deki listede yer alan çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projelerin, incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucunda çevresel etki değerlendirmesi raporu hazırlanmasının gerektiğini belirten Bakanlık kararı, (...) p) Entegre Proje: Bu Yönetmeliğe tabi olan, faaliyet konuları veya işlevleri açısından birbirine bağlı ve tamamlayıcı nitelikteki birden fazla faaliyeti kapsayan projeleri, ifade eder." olarak tanımlanmış, 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez." kuralına, 15. maddesinde; (1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-2’deki listede yer alan projeler, b) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi Ek-2’deki listede belirtilen projeler, için proje tanıtım dosyası hazırlanması zorunludur." kuralına, 16. maddesinde; "(1)15 inci maddede tanımlanmış projelerin çevresel etkilerinin incelenmesi amacıyla, proje sahibi tarafından vekâleten yetkilendirilen ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş olan kurum/kuruluşlar tarafından; Ek-4’te yer alan formata göre proje tanıtım dosyası hazırlanır. Hazırlanan proje tanıtım dosyası, proje tanıtım dosyasında ve eklerinde yer alan bilgi ve belgelerin doğru olduğunu belirtir proje sahibince onaylı taahhüt yazısı ile başvuru bedelinin ödendiğine dair dekontla birlikte Bakanlığa sunulur. (2) Bakanlık, proje için hazırlanan proje tanıtım dosyasını Ek-4’te yer alan format çerçevesinde 5 iş günü içinde inceler. Formata uygun hazırlanmadığı tespit edilen proje tanıtım dosyası, tamamlanmak üzere iade edilir. Eksiklikleri tamamlanan dosya 15 takvim günü içinde yeniden Bakanlığa sunulur. Sunulmaması durumunda ÇED süreci sonlandırılır. Formata uygun hazırlandığı tespit edilen proje tanıtım dosyasına konu proje ile ilgili ÇED inceleme değerlendirme süreci başlatılır. ..." kuralına, 17. maddesinde ise; "(1) Bakanlık inceleme değerlendirme süreci tamamlanarak karar aşamasına geçilen proje hakkında 5 iş günü içinde "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını verir. Verilen karar il müdürlüğüne, görüş alınan kurum/kuruluşlara, proje sahibine ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara bildirilir. Bu karar il müdürlüğü tarafından internet sitesinde süresiz ve askıda 30 takvim günü ilan edilerek halka duyurulur." kuralına, 25. maddesinde; "Bu Yönetmeliğe tabi birden fazla projeyi kapsayan entegre bir projenin planlanması halinde, Bakanlıkça entegre proje için tek bir ÇED başvuru dosyası/proje tanıtım dosyası hazırlanması istenir." kuralına yer verilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin EK-IV bölümünde Proje Tanıtım Dosyası Genel Formatında; 1. Projenin Özellikleri kısmında: a) Projenin ve yerin alternatifleri (proje teknolojisinin ve proje alanının seçilme nedenleri), b) Projenin iş akım şeması, kapasitesi, kapladığı alan, teknolojisi, çalışacak personel sayısı, c) Doğal kaynakların kullanımı (arazi kullanımı, su kullanımı, kullanılan enerji türü vb.), ç) Projenin inşaat ve işletme aşamasında oluşan her türlü atığın özelliği (cinsi, türü, miktarı vb.) bertarafı ve geri kazanımına yönelik değerlendirmeler, d) Kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kaza riski, 2. Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Çevresel Özellikleri kısmında: a) Mevcut arazi kullanımı ve kalitesi (tarım alanı, orman alanı, planlı alan, su yüzeyi ve benzeri), b) Ek-5’deki Duyarlı Yöreler Listesi dikkate alınarak korunması gereken alanlar, Bölüm III: Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Çevresel Etkileri, Öncelikli Etkilerin Belirlenmesi ve Alınacak Önlemler, Bölüm IV: Kümülatif Etki Değerlendirme, Bölüm V: Çevresel ve Sosyal Eylem Planı, V-1: Çevre İzleme Planı, V-2: Sürdürülebilirlik Planı (Sıfır Atık Planı, Trafik Yönetim Planı, Sera Gazı Azaltım Planı, Çevresel ve Sosyal Yönetim Planı vb.), Bölüm VI: Notlar ve Kaynaklar ve Ekler: 1- Proje için seçilen yerin koordinatları, 2-Proje alanı ve yakın çevresinin mevcut arazi kullanımını değerlendirmek için; yerleşim alanlarının, ulaşım ağlarının, enerji nakil hatlarının, mevcut tesislerin ve Ek-5’te yer alan Duyarlı Yöreler Listesinde belirtilen diğer alanların (proje alanı ve yakın çevresinde bulunması halinde) yerlerine ilişkin verileri gösterir bilgiler 1/25000 ölçekli hâlihazır harita (çevre düzeni planı, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği teklifleri, topografik harita) üzerine işlenerek kısaca açıklanması, jeoloji haritası ve depremsellik, 3-Vekâletname, İmza Sirküleri ve Ticari Sicil Gazetesi, 4-Proje sahibince onaylı taahhüt yazısı, 5-Başvuru bedelinin ödendiğine dair dekont, 6-Faaliyet alanında yetkili müşavir firma tarafından yer incelemesi yapıldığını gösterir tutanak, şeklindeki konu başlıklarına yer verileceği düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu işlemin dayanağı olan ÇED Yönetmeliğinde ilk defa tanımına yer verilen entegre projeden söz edilebilmesi için faaliyet konuları veya işlevleri açısından birbirine bağlı ve tamamlayıcı nitelikteki birden fazla faaliyeti kapsayan proje olması, bir başka ifadeyle, projelerin varlık sebebinin veya yapılma amacının bir diğer proje olması gerekmekte olup, entegre proje için tek ÇED raporu veya PTD hazırlanmasının ise ancak birden fazla projenin eş zamanlı olarak yapılmasının planlanması durumunda söz konusu olabileceğinin kabulü gerekmektedir. Aksi yorumun kabulü, süreci tamamlanarak ÇED kararı verilen veya bu karara istinaden faaliyete geçen tesisin bir başka ÇED raporu veya PTD içerisinde çevresel etkilerinin yeniden incelenmesinin istenilmesi, sürecin yeniden başlatılması anlamına gelir ki, bu durumun hukuki güvenlik ve idari istikrar ilkeleri ile bağdaşmayacağı açıktır.
Uyuşmazlıkta, her ne kadar İdare Mahkemesince; yapılması planlanan Altın ve Gümüş Madeni Açık Ocak İşletmesinden temin edilecek cevherin, tüvenan olarak ... Altın ve Gümüş Maden İşletmesine nakledilerek zenginleştirileceği, bu hususta taraflar arasında bir ihtilaf bulunmadığı, bu nedenle cevherin zenginleştirme işlemine tabi tutulacağı tesis ile dava konusu projenin işlevleri açısından birbirine bağlı ve tamamlayıcı nitelikte olduğu ve her iki projenin entegre proje olarak değerlendirilmesini gerektiği gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiş ise de, Mahkeme kararında da yer verilen dava konusu "ÇED Gerekli Değildir" kararının dayanağı olan ve Nisan 2024 tarihinde hazırlanarak davalı idareye sunulan proje tanıtım dosyasının muhtelif yerlerinde açıkça proje faaliyetleri kapsamında üretilecek cevherin, ''... işletmeleri A.Ş. Bünyesinde yer alan Kaymaz Altın Madeni’ne tüvenan olarak taşınacağı, gönderileceği'' ifadelerine yer verildiği (proje tanıtım dosyası sayfa 6, sayfa 11, sayfa 17, sayfa 40 vb.) gibi proje tanıtım dosyasının nakliye güzergahı haritası başlıklı Ek 2.9. bölümünde verilen haritada da, dava konusu ruhsat sahası ile Kaymaz Mahallesi yakınlarında işletilmekte olan Kaymaz Altın ve Gümüş Maden İşletmesine ilişkin nakliye güzergahına yer verildiği dikkate alındığında, dava konusu proje kapsamında çıkarılacak cevherin zenginleştirilmek üzere taşınacağı anlaşılmakla birlikte, cevherin çıkarılmasına yönelik dava konusu proje ile zenginleştirmeye yönelik projenin entegre sayılabilmesi için aralarında faaliyet konuları veya işlevleri açısından birbirine bağlı ve tamamlayıcı nitelikleri bulunmasının yanı sıra söz konusu projelerin eş zamanlı yapılmasının planlanması gerekmekte olup, dosya kapsamında bulunan bilgi ve belgeler ile PTD'nin birlikte değerlendirilmesinden, bu kapsama giren birden fazla projenin varlığından söz edilemeyeceği için dava konusu projenin bu haliyle entegre proje olarak nitelendirilmesi ve bu projelere özgü ÇED sürecinin işletilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varılmış olup, yargılamanın, uyuşmazlığın diğer yönleri bakımından yapılması gerekmektedir.
Çevresel etki değerlendirmesi; gerçekleştirilmesi planlanan projenin, çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlenmesi, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin belirlenerek değerlendirilmesi amacıyla yapıldığından, bakılmakta olan davada yukarıda belirtilen Seçme Eleme Kriterlerinin yer aldığı Ek-IV bölümündeki unsurlar yönünden ÇED Gerekli Değildir kararının bir bütün olarak çevresel etkileri irdelenmelidir.
Bu nedenle, bu tip davalarda uyuşmazlığın çözümü özel ve teknik bilgi gerektirdiğinden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması gerekmekte olup, seçilecek bilirkişiler arasında bir çevre mühendisinin bulunması, diğer bilirkişilerin ise tarafların iddialarına, projenin niteliğine ve proje alanın çevresel koşullarına göre, PTD'yi hazırlayan kişilerin uzmanlık alanları da dikkate alınmak suretiyle seçilmelidir.
Uyuşmazlıkta, davacının özellikle; projenin çalışma süresi, açık ocak işletmesinin basamak yüksekliği, çalışacak personel sayısı, cevher satışı, su tüketim verileri, makine ve ekipman hususlarında proje tanıtım dosyasında çelişkili ifadelerin bulunduğu, diğer taraftan cevherin Eskişehir İline taşınması sırasında meydana gelmesi (muhtemel emisyonlar ve trafik yükü gibi) çevresel etkilerin değerlendirilmediği, (özellikle orman, tarım ve hayvancılık, gürültü gibi yönlerden) kümülatif etki değerlendirilmesinin yapılmadığı, proje ve etki alanıyla ilgili biyolojik çeşitlilik çalışmasının yapılmadığı, su kaynaklarının olumsuz etkileneceği, meteorolojik verilerin hatalı olduğu yönündeki iddiaları ile projenin nitelikleri ve uygulanacağı yerin özellikleri itibarıyla muhtemel çevresel etkiler ile alınması gereken önlemlerin yeterli olup olmadığının açıklığa kavuşturulabilmesi amacıyla aralarında başta çevre mühendisi, maden mühendisi, jeoloji/ hidrojeoloji mühendisi, orman mühendisi, ziraat mühendisi, meteoroloji mühendisi, biyolog olmak üzere, gerekirse başka dallarda da uzmanlar seçilerek oluşturulacak bir bilirkişi heyetiyle, mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve projenin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi suretiyle düzenlenecek rapor dikkate alınarak, işin esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmaksızın dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz istemlerinin kabulüne,
2\. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4\. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 21/10/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.