Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/2140
Karar No : 2025/3206

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 17/10/2014 tarih ve 29148 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 30/09/2014 tarih ve 2014/6850 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, Eskişehir ili, Odunpazarı ilçesi, Türkmentokat Mahallesinde yapılan toplulaştırma işleminin ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; söz konusu bilirkişi raporu teknik açıdan yeterli görülerek dosyada yer alan diğer bilgi ve belgelerle birlikte değerlendirilmesinden, davacının toplulaştırmaya giren 1(bir) adet taşınmazının bulunduğu, uygulama sırasında taşınmazda herhangi bir taşınma yapılmadığı, dağıtım cetvellerinde eşitlik ve hakkaniyete uyulduğu, toplulaştırma işlemi neticesinde taşınmazda yasal sınır üzerinde kayıp olmadığı ve alandaki diğer taşınmazların hiçbirinde yasal kesintiden fazla bir kesinti yapılmadığı, tahsis edilen taşınmazlar ile toplulaştırma uygulaması öncesine ait taşınmazı arasında mevkii, verim, eğim ve diğer özellikleri yönünden yasaya aykırı farklılıkların bulunmadığı, toplulaştırma işleminin mevzuata uygun şekilde yürütüldüğü anlaşıldığından, dava konusu toplulaştırma işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından toplulaştırma işleminde parselinde yapılan esaslı değişikliğe gerekçe olarak başka bir parselde bulunan evin korunmasının gösterildiği, bu husunun Kanunun amacına aykırılık teşkil ettiği , davalı idarenin parselde değişiklik yaparken tarımsal faaliyeti esas almadığı, bahsi geçen yapının ev niteliğinde olmayıp, prefabrik, taşınabilir bir yapı olduğu, idare tarafından yapılan değişikliğin teknik gerekçelerinin ortaya konulmadığı, bilirkişilerce de tahsis edilen taşınmazın aynı verimlilikte olduğu belirtilerek, bulunduğu yerden tahsis yapılmama gerekçelerinin açıklanmadığı ve yapılan işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
İdare Mahkemesi'nce mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonrası düzenlenen Bilirkişi Raporu'nda, "davacının tamamına sahip olduğu 32,100.00 m2 alanlı ... nolu parselin toplulaştırma sonucu ... ada ... parsel olarak tahsis edildiği, proje sonrası yapılan kesintiden sonra kalan alanın 31.541,52 m2 olduğu, DOP (Dağıtım Ortaklık Payı) oranı % 1.1391 olarak uygulandığı, eski ... nolu parselin sadece şekil düzeltmesi yapıldığı ve yerinin mümkün olduğunca (yaklaşık %80) korunduğu, 32,100.00 m2 olan alanı derece değişimi ve DOP kesintisiyle 31.541,52 m² olarak değiştiği ve yeni planlanan bu parselin ... parsel numarasıyla isimlendirildiği, ... nolu eski kadastro parselinin büyük bölümünü içine alacak şekilde planlandığı, yapılan işlemin dağıtım ilkelerine uygun olduğu, arazi toplulaştırmada parsel sınırlarındaki düzeltmeler ve kayıklıkların teknik zorunluluktan dolayı kaçınılmaz bir durum olduğu, dağıtım cetvellerinde eşitlik ve hakkaniyete uyulduğu, davacının taşınmazlarında toplulaştırma işlemi neticesinde yasal sınır üzerinde kayıp olmadığı, toplulaştırma işlemi neticesinde davacının taşınmazında (mevki bakımından vs.) değer kaybı olmadığı, tamamı davacıya ait olan 1 adet parselin toplulaştırma sonrası 1 adet parsel olarak kaldığı, herhangi bir taşınma yapılmadığı, projenin tamamında kesintilerin yasal çerçevede yapıldığı ve yeni verilen alanın da parsel endeksi ve değer sayısına uygun oranda verildiği, dava konusu taşınmazların hiçbirinde yasal kesintiden fazla bir kesinti yapılmadığı, bu hususta hakkaniyetli bir işlem tesis edildiği, davacıya tahsis edilen taşınmazlar ile toplulaştırma uygulaması öncesine ait taşınmazı arasında mevkii, verim, (kuru tarım, sulu tarım, vb.) eğim ve diğer özellikleri yönünden yasaya aykırı olan farklılıkların bulunmadığı, toplulaştırma sonucu araziye en kısa ve kolay yoldan ulaşımın sağlanmasının amaçlanarak yolu olmayan tüm parsellere yol götürüldüğü, toplulaştırma işleminin mevzuatta belirlenen ilke ve esaslara, hukuka, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olduğu, dava konusu işlemin davacının bulunduğu parsel özelinde 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu, Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatına uygunluk gösterdiği" yönünde tespitlere yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından parselinin yaklaşık 7 dönüm kadarının verimli topraktan alınarak, verimsiz araziye taşındığı gerekçesiyle parselinin eski yerinde kalması talebiyle yaptığı itiraza verilen 20/06/2019 tarihli yazıda; ... parselde bulunan evin korunması amacıyla parselinizde değişiklik yapılmıştır" şeklinde cevap verildiği görüldüğünden, İstinaf Mahkemesince ara kararı yapılarak, söz konusu yapı dikkate alınarak gerçekleştirilen tahsisin davacının taşınmazının şeklinin belirlenmesini etkileyen teknik zorunluluk halinin ne olduğunun, ... parselin yerinin değiştirilip değiştirilmediğinin, ... parsel sayılı taşınmaza bulunduğu yerden tahsis yapılması halinde komşu ... parselin üzerinde bulunan sabit tesislerin bu tahsisten ne şekilde etkileneceğinin ve kök .. parsel ile yeni tahsis edilen ... ada ... parsel sayılı taşınmazın toprak derecelendirme ve sınıflandırmalarının kıyaslama yapılarak açıklanmasının istenildiği, ara karara verilen cevabi yazıda, davacıya ait olan kök ... parsel üzerinde herhangi bir sabit tesis bulunmadığı, komşu ... parsel üzerinde sabit tesis bulunduğundan yer değişimi yapılmadığı ve sınır düzeltmesi yapıldığı ve Kadastro altlığında ... parsel üzerindeki taşınmazın üzerindeki sabit tesis alanı dışına kaymış olduğundan düzenleme yapılması gereğinin doğduğu şeklinde cevap verildiği görülmektedir.
Ara karara verilen cevabi yazıdan da görüleceği üzere komşu parsel malikinin hukuka aykırı yaptığı işgal sebebiyle davacının parselinde değişikliğe gidildiği, komşu parselin hukuka aykırı işgalinin ödüllendirildiği ve idarenin komşu parselde değişiklik yaparken tarımsal faaliyeti esas almadığı görülmektedir. Dolayısıyla dava konusu toplulaştırma işleminin Kanunun amacına ve hakkaniyete aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz isteminin kabulüne,
2\. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 21/05/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.


(X) KARŞI OY :
Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının bozulmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığından temyiz isteminin reddi gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.