Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/1828
Karar No : 2025/2493


TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı şirketin, 19/07/2023 tarihinde başvurusunu gerçekleştirdiği ÇED süreci tamamlanmadan faaliyete geçtiğinin 14/09/2023 tarihli denetim raporu ile tespit edildiğinden bahisle, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20/e-1 maddesi uyarınca 15.486.489,60-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ''...Uyuşmazlıkta, dava konusu para cezasına konu yapıyla ilgili olarak davalı idare denetim ekiplerince 14.09.2023 tarihinde yapılan denetimde tutulan tutanakta "Proje alanında kıyıda denize eğimli beton yapıların olduğu, proje alanı kara tarafında 1 adet yapı kullanma izin belgesinde 9300 m2 olarak belirtilen depo olduğu, depo içerisinde iskele üzerinde konumlandırılmış etrafı branda ile çevrili 1 adet yat bulunduğu, ayrıca depo içerisinde oksijen tüpleri, yangın panoları, elektrik panoları, 1 adet kreyn kurulu olduğu, yata ait 2 adet sökülmüş yelkenli direği, iskelenin altında boruların bulunduğu deponun diğer bölümlerinde gemi makine teçhizatlarının bulunduğu fotoğraflanarak görülmüştür" ibarelerine yer verildiği ve denetim esnasında yapılan tespitlerin fotoğraflandığı görülmektedir. Bu durumda, dosyada bulunan denetim tutanağı, denetim esnasında çekilen fotoğraflar ile diğer bilgi ve belgeler ile yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde: denetim sırasında ÇED kapsam dışı kararı olan alanın tersane amaçlı kullanıldığının denetim tutanağı ile fotoğraflardan sabit olduğu anlaşılmakla, davacı hakkında Çevre Kanununun 20. maddesinin (1/e) bendi uyarınca verilen para cezasında ve tespitin yapıldığı alanın özel çevre koruma bölgesinde olması hasebiyle cezanın iki kat olarak uygulanmasında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.'' gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı belirtilerek, istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından; tersane amaçlı kullanımın söz konusu olmadığı, grup şirketine ait bir yatın geçici olarak muhafaza edildiği, bahse konu alan tersane amaçlı kullanıma müsait olmadığı gibi, hemen bitişiğinde yine ÇED Olumlu kararı bulunan bir tersanenin yer aldığı, tersaneye ilave yapılacak müştemilat için yeni ÇED süreci başlatıldığında, ÇED sürecinin bir parçası olarak 14.09.2023 tarihinde yerinde bir inceleme yapıldığı, yapılan incelemede; proje alanında yer alan ortak alanda etrafı branda ile çevrili 1 adet yat tespit edildiği, tespit edilen yatın yeni inşa olup olmadığı, tamir ve bakım işlemi yapılıp yapılmadığı konusunda tereddütler hasıl olduğu ve firmadan bilgi ve belgeler talep edildiği, bilgi ve belgelerin ... tarih ve ... sayılı yazı ile Bakanlığa sunulduğu, sunulan bu belgelerden söz konusu alanda yat inşası, tamirat/tadilat yapılmadığı anlaşılmasına rağmen; sanki böyle bir faaliyet varmış gibi, ÇED Olumlu kararı alınmaksızın kapsam dışı alanda tersane faaliyeti yapılıyormuşçasına, proje bedelinin %2'si tutarında idari yaptırım kararı uygulandığı, ÇED kapsam dışı olan ortak alanda yat üretimi, tadilatı, tamiratı yapılmadığı, ÇED kapsam dışı olarak belirlenen ortak alanda yetkililerce görülen ve orada üretildiği/tamiratının/tadilatının yapıldığı iddia edilen yatın mülkiyetinin grup şirketlerinden olan ... Tersanecilik San. ve Tic. A.Ş. firmasına ait olduğu, tersanedeki alan yetersizliğinden dolayı, muafiyeti bulunan ve mülkiyeti firmaya ait ortak alanda bekletildiği, etraftaki parçaların da bu yata ait demonte parçalar olduğu, grup şirketine ait olan yatın, mülkiyeti yine grup şirketine ait olan alana kışı geçirmek üzere çekildiği, burada herhangi bir tersanecilik faaliyetinin söz konusu olmadığı, böyle bir tersanecilik faaliyeti olsa idi, alet, edevat, vinç vs tam tekmil olan ana tersanede bu faaliyetin icra edilebileceği, tersanedeki atıl bir alana yine tersaneye ait yatın çekilmesinin idari yaptırımla sonuçlandığı, şirketlerinin ya da gruptaki herhangi bir şirketin yat inşası veya tamirine ilişkin herhangi bir faaliyeti bulunmadığı, firmalarının büyük tonajlı gemi inşası işi ile iştigal ettikleri, söz konusu alanın şirketin kendi arazisi olduğu, depoda geçici olarak bekletilen parçalar ile yat arasında bağlantı kurularak, tamir bakım yapıldığı kanaatine varılmasının hatalı ve yersiz olduğu, cezanın hesaplama yönteminin ve hesaplanan ceza miktarının haksız ve usulsüz olduğu, denizde ve karada yeni inşa ve tamir dahil diğer tüm yatırımları kapsayan toplam proje bedeli üzerinden ceza uygulanmasının da ayrıca haksız ve hukuka aykırı olduğu, taşınmaz malikinin depolama izni aldığı arazisinde mülkiyeti kendisine ait yatın parçalarını depolamasının, devam eden ÇED süreci ile herhangi bir ilgisi bulunmadığı belirtilerek ve re'sen gözetilecek sebeplerle temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı tarafından, davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı şirket tarafından, ... İli, ... İlçesi, ... Beldesi, ... Mevkiinde yapılması planlanan Tersane Projesine dair ÇED başvurusu yapıldıktan sonra, proje alanında 14.09.2023 tarihinde yapılan denetimde, ofis ve ortak alan (sığınak) olarak ÇED kapsam dışı kararı olan yapının, ÇED Olumlu kararı olmaksızın, tersane amaçlı olarak kullanıldığından bahisle, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle, davacı şirkete, 15.486.489,60-TL (proje bedeli üzerinden %2 oranında ve Özel Çevre Koruma Bölgesinde olması sebebiyle 2 kat) idari para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 2. maddesinde; ''Çevresel etki değerlendirmesi: Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları,'' olarak tanımlanmış, aynı Kanunun 10. maddesinde; ''Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. (İptal üçüncü fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 15/1/2009 tarihli ve E.:2006/99, K.:2009/9 sayılı Kararı ile.) Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.'' denilmiş, 20. maddesinin (e) bendinde ''Çevresel Etki Değerlendirmesi süreci tamamlamadan inşaata başlayan ya da faaliyete geçenlere proje bedelinin yüzde ikisi oranında idarî para cezası verilir. Cezaya konu olan durumlarda yatırımcı faaliyet alanını eski hale getirmekle yükümlüdür. (...) hükmüne yer verilmiş, yine 20. maddesine 10/06/2022 tarihinde eklenen Ek fıkra ile de; "Bu maddede öngörülen cezalar Özel Çevre Koruma Bölgelerinde iki kat olarak uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler ile davaya konu idari para cezasına dayanak alınan 14.09.2023 tarihli çevre denetim tutanağı incelendiğinde; proje alanında kıyıda denize eğimli beton yapıların olduğu, proje alanı kara tarafında 1 adet yapı kullanma izin belgesinde 9300 m2 olarak belirtilen depo olduğu, depo içerisinde iskele üzerinde konumlandırılmış etrafı branda ile çevrili 1 adet yat bulunduğu, ayrıca depo içerisinde oksijen tüpleri, yangın panoları, elektrik panoları, 1 adet kreyn kurulu olduğu, yata ait 2 adet sökülmüş yelkenli direği, iskelenin altında boruların bulunduğu deponun diğer bölümlerinde gemi makine teçhizatlarının bulunduğu fotoğraflanarak görülmüştür tespitlerinin yapıldığı, tesis yetkilisi tarafından imzadan imtina edildiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta; her ne kadar Mahkeme tarafından, denetim sırasında ÇED kapsam dışı kararı olan alanın tersane amaçlı kullanıldığının denetim tutanağı ile fotoğraflardan sabit olduğu, dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş ise de, 14.09.2023 tarihli çevre denetim tutanağı ve ekindeki fotoğraflar incelendiğinde; tutanakta yer verilen ve fotoğraflanan yat dışındaki diğer hususların, davacı şirket tarafından, davaya konu alanda yapılan çalışmaların, tersanecilik faaliyeti olarak kabulüne imkan verecek şekilde, her türlü şüpheden uzak, somut nitelikli tespitler olarak kabulünün mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan; söz konusu tespitler, alanda bulunan yat yönünden değerlendirildiğinde ise, davalı idare tarafından, tersane projesine konu alanda 1 adet yat bulunduğu, bahsi geçen yata müdahale edebilecek şekilde malzemeler ve kurulum bulundurulmak suretiyle, ÇED süreci tamamlanmadan alanda tersanecilik faaliyetinin başladığının kabulü ile dava konusu işlem tesis edilmiş ise de, gerek davacının yan parselde yürütmekte olduğu tersanecilik faaliyetinin kapsamı ve niteliği, gerek söz konusu yata bakım yapılması, tamirat/tadilat yapılması anına ilişkin bir yazılı ya da görsel tespit bulunmaması, gerekse de dava konusu işlem gerekçesinde, alanda olduğu belirtilen yat hakkında davacı şirket savunmaları dikkate alındığında, davacı tarafından, grup şirketleri mülkiyetinde olduğu ve muhafaza amacıyla projeye konu alanda tutulduğu iddia edilen ve buna dair dosyaya bir takım belgeler sunulan yat hakkındaki davacı savunmalarının gerçeği yansıtıp yansıtmadığının tespiti amacıyla, ilgili kurumlar nezdinde gerekli araştırmaların yapılması, Mahkemece gerekli görülmesi halinde, dosya kapsamındaki veriler ve tespitler çerçevesinde bahsi geçen yata, alanda kurulu olduğu tespit edilen teknik imkanlar dahilinde, tamirat/tadilat amacıyla müdahale edilebilmesinin mümkün olup olmadığı, yapılan faaliyetin tersanecilik faaliyeti kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hususunda bilirkişi incelemesi de yaptırılmak suretiyle araştırma yapılarak karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile verilen kararda hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu durumda; yukarıda açıklanan nedenlerle, davanın reddi yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kabulüne,
2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 21/04/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.

(X) KARŞI OY :
Temyize konu edilen İdare Mahkemesi kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen bozma nedenleri bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği oyu ile çoğunluk kararına katılmıyoruz.