Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/1341
Karar No : 2025/1907

TEMYİZ EDENLER: 1- (DAVALI) ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) ... Gazlar İstihsal Endüstrisi A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR): 1- ...2- ... ...46- ...
VEKİLLERİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: ... İli, ... İlçesi, ... ada, ... parsel ile 7009 ada, ..., ..., ...... ..., ..., ..., ... ve ... parseller sınırları içerisinde ... Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi A.Ş. tarafından yapılması planlanan "Cüruf Depolama Tesisi" ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı ''ÇED Olumlu'' Kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesinin dava konusu işlemin iptali yolundaki kararının Dairemizin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile bozulması üzerine, bozma kararına uyularak verilen temyize konu kararda; bilirkişi raporunda özetle; ''...Dava konusu etkinlik ile ilgili hazırlanmış olan ÇED Raporundaki jeolojik ve hidrojeolojik değerlendirmelerin saha gerçekleriyle uyumlu ve yeterli düzeyde bilimsel ve teknik ayrıntı içermekle birlikte bazı önemli eksikler içerdiği için projenin çevresel etkilerinin en aza indirilmesi yönünden yeterli olmadığı, söz konusu cüruf depolama alanı ve çevresindeki volkanik kayaçların geçirimli ve akifer (yeraltı suyu deposu) özelliğinde olup sulama amaçlı kullanılan ... Göleti ile içme-kullanma amaçlı kullanılan çok sayıda kaynak ve kuyunun beslenme alanında bulunduğu, söz konusu etkinlikle sahadan kazma, sıyırma yoluyla önemli miktarda malzeme alınarak zeminde geçirimsiz perde oluşturulacağı ve kısmen topoğrafyanın değiştirileceği böylece yüzey ve yeraltı sularının beslenmesini (engelleme veya azaltma yoluyla) olumsuz etkileyeceği görüş ve kanaatine bağlı olarak kamu yararı bulunmadığı, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yapılan, Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı, ... İstasyonunda PM10 sonuçlarının planlanan proje alanındaki hava kalitesi ölçümleriyle paralellik gösterdiği, 2021 yılı içerisinde istasyonda üretilmiş 162 günlük verilerin işlenmesiyle yıllık ortalama 55.42 µg/m3 PM10 konsantrasyonu ölçülmüş olduğu, 40 µg/m3 değerin 162 günde 111 gün aşıldığı, 50 µg/m3 değerin yine 162 günde 79 gün gün aşıldığı, 2022 yılında ise 353 günlük verilerden; yıllık ortalama 44.44 µg/m3 PM10 konsantrasyonu ölçülmüş olduğu, 40 µg/m3 değerin 145 gün, 50 µg/m3 değerinin, 113 gün aşıldığı göz önüne alındığında ... Bölgesinde PM10 konsantrasyonları mevcut durumda yasal standartları önemli ölçüde aşmakta olduğu, ... Bölgesinin toz yayıcı etkileri olan tesisleri kaldırma kapasitesinin bulunmadığı, oluşması beklenen kirletici parametrenin (toz) saatlik emisyon değerlerinin ilgili yönetmeliğe uygun hesaplanmamış olması ve sonuçların yönetmelik değerleriyle kıyaslamaya elverişli olmaması nedeniyle Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği açısından uygunsuzluk söz konusu olduğu, projenin gerçekleştirileceği ... ilçesinin büyük sanayi tesislerine ev sahipliği yapması nedeniyle “alanda hava kirliliğinin önemli boyutlara ulaştığı kuşkusu” durumunun mevcut olması nedeniyle TKD değeri bileşeni olan UVD değerinin ölçülerek bulunması gerektiği, ÇED raporunda; depolama tesisinin işletilmesi esnasında kullanılacak olan kırsal yolların ağır tonajlı araçların geçişine uygun olup olmadıklarının sorgulanmadığı, bu yolların ağır tonajlı araçların geçişi için uygun olmaması durumunda ne gibi tedbirlerin alınacağından bahsedilmediği, arazinin topoğrafik durumuna bağlı olarak hız kesici engellerin yapılıp yapılmayacağı, istinat yapılarına/sanat yapılarına ihtiyaç olup olamadığı, bu yollara girebilecek evcil veya yabani hayvanların girişini engelleyebilecek/kontrol edebilecek bariyer tedbirlerinin olup olmayacağı, ayrıca depolama tesisi etrafındaki kırsal yaşam göz önüne alındığında bu yol güzergahlarında belirli bölgelerde insanların, yabani veya evcil hayvanların yol güzergahın altından/üstünden güvenle geçişini sağlayabilecek geçitlerin yapılıp yapılmayacağı hakkında bilgilere rastlanmadığı, bu tedbirlerin ÇED raporunda düşünülmemesi veya detaylandırılmamasının kırsal yörede yaşayan canlıların güvenliği için risk oluşturabileceği, ayrıca proje kapsamında 12,4 yıl boyunca yılda 2.100.000 ton cürufun taşınacağı dikkate alındığında; bu boyuttaki ağır tonajlı trafik yükünün önerilen kırsal yollarda (ÇED raporunda başka tedbirler alınmadan sadece asfaltla kaplanarak kullanımının ön görüldüğü 1. ve 2. alternatifli yol güzergahlarında) taşınmasının uygun olamayacağı, bu durumun da yöre için önemli riskler oluşturabileceği, sonuç olarak; yukarıdaki açıklamalar ışığında; Sayın Mahkemenize (T.C. ... İdare Mah. ... E nolu dava kapsamında) sunulan bilirkişi raporunda İnşaat Mühendisi olarak varılmış olan olumsuz görüş ve kanaatin korunmasının uygun olacağı, 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunun 20.maddesinde yer alan “Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez” hükmüne göre, dava konusu proje alanına ait arazideki faaliyetlerin ve oluşturulacak depo alanının uygunluk arz etmemesi, yörede yapılan büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinin olumsuz etkilenecek olması, Mera özelliği gösteren, çevre köy ve mahalleler tarafından mera olarak kullanılan alanın depo alanına dönecek olması sonucu hayvancılık faaliyetlerinin olumsuz etkilenecek olması, Nihai çed raporunda verilen 29 türün bölgenin Biyolojik çeşitliliğini yansıtmadığı, omurgasız hayvan faunasının belirlenmediği, Faaliyetin ekosistem ve habitatlara zarar vereceği, doğal yapıyı ve ekolojik dengeyi bozacağı, Anatololacerta anatolica türünün bölgesel endemik olması ve ülkemizde sadece batı bölgelerinde yayılış göstermesi nedenlerine bağlı olarak, ayrı dava konusu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca verilen ... tarih,... sayılı “ÇED Olumlu” kararının uygun olmadığı'' tespitlerine yer verildiği belirtilerek, cüruf depolama alanı ve çevresindeki volkanik kayaçların geçirimli ve akifer özelliğinde olup sulama amaçlı kullanılan ... Göleti ile içme-kullanma amaçlı kullanılan çok sayıda kaynak ve kuyunun beslenme alanında bulunduğundan alınan karar nedeniyle sahadan kazma, sıyırma yoluyla önemli miktarda malzeme alınarak zeminde geçirimsiz perde oluşturulacağı ve kısmen topoğrafyanın değiştirileceği böylece yüzey ve yeraltı sularının beslenmesini (engelleme veya azaltma yoluyla) olumsuz etkileyeceği, oluşması beklenen kirletici parametrenin (toz) saatlik emisyon değerlerinin ilgili yönetmeliğe uygun hesaplanmadığı, ÇED raporunda depolama tesisinin işletilmesi esnasında kullanılacak olan kırsal yolların ağır tonajlı araçların geçişine uygun olup olmadıklarının sorgulanmadığı, zeytinlik, mera, biyolojik çeşitlilik, ekosistem ve habitatlara ayrı ayrı zarar vereceği dikkate alındığında dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçeleriyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
1-Davalı tarafından; bilirkişi raporunda dile getirilen iddiaların gerçeği yansıtmadığı, ÇED sürecinin mevzuata uygun biçimde sonuçlandırıldığı, komisyon üyesi kurumların görüşleri doğrultusunda ÇED Olumlu kararı verildiği, söz konusu projeye ilişkin gerekli iş ve işlemlerin usulüne uygun olarak yerine getirildiği, ÇED Raporunda projenin olası olumsuz etkilerinin nasıl bertaraf edileceğinin, ne tür önlemler alınacağının eksiksiz bir şekilde açıklandığı, ÇED Raporunda hukuki ve teknik olarak bir eksiklik bulunmadığı belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
2-Davalı yanında müdahil tarafından; dava konusu alanın 1/100.000 ve 1/25.000'lik Çevre Düzeni Planlarında tehlikeli atık depolama alanı olarak işaretlenmiş olduğu, tüm ...'de başkaca atık bertaraf tesisi olarak planlanmış bir alan mevcut olmadığı, atık bertaraf tesislerinin kurulmasının çevrede oluşacak atık kirliliğinin önlenmesinde önemli rol oynamakta olduğu, projenin hayata geçmesinin bölge için gereklilik arz ettiği, söz konusu ÇED Olumlu kararının iptali ile atıkları bertaraf edecek bir alan kalmayacağı, bölge ihtiyaçlarının karşılanmasının imkansız hale geleceği, bölgede cüruf depolama tesisinin çevreye zararlı olduğunun kabulü halinde ...'da yapılan tüm projelerin çevresel açıdan risk unsuru oluşturduğu gerekçesiyle durdurulması sonucu ortaya çıkacağı, Mahkeme kararına dayanak gösterilen sebeplerin hatalı olduğu, projenin çevreye verebileceği zararlar tahmin edilerek ÇED Raporunda belirtilen tedbirler alındığı, ÇED Raporu tam ve yeterli olup iptalini gerektirecek bir durum bulunmadığı, Mahkeme kararına esas alınan bilirkişi raporunun eksik ve hatalı olduğu, sayın bilirkişi heyetince düzenlenen raporda, küçük risk ihtimalleri sanki cüruf depolama tesisi yapımına kesin engel teşkil etmekteymiş gibi bir tutum içerisine girilerek tesisin yapımının tümden reddedildiği, bilirkişi raporunda, tesisin yapımı ve işletimi sırasında alınacak önlemlerin neden yeterli olmadığı ya da önlemlerde nelerin eksik olduğu da belirtilmediği, alınacak önlemler yeterli şekilde ortaya konmuş iken, bunlar göz ardı edilerek, ÇED Raporunun iptalini öngören bilirkişi raporunun bilime ve hukuka aykırı olduğu, bilirkişi heyetinin tanzim etmiş olduğu ilk rapor ile neredeyse aynı olduğu ve itirazlarını değerlendirmekten uzak bu rapor esas alınarak hüküm kurulduğu, hava kirliliği yönünden hesaplama yapılırken hataya düşüldüğü, proje kapsamında 250 m mesafede grid oluşturulduğu, en yakın zeytin tarlasının 1,5 km güney batı yönünde olduğu, her ne kadar bilirkişilerce çevrede bulunan zeytin tarlalarına zarar geleceği gerekçesiyle ÇED Olumlu kararının iptali gerektiği belirtilmişse de gerçek durum incelendiğinde 250 m mesafede dahi sınır değerlerin sağlanmış durumda olduğu, ÇED Raporunda en yüksek silt içeriği ve meteorolojik şartlar dikkate alınarak hesaplama yapıldığı, sulamayla toz emisyonlarının azaltılacağı, bilirkişi raporunda yapılan ölçümlerde kullanılan istasyonların proje etki alanı dışında yer aldığı, bilirkişi raporundaki hidrojeolojik ve jeolojik yönden yapılan değerlendirmelerin hatalı olduğu, sahada zemin geçirimsizliği sağlanacağından yeraltı sularına olumsuz bir etki olmayacağı, ÇED Raporunda belirtilen önlemlerle yer altı kaynaklarına zarar gelmesinin önleneceği, depolama alanında geçmekte olan 2 adet derenin kuşaklama kanalı ile alan dışına taşınacağı, kuşaklama kanalı ile taşkın sularının uzaklaştırılacağı, kuşaklama kanalı bitiminde derenin eski yatağına ulaştırılacağı, yağış sularının yüzeysel akışa geçmesinin önleneceği, toplanan suların mevzuata uygun şekilde bertaraf edileceği, depolama alanından kaynaklı sızıntıların toplanarak bertaraf edileceği, projenin yapımı ve faaliyeti sırasında oluşacak günlük ek araç yükünün en fazla 70 araçtan ibaret olduğu, mevcut trafiğe ek olarak yalnızca %0,15'lik bir artış olacağı, tesisin faaliyete geçmesinden sonra da, depolama tesisine gidecek araç sayısı sınırlı olacağından, trafik yoğunluğu oluşturacak bir faaliyet olmayacağı, zeytinlik ve tarımsal faaliyetlere yönelik 250 m mesafede toz emisyonlarının yasal sınırlar altında kaldığı, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün olumlu görüşü alındığı, proje sahasında mera vasıflı arazi bulunmadığı, tesisin kurulacağı alanda ne hayvancılığa ne de tarıma bir zarar gelmesi mümkün olmadığı, önceki itirazlarının değerlendirilmediği, alınacak önlemlerin tamamıyla göz ardı edildiği, cüruf depolama tesisinin yapımını tümden reddeden şekilde bilime aykırı tutumun kabulünün mümkün olmadığı belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacılar tarafından savunma verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ :Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçesinin değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
... İli, ... İlçesi, ... Ada, ... Parsel, ... Ada, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... Parsel sınırları içerisinde ... Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi A.Ş. tarafından yapılması planlanan "Cüruf Depolama Tesisi" ile ilgili olarak ÇED Raporunun değerlendirilmesi sonucunda Yönetmeliğin 14. maddesi gereğince ... tarih ve ... sayılı kararıyla yatırım hakkında verilen ÇED Olumlu Kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
2872 sayılı Çevre Kanununun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir.
25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 4. maddesinde; ''Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinde ise; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) (Değişik:RG-26/5/2017-30077) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez. (4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır." kuralına, 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-1 listesinde yer alan projelere, b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi ek-1 listesinde belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projelere, ÇED Raporu hazırlanması zorunludur." kuralına yer verilmiştir. Aynı Yönetmeliğin Ek-III bölümünde; Çevresel Etki Değerlendirmesi Genel Formatının ihtiva etmesi gereken hususlar düzenlenmiş, Bölüm I: Projenin tanımı ve özellikleri; a) Proje konusu yatırımın tanımı, özellikleri, ömrü, hizmet maksatları, önem ve gerekliliği, b) Projenin yer ve teknoloji alternatifleri, proje için seçilen yerin koordinatları Bölüm II: Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Çevresel Özellikleri; Proje alanının ve önerilen proje nedeniyle etkilenmesi muhtemel olan çevrenin; nüfus, fauna, flora, jeolojik ve hidrojeolojik özellikler, doğal afet durumu, toprak, su, hava, atmosferik koşullar, iklimsel faktörler, mülkiyet durumu, kültür varlığı ve sit özellikleri, peyzaj özellikleri, arazi kullanım durumu, hassasiyet derecesi (Ek-5’deki Duyarlı Yöreler Listesi de dikkate alınarak) benzeri özellikleri Bölüm III: Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Çevresel Etkileri ve Alınacak Önlemler, Projenin; a) Çevreyi etkileyebilecek olası sorunların belirlenmesi, kirleticilerin miktarı, alıcı ortamla etkileşimi, kümülatif etkilerin belirlenmesi, b) Sera gazı emisyon miktarının belirlenmesi ve emisyonların azaltılması için alınacak önlemler, c) Projenin çevreye olabilecek olumsuz etkilerinin azaltılması için alınacak önlemler, ç) İzleme Planı (inşaat dönemi), Bölüm IV: Halkın Katılımı; a) Projeden etkilenmesi muhtemel ilgili halkın belirlenmesi ve halkın görüşlerinin çevresel etki değerlendirmesi çalışmasına yansıtılması için önerilen yöntemler, b) Görüşlerine başvurulması öngörülen diğer taraflar, Notlar ve Kaynaklar; Ekler: Çevresel Etki Değerlendirmesi Başvuru Dosyası hazırlanmasında kullanılan bilgi ve belgeler ile raporda kullanılan tekniklerden rapor metninde sunulamayan belgeler, Proje için seçilen yerin koordinatları, Proje için belirlenen yer ve alternatiflerinin varsa; çevre düzeni, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği teklifleri, Proje ile ilgili olarak daha önceden ilgili kurumlardan alınmış belgeler şeklinde düzenlemeler yer almıştır.
Çevresel etki değerlendirmesi; gerçekleştirilmesi planlanan projenin, çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlenmesi, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin belirlenerek değerlendirilmesi amacıyla yapıldığından, ÇED sürecinde verilen kararların iptali istemiyle açılacak davalarda, yukarıda belirtilen Yönetmeliğin Ek III. maddesindeki unsurlar yönünden, ÇED kararlarının bir bütün olarak çevresel etkilerinin irdelenmesi gerekmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dosyanın incelenmesinden; uyuşmazlığın çözümü için bilirkişi heyetine mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması sonrasında hazırlanan 29.08.2024 tarihli bilirkişi raporunun sonuç kısmı incelendiğinde, ÇED Raporundaki jeolojik ve hidrojeolojik değerlendirmelerin bazı önemli eksiklikler içerdiği için projenin çevresel etkilerinin en aza indirilmesi yönünden yeterli olmadığı, zeminde geçirimsiz perde oluşturulacağı ve kısmen topoğrafyanın değiştirileceği böylece yüzey ve yeraltı sularının beslenmesini olumsuz etkileyeceği görüş ve kanaatine bağlı olarak kamu yararı bulunmadığı, oluşması beklenen kirletici parametrenin (toz) saatlik emisyon değerlerinin ilgili yönetmeliğe uygun hesaplanmamış olması ve sonuçların yönetmelik değerleriyle kıyaslamaya elverişli olmaması nedeniyle Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği açısından uygunsuzluk söz konusu olduğu, projenin gerçekleştirileceği ... ilçesinin büyük sanayi tesislerine ev sahipliği yapması nedeniyle alanda hava kirliliğinin önemli boyutlara ulaştığı kuşkusu durumunun mevcut olması nedeniyle TKD değeri bileşeni olan UVD değerinin ölçülerek bulunması gerektiği, ÇED Raporunda kullanılacak kırsal yolların ağır tonajlı araçların geçişine uygun olup olmadıklarının sorgulanmadığı, bu yolların ağır tonajlı araçların geçişi için uygun olmaması durumunda ne gibi tedbirlerin alınacağından bahsedilmediği, dava konusu proje alanına ait arazideki faaliyetlerin ve oluşturulacak depo alanının uygunluk arz etmediği, mera alanının depo alanına dönecek olması nedeniyle yörede yapılan hayvancılık faaliyetlerinin olumsuz etkileneceği, ÇED Raporunda omurgasız hayvan faunasının belirlenmediği, faaliyetin ekosistem ve habitatlara zarar vereceği, doğal yapıyı ve ekolojik dengeyi bozacağı, ÇED Olumlu kararının uygun olmadığı yönünde tespit ve değerlendirmelere yer verildiği, temyize konu kararda da bilirkişi heyeti raporunda yapılan tespitler değerlendirilerek, cüruf depolama alanı ve çevresindeki volkanik kayaçların geçirimli ve akifer özelliğinde olup sulama amaçlı kullanılan ... Göleti ile içme-kullanma amaçlı kullanılan çok sayıda kaynak ve kuyunun beslenme alanında bulunduğundan alınan karar nedeniyle sahadan kazma, sıyırma yoluyla önemli miktarda malzeme alınarak zeminde geçirimsiz perde oluşturulacağı ve kısmen topoğrafyanın değiştirileceği böylece yüzey ve yeraltı sularının beslenmesini (engelleme veya azaltma yoluyla) olumsuz etkileyeceği, oluşması beklenen kirletici parametrenin (toz) saatlik emisyon değerlerinin ilgili yönetmeliğe uygun hesaplanmadığı, ÇED raporunda depolama tesisinin işletilmesi esnasında kullanılacak olan kırsal yolların ağır tonajlı araçların geçişine uygun olup olmadıklarının sorgulanmadığı, zeytinlik, mera, biyolojik çeşitlilik, ekosistem ve habitatlara ayrı ayrı zarar vereceği dikkate alındığında dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçeleriyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta; temyize konu karara esas alınan bilirkişi heyeti raporundaki tespitler incelendiğinde, zeytinlikler yönünden yapılan tespitler dışındaki hususların, ÇED Raporunda yapılan değerlendirmelerin eksik ve yetersiz olmasından ibaret olduğu, bu rapor esas alınarak verilen Mahkeme kararında ise, davaya konu işlemin iptaline karar verilmekle birlikte, söz konusu projenin, bilirkişi heyeti tarafından belirlenen eksikliklerin tamamlandığı bir ÇED Raporu hazırlanmak suretiyle yapılıp yapılamayacağı hususunun net olarak ortaya konulmadığı görülmektedir.
Diğer yandan; bilirkişi heyeti raporundaki, projeden kaynaklanacak oluşması beklenen kirletici parametrenin (toz) saatlik emisyon değerlerinin ilgili yönetmeliğe uygun hesaplanmadığı yönündeki tespitler dikkate alındığında, her ne kadar karara esas alınan bilirkişi heyeti raporunun 33. sayfasında zeytinlikler yönünden, dava konusu proje alanına 3 km mesafeden daha yakın olan zeytin bahçeleri bulunduğu, faaliyetlerin zeytinliklere olumsuz etkileri olacağı, faaliyetin yapılmasının uygun görülmediği değerlendirmesinde bulunulmuşsa da, bilirkişi heyeti raporunda eksik ve yetersiz olduğu belirtilen, projeden kaynaklanacak toz hesaplamaları yapılmadan, toz emisyonundan kaynaklanacak olası kirliliğin, proje etki alanına ve yakındaki zeytinliklere etkileri netleştirilmeden, zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişimlerine etkilerinin yapılacak yeni toz emisyonu hesaplamaları üzerinden ortaya çıkacak sonuçlar dikkate alınarak belirlenmeden, bu hususta net bir sonuca ulaşılması mümkün olmadığından, mevcut durumda, zeytinlikler yönünden bilirkişi heyeti raporunda belirtilen tespitlere itibar edilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda; temyize konu kararda, davaya konu projenin, bilirkişi heyeti tarafından belirlenen eksikliklerin giderildiği, çevresel etkilerin kabul edilebilir seviyelere indirilmesine yönelik uygulanabilir tedbirleri içeren bir ÇED Raporu hazırlanmak suretiyle yapılıp yapılamayacağı hususunun tereddüde mahal vermeyecek şekilde ortaya konulmamış olduğu anlaşıldığından, Dairemizce yapılan değerlendirme sonucunda, temyize konu Mahkeme kararı gerekçesindeki söz konusu belirsizliğin giderilmesini teminen, kararın hüküm kısmında yer alan ''dikkate alındığında'' ifadesinden sonra gelmek üzere ''...projenin çevreye olabilecek olumsuz etkilerinin önlenmesi ya da kabul edilebilir seviyelere indirilmesi için gerekli tedbirlerin alınmadığı, eksik ve yetersiz tespit ve değerlendirmelere dayalı olarak hazırlanan ÇED Raporu esas alınmak sureti ile verilen...'' ifadesinin eklenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda; yukarıda belirtilen açıklamalar çerçevesinde, dava konusu işlemde hukuka uyarlık, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
Öte yandan; aynı alanda bulunan ve benzer çevresel etkilerin irdelendiği, başka bir proje için açılan davada, bozmaya uyulmak suretiyle verilen iptal kararı Dairemizin ... tarih ve E:... K:... sayılı karar ile onanmış, yine aynı işlemin iptali istemiyle farklı davacı tarafından açılan davada da, bozmaya uyulmak suretiyle verilen iptal kararı Dairemizin 24.03.2025 tarih ve E:2024/4022, K:2025/1908 sayılı karar ile gerekçesi değiştirilerek onanmıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin reddine,
2.Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4.Dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 24/03/2025 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.



(X) KARŞI OY :
Davada; ... ili, ... ilçesi, ... ada, ... parsel ile ... ada, ...... ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... parseller sınırları içerisinde ... Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi A.Ş. tarafından yapılması planlanan "Cüruf Depolama Tesisi" ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı ''ÇED Olumlu'' Kararının iptali istenilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; temyize konu Mahkeme kararına esas alınan bilirkişi heyeti raporunda yapılan değerlendirmeler neticesinde, dava konusu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca verilen ... tarih,... sayılı ÇED Olumlu kararının uygun olmadığı tespitlerine yer verilmiş ise de, söz konusu ÇED Raporu incelendiğinde, bilirkişi raporunda eksik olduğu belirtilen tüm hususlara ilişkin çalışmaların yapılmış olduğu, projenin çevreye olan etkilerinin minimize edilmesi için alınması gerekli olan tüm tedbirlere yer verildiği, gerekli taahhütlerde bulunulduğu, evsel nitelikli atıksuların arıtılmadan alıcı ortama deşarj edilmeyeceği, depolama tesislerinin etrafına yer altı suyu izleme kuyuları açılacağı, tesise cüruf atıklarının üstü branda ile kapatılmış kamyonlar vasıtasıyla taşınacağı, araçların tekerleklerinin tesis içerisinde temizleneceği, proje kapsamında sahanın zeminine geçirimsizlik sistemi kurulacağı, tabanı ve yan yüzeylerinde, sızıntı suyunun yer altı suyuna karışmasını önleyecek bir geçirimsizlik sistemi uygulanacağı, geçirimsizlik tabakasının fiziksel, kimyasal, mekanik ve hidrolik özellikleri depolama tesisinin toprak ve yer altı suları için oluşturacağı potansiyel riskleri önleyecek nitelikte olacağı, inşaat aşaması boyunca kullanılacak araçların ortaya çıkaracakları emisyonların oldukça düşük miktarlarda olacağı, ekipmanlardan kaynaklı emisyonların mevcut hava kalitesine olumsuz bir etki yaratmayacağı, çelikhane tesisi cüruf atıklarının düzenli depolanması çalışmaları yürütüleceği, herhangi bir yakma işlemi gerçekleştirilmeyeceği, sera gazı emisyonu oluşmayacağı, alanda oluşabilecek tozlanmayı minimuma indirmek için önlemler alınacağı, Mahalli Çevre Kurulu Kararı alındığı, nakliye sırasında trafik kazalarına mahal vermemek için trafik kurallarına ve hız limitlerine uyulacağı, taşıma işleminin gündüz 08 ile 19 saatleri arasında yapılacağı, proje alanı ve çevresinin flora ve faunasını tespit edebilmek için arazi çalışması yapıldığı, literatürün tarandığı, alanda görsel kontroller yapıldığı, proje alanının 54 ha olduğu, proje alanı ve yakın civarında korunan alan bulunmadığı, proje alanı ve çevresinde endemik türe rastlanmadığı, proje sahasındaki antropojen etkiler sebebiyle doğal fauna tür popülasyonunun az miktarda gözlemlendiği hususlarına yer verildiği görülmektedir.
Bu durumda, temyize konu kararın bozulması ve davanın reddine karar verilmesi gerektiği oyu ile dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararının onanması yolunda verilen çoğunluk kararına katılmıyorum.
(XX) KARŞI OY :
Temyize konu edilen İdare Mahkemesi kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen bozma nedenleri bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği oyu ile çoğunluk kararına katılmıyorum.