Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/1340
Karar No : 2025/5322

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 11/03/2017 tarih ve 30004 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 13/02/2017 tarih ve 2017/9919 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Çorum ili, Merkez ilçesi, ... beldesi, ... Mahallesi'nde yer alan ve davacının hissedarı olduğu ..., ..., ..., ..., ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacının maliki olduğu müstakil ... nolu parsel ve hisseli ..., ... ve ... nolu parsellerin bir arada olmasına rağmen bu alanda toplulaştırma yapılmadığı, bu durumun Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatının Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar başlığının altında yer alan “Maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılır hükmüne uygun olmadığı ayrıca ..., ..., ... ve ... parselin indeks değerinin 0,779300 olduğu, ... parselin ise 0,769300 olduğu, uygulama sonrasında ... parselin 0,589888, ... parselin 0,707111 olduğu, indeks değerleri bakımından dengenin gözetildiğinden söz edilmeyeceği anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, davacının parsellerinin yoğun olduğu yerde toparlandığı, harçtan muaf olması nedeniyle aleyhlerine yargılama giderlerine hükmedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesi, işletilmesinin korunması, birim alandan azami ekonomik verimin alınması, tarım üretiminin sürekli olarak artırılması, değerlendirilmesi ve buralarda istihdam imkanlarının artırılması, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılması, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanması ve küçülmesinin önlenmesi amacına hizmet ettiği belirtilmektedir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parselasyon Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlanmasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarının yerine getirilmesi gerektiği kuralına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Çorum ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesi'nde, Çorum Düvenci Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında davacının murisi ...'ın mirasçılarının, davacı ... ve 15 adet hissedar olmak üzere toplam 16 hissedardan oluştuğu, verasette iştirak olarak 6 adet müstakil ve 15 adet hisseli olmak üzere toplam 21 adet parselin uygulamaya girdiği, uygulama sonucunda 6 adet müstakil parselin davacı murisinin mirasçılarına tahsis edildiği, bu parsellerden beşinin dava konusu edildiği, toplulaştırmaya giren davaya konu parsellerden ... nolu parselin parsel ortalama puanının 76,93 olduğu, ..., ..., ... ve ... nolu parsellerin ise parsel ortalama puanlarının 77,93 olduğu, ..., ..., ... ve ... nolu parsellerin aynı parsel endeks değerine sahip olduğu ve aynı bölgede bulunduğu, uygulama sonucunda ... nolu kök parseldeki payının daha düşük parsel endeks puanına sahip ... ada ... nolu parsele tahsis edildiği, ..., ..., ... ve ... nolu parsellerdeki paylarının ise yaklaşık aynı endeks puanına sahip ... ada ... nolu parsele tahsis edildiği, indeks değerleri bakımından dengenin gözetilmediği ve müstakil ... nolu parsel ve hisseli ..., ... ve ... nolu parsellerin bir arada olmasına rağmen bu alanda toplulaştırma yapılmamasının "maliklerin arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılır" ilkesine uygun olmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptal edildiği anlaşılmaktadır.
Dosyaya sunulan bilirkişi raporunda; uygulamaya giren davacı murisin tüm parselleri ile tahsis edilen parseller "şekil 3" de gösterilmekte olup, uygulama sonrası davacıya tahsis edilen tüm parsellerin esasen eski kadastral parsellerle çakışık olduğu, yani davacının murisinin arazisinin yoğun olduğu yerlerde toparlandığı, bu durumda, mahkemenin, arazinin yoğun olduğu bölgede toplama yapılmadığı yönündeki gerekçesinin yerinde olmadığı, diğer taraftan, dava konusu ..., ..., ... ve ... nolu parsellerin 0,76 ve 0,77 endeks değerinde iken yaklaşık aynı endeks puanına sahip (0,77) yine eski bir kadasral parseli ile çakışık olarak planlanmış ... ada ... nolu parsele tahsis edildiği, ... parseldeki 1.190.00 m2 lik hissenin, çok daha düşük endeks puanı olan ... ada ... parsele gönderilmekle beraber büyüklüğün 1.494,22 m2 ye çıktığı ve yine davacının murisinin arazilerinin çok yoğun olduğu bir bölgeye gönderildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davalı idarenin toplulaştırma planının denetlenebilmesi için, davacının murisinin dava konusu edilmemiş dağınık haldeki tüm parsellerinin de dikkate alınması ve gerekirse yeni bir bilirkişi raporu alınması suretiyle değerlendirme yapılması gerektiği sonucuna varılmış olduğundan, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz isteminin kabulüne,
2\. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 16/10/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.