Danıştay danistay 2024/495 E. 2025/3357 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/495
Karar No : 2025/3357

TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

2- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... İsimli ... Gemisi Kaptanı ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Dava; ... IMO numaralı ve ... isimli ... gemisinin kaptanı olan davacı tarafından, söz konusu geminin 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 8/1. maddesi ve 20. maddesine aykırı olarak çevreyi kirlettiği tespit edildiğinden bahisle 2.470.420,65-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Samsun Bölge Liman Başkanlığı tarafından düzenlenen 17/10/2022 tarihli idari yaptırım kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; olayda, gemiden kaynaklı kirlenmenin dosya kapsamındaki delillere göre sabit olduğu görülmekle birlikte kirlenmeye sebep olan "..." isimli geminin ... Co.Ltd Şti'ne ait olduğu, davacının ise anılan şirketin çalışanı ve geminin kaptanı olduğunun açık olduğu, kendi nam ve hesabına gemiyi işletmeyen, yalnızca geminin kaptanı olan davacının, geminin (dolayısı ile şirketin) faaliyetinden kaynaklı kirlilik nedeniyle idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçeleriyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalılar tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI:
1-Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından; davaya konu işlemin yetki devri yapılan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (Samsun Bölge Liman Başkanlığı) tarafından tesis edildiği, davanın ilgili kurum husumetiyle görülmesi gerektiği, idari yaptırım işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönleri ile usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
2-Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından; söz konusu kirlilik olayında, kirliliğe neden olan geminin bir tüzel kişiliğe ait olduğu, kirliliğin tek başına kaptan tarafından gerçekleştirilmiş olduğu varsayılarak gemi kaptanına Yönetmeliğin 19. madde 3/a gereği gerçek kişi tanımına göre ceza yazılmadığı, kirliliğin, bir tüzel kişinin sahibi olduğu gemi ve burada çalışan personelin dikkatsizliği sonucu gerçekleşmesi, TTK'nun 1104. maddesinin 3. bendine göre gemiden kaynaklı meydana gelen tüm olaylarda kaptanın donatan adına sorumlu olması, kirliliğe sebebiyet veren geminin yabancı bayraklı olması ve Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde kurulmuş bir şirket adresi, vergi numarası ve unvanının bulunmamasından dolayı mevcut durumda geminin yasal temsilcisinin kaptan olması sebebiyle gemiye uygulanan cezada kaptan bilgileri yazıldığı, haksız ve hukuksuz bir işlem yapılmadığı belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile temyize konu İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dava; 14/10/2022 tarihinde saat 21.30 sularında Samsunport Limanı çevre mühendisi tarafından yapılan ihbarda, Samsun Limanına 400 metre mesafede rıhtımda yanaşık bir şekilde bulunan ... Co.Ltd Şti'ye ait ... IMO numaralı Kamerun bayraklı "..." isimli gemiden kaynaklı denizde yakıt kirliliği oluştuğunun belirtildiği, aynı gün saat 22.00'de denetim ekipleri tarafından mahallinde yapılan inceleme sonucu geminin etrafında denizde yakıt karışımlı su kirliliği olduğu ve liman tesisince gemi etrafının bariyerlerle çevrildiği tespit edilerek tutanak tutulduğu, olay yerine ilişkin fotoğraflar çekilerek video kaydının alındığı, gemi kaptanı olan davacı tarafından da imzalanan denetim tutanağında geminin sancak tarafında denize sintine kaçtığının tespit edildiği, bu durumun gemi kaptanı tarafından da kabul edilerek aynı tarihli kaptan raporunun idareye gönderildiği, bahsi geçen geminin kaptanı olan davacıya, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin (ı) bendinin 3 nolu alt bendi uyarınca 2.470.420,65-TL idari para cezası verilmesi üzerine, söz konusu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT :
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde; "Bu Kanunda öngörülen yasaklara ve sınırlamalara aykırı olarak ülkenin egemenlik alanlarındaki denizlerde ve yargılama yetkisine tâbi olan deniz yetki alanlarında ve bunlarla bağlantılı sularda, tabiî veya sunî göller ve baraj gölleri ile akarsularda;...'', aynı maddenin 3 numaralı alt bendinde; ''Petrol türevleri (sintine, slaç, slop, akaryakıt, yağlı atık vb.) veya kirli balast tahliyesi yapan gemi ve diğer deniz vasıtalarından bin grostona kadar olanlar için groston başına 200 Türk lirası (1.004,92 TL), bin ilâ beşbin (dahil) groston arasında olanlara bu miktar ve ilave her groston başına 40 Türk lirası (200,99 TL), beşbin grostondan fazla olanlara ise, yukarıdaki miktarlar ve ilave her groston başına 10 Türk lirası (50,23 TL), idarî para cezası verilir." denilmiş, aynı maddenin 2. fıkrasında ise, ''Bu maddenin (ı) bendinin (1), (2), (3) ve (4) numaralı alt bentleri ile (k), (l), (r), (s), (t), (u), (v) ve (y) bentlerinde öngörülen idarî para cezaları kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir'' düzenlemesine yer verilmiştir.
Yine; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun deniz ticaretine ilişkin düzenlemelerinin bulunduğu 5.Kitap bölümünün ''Geminin bağlama limanı'' başlıklı 946. maddesinde; ''(1) Bir geminin bağlama limanı o gemiye ait seferlerin yönetildiği yerdir.'' ''Donatan'' başlıklı 1061. maddesinde; ''(1) Donatan, gemisini menfaat sağlamak amacıyla suda kullanan gemi malikine denir.(2) Kendisinin olmayan bir gemiyi menfaat sağlamak amacıyla suda kendi adına bizzat veya kaptan aracılığıyla kullanan kişi, üçüncü kişilerle olan ilişkilerinde donatan sayılır. Malik, geminin işletilmesinden dolayı gemi alacaklısı sıfatıyla bir istemde bulunan kişiyi, bu işletilme malike karşı haksız ve alacaklı da kötüniyet sahibi olmadıkça, hakkını istemekten engelleyemez.'', ''Kaptan'' başlıklı kısmında; ''özen yükümlülüğü'' başlıklı 1088. maddesinde, ''(1) Kaptan, bütün işlerinde, özellikle ifası kendisine düşen sözleşmelerin yerine getirilmesinde tedbirli bir kaptan gibi hareket etmek zorundadır.'', ''sorumluğu'' başlıklı 1089. maddesinde; ''(1) Kaptan, kusuruyla yol açtığı zararlardan, özellikle bu Kısım ile diğer Kısımlarda belirtilen görevlerini yapmamasından doğacak zararlardan dolayı, yolcular da dâhil, gemi ve eşyayla ilgili herkese karşı sorumludur. (2) Donatanın emrine uyması kaptanı sorumluluktan kurtarmaz. (3) Durumu bilerek kaptana emir vermiş olan donatan da sorumludur. (4) Kaptanın, Türkiye Cumhuriyetinin taraf olduğu sorumluluğun sınırlandırılmasına ilişkin milletlerarası sözleşmelerden doğan sorumluluğunu sınırlandırma hakkı saklıdır.'' , ''Kanundan doğan temsil yetkisi'' başlıklı bölümün ''Gemi bağlama limanında bulunduğu sırada'' başlıklı 1103. maddesinde; ''(1) Gemi henüz bağlama limanında bulunduğu sırada kaptanın yapmış olduğu hukuki işlemler donatanı bağlamaz; meğerki, kaptan kendisine ayrıca verilmiş özel bir yetkiye dayanarak hareket etmiş veya borç, diğer bir özel borçlandırıcı sebepten doğmuş olsun.(2) Kaptan bağlama limanında da gemi adamı tutmaya yetkilidir.'' , ''Gemi bağlama limanı dışında bulunduğu sırada'' başlıklı 1104. maddesinde; ''(1) Gemi bağlama limanı dışında bulunduğu sırada kaptan, bu sıfatla, geminin donatılmasına, yakıt ve kumanyasına, gemi adamlarına, geminin denize, yola ve yüke elverişli bir hâlde tutulmasına ve genel olarak yolculuğun güvenli bir şekilde sürdürülmesine ilişkin her türlü işlem ve tasarrufları üçüncü kişilerle donatan adına yapmaya yetkilidir. (2) Taşıma sözleşmeleri yapmak ve görevlerine giren hususlarda dava açmak da kaptanın yetkisi kapsamındadır. (3) Yabancı bayraklı gemilerde, geminin malikine veya kiracısına açılacak her türlü dava veya takip, onlar hakkında geçerli olmak üzere kaptana da yöneltilebilir.'' , ''Donatanın kaptanın yaptığı işlemlerden doğan sorumluluğu'' başlıklı 1109. maddesinde; ''(1) Donatan, kaptanın onun adına hareket ettiğini bildirerek veya bildirmeyerek, gemiyi sevk ve idare eden kişi sıfatıyla kanuni yetkileri dâhilinde yaptığı hukuki işlemlerden dolayı üçüncü kişilere karşı hak iktisap eder ve borç altına girer. (2) Kaptan, ifasını ayrıca üstlenmedikçe veya kanuni yetkilerini aşmadıkça, yapmış olduğu işlemlerden dolayı şahsen borç altına girmez. Kaptanın 1088 ve 1089 uncu maddelerden kaynaklanan sorumluluğu saklıdır.'' hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin, tespit ve numune tutanaklarının incelenmesinden; davaya konu idari para cezasına dayanak olan tespit tutanağında deniz kirliliğine sebebiyet verdiği belirtilen, davacının kaptanı olduğu Kamerun bayraklı ... (IMO:...) isimli ... gemisinin donatanının, ... adresinde faaliyet göstermekte olan ... Co. Ltd. Şti. olduğu, söz konusu şirketin Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde kurulmuş bir şirket adresi, vergi numarası ve unvanının bulunduğu hususunda dosya kapsamında bir veri bulunmadığı, geminin işleteninin ise ... Ltd olduğu, tespit tutanağında şirket adresinin ... olarak belirtildiği anlaşılmaktadır.
Davada, her ne kadar temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında istinaf incelemesi yapılan İdare Mahkemesi kararında, kendi nam ve hesabına gemiyi işletmeyen, yalnızca geminin kaptanı olan davacının, geminin (dolayısı ile şirketin) faaliyetinden kaynaklı kirlilik nedeniyle idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, uyuşmazlığın gemi kaptanının sorumluluğuna dair özel düzenlemeler içeren Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
Uyuşmazlıkta; davaya konu idari para cezasına dayanak olarak gösterilen deniz kirliliğinin, bahsi geçen geminin işletilmesi kapsamında olan faaliyetler sonucunda gerçekleşmiş olması, davacının kaptanı olduğu geminin Kamerun bayraklı olması ve geminin donatanı olan şirketin faaliyet adresinin Marshall Adalarında bulunması, ayrıca geminin, adresi Samsun İlinde bulunan ... Ltd unvanlı şirket tarafından işletilmekte olması ve tespitin geminin Samsunport Limanının 400m rıhtımındayken yapılmış olması hususları birlikte değerlendirildiğinde, davanın çözümünde kaptanın sorumluluğunu düzenleyen Türk Ticaret Kanununun yukarıda bahsi geçen hükümlerinden hangisinin uygulanacağı konusunun belirlenmesi için, öncelikle işletene ilişkin bilgiler yanında, kaptanın hangi şirketin çalışanı olduğu ve gemiye ait seferlerin yönetildiği yer ilgili idareden sorularak, gelecek cevaba göre, mevzuatta düzenlenen hususlar çerçevesinde geminin bağlama limanının tespit edilmesi gerekmektedir.
Geminin bağlama limanının, işleteni olan ... Ltd şirketinin adresinin bulunduğu yerdeki Samsun Limanı olması halinde; Türk Ticaret Kanununun, kaptanın özen yükümlülüğünü ve sorumluluğunu düzenleyen, 1088. ve 1089. maddeleri ile geminin bağlama limanında bulunduğu sıradaki durumu düzenleyen 1103. maddesi çerçevesinde konunun değerlendirilmesi gerektiği ve bu durumda, kaptanın, tedbirli bir kaptan gibi hareket etmek zorunda olduğu, kusuruyla yol açtığı zararlardan, özellikle görevlerini yapmamasından doğacak zararlardan dolayı, yolcular da dâhil, gemi ve eşyayla ilgili herkese karşı sorumlu olduğu yönündeki düzenlemeler dikkate alındığında, geminin işletilmesinden kaynaklanan bir faaliyet sebebiyle deniz kirliliğine neden olduğundan bahisle düzenlenen idari para cezasında, kaptan adına düzenlenmesi yönünden, hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Geminin bağlama limanının, donatanı olan ... Co. Ltd. Şti. şirketinin adresinin bulunduğu yerdeki liman olması halinde ise; Türk Ticaret Kanununun, kaptanın sorumluluğu ve donatanı temsil yetkisi hususundaki yukarıda belirtilen hükümleri çerçevesinde ve aynı Kanunun 1104. maddesi uyarınca, (''Madde 1104 - Maddenin ilk iki fıkrası 6762 sayılı Kanunun 987 nci maddesinden, geminin “iyi halde korunmasına” ilişkin ibare onun “denize, yola ve yüke elverişli bir halde tutulması” şeklinde değiştirilerek ve dili güncelleştirilerek alınmıştır. Maddenin üçüncü fıkrası, 6762 sayılı Kanunun 1242 nci maddesinin ikinci fıkrasının ikinci bendinin yeniden düzenlenmesi yoluyla kaleme alınmıştır. 6762 sayılı Kanundaki hüküm, yalnızca gemi alacaklısı haklarının paraya çevrilmesi hallerinde uygulama alanı bulur ve donatanın yerine kaptana dava veya takip açılmasına olanak sağlamaktadır. Bu hükmün yalnızca rehinli takiplerde uygulanmasını haklı gösterecek bir gerekçe saptamak mümkün değildir. Aksine, yabancı bayraklı gemilerin maliklerine veya kiracılarına açılacak dava ve takipler bakımından bu hükmün genelleştirilmesi ve her türlü dava ve takip hakkında uygulanması gerekli görülmüştür. Bu sebeple, hükmün kaptanın temsil yetkisi ile ilgili 1104 üncü maddeye alınması gerekmiştir.'' şeklindeki madde gerekçesi de dikkate alınarak) geminin bağlama limanı dışında bulunduğu sırada, yabancı bayraklı gemilerde, geminin malikine veya kiracısına açılacak her türlü dava veya takibin, onlar hakkında geçerli olmak üzere kaptana da yöneltilebileceği hususundaki açık düzenleme de dikkate alındığında, geminin bağlama limanı dışında bulunduğu sıradaki faaliyetleri sebebiyle deniz kirliliği meydana geldiğinden bahisle, davacı kaptan adına (donatan hakkında geçerli olmak üzere) idari yaptırım kararı tesis edilmesinde, bu kısım yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda; yukarıda belirtilen hususlar çerçevesinde, konunun Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümleri uyarınca çözümleneceği açık olmakla birlikte, hangi hükümlerinin uygulanacağı hususunun, idari para cezasına dayanak olan tespitin, yabancı bayraklı geminin bağlama limanında iken yapılıp yapılmamasına göre değiştiği, ancak her iki durumda da idari para cezasının davacı kaptan adına düzenlenmesi yönünden, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmaması sebebiyle, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf istemlerinin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmştır.
Öte yandan; bozmaya uyulması durumunda yeniden yapılacak yargılamada, davaya konu işlemin diğer unsurları yönünden hukuka uygun olup olmadığı belirlendikten sonra, esas hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği tabiidir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz istemlerinin kabulüne,
2\. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 26/05/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.