Danıştay danistay 2024/1361 E. 2025/4492 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/1361
Karar No : 2025/4492

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Hayvancılık Tarım Gıda Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Niğde Misli Ovası 3. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Niğde ili, Merkez ilçesi, ... Köyü'nde yer alan davacıya ait ... ada, ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacıya ait olan ve toplulaştırma sonrası ... ada ... parsel üzerinde bulunan kapama elma bahçesinin korunmadığı, ... ada ... parsel üzerinde GES kurulu olduğu, meraya tahsis edilen elma kapama bahçesinin Hâzineye bırakılarak yapılan yatırım korunması gerektiği veya (Eski ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parselde tam hisse ile sahibi olduğu taşınmazlar) toplulaştırma sonrası ... ada ... parsel hisseli olarak verilen parsel yerine meraya bırakılan kısmın davacıya verilebileceği ve davacının toplulaştırma öncesi ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parselde tam hisse ile sahibi olduğu taşınmazların toplulaştırma sonrası ... ada ... parsel hisseli olarak davacıya intikal ettirildiği anlaşıldığından, dava konusu taşınmazlara yönelik olarak yapılan toplulaştırma işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, ... ada ... parsele isabet eden davacıya ait parsel olmamasına rağmen mümkün mertebe parsellerinin toparlanarak toplulaştırma işleminden fazlasıyla faydalandırıldığı, sonradan yapılan izinsiz tesislerin korunmak zorunda olmadığı, ... ada ... parsel yönünden de davacının müstakil parsel istediği yönünde bir talebi olmaması nedeniyle diğer parsellerden getirilen alanlarla birleştirilerek uygun bir şekilde planlamasının yapıldığı, dava konusu işlemde hukuka aykırılık olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü , kısmen reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
Davalı idarenin Niğde ili, Merkez ilçesi, ... Köyü'nde yer alan ... ada ... sayılı parsele ilişkin temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü temyiz nedenleri, kararın buna ilişkin kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Davalı idarenin kararın ... ada ... parsele ilişkin kısmına yönelik temyiz istemine gelince;
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesi, işletilmesinin korunması, birim alandan azami ekonomik verimin alınması, tarım üretiminin sürekli olarak artırılması, değerlendirilmesi ve buralarda istihdam imkanlarının artırılması, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılması, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanması ve küçülmesinin önlenmesi amacına hizmet ettiği belirtilmektedir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parselasyon Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlanmasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarının yerine getirilmesi gerektiği kuralına yer verilmiştir.
Davacının sahibi olduğu Niğde ili, Merkez İlçe, ... Mahallesi toplulaştırma öncesi ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlar; toplulaştırma sonrası ... ada ... parsel olarak birleştirilmiştir. 31/05/2023 tarihinde yapılan keşifte ... ada ... parsel üzerinde kapama elma bahçesi mevcut olduğu, GES ve sulama sisteminin mevcut olduğu tespit edilmiş, kapama elma bahçesinin korunmadığı, ... ada ... parsel üzerinde GES kurulu olduğu, meraya tahsis edilen elma kapama bahçesinin Hâzineye bırakılarak yapılan yatırım korunması gerektiği veya eski ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parselde tam hisse ile sahibi olduğu taşınmazların toplulaştırma sonrası ... ada ... parsel hisseli olarak verilen parsel yerine meraya bırakılan kısmın davacıya verilebileceği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davacıya tahsis edilen ... ada ... parselin isabet ettiği yerde toplulaştırma işleminden önce davacıya ait bir parsel olmadığı, davacı adına kayıtlı parsellerin başka noktalardan bu bölgeye taşınarak oluşturulan bir parsel olduğu anlaşılmaktadır. Davacının, parsellerinin başka bölgelerden son konumuna taşınması yani ... ada ... parselde toparlanması yönünden bir itirazı bulunmamaktadır. Davacı toplulaştırma sonrasında tahsis edilen ... ada ... parseldeki elma bahçesinin korunmadığı iddiasıyla görülmekte olan davayı açmıştır. Davacının toplulaştırma öncesi ... ada ... parselin bulunduğu yere veya mera olarak ayrılan kısma isabet eden bir kök parseli olmadığına göre kapama meyve bahçesi ve GES toplulaştırma işlemleri tamamlandıktan sonra tesis edilmiş olmalı veya toplulaştırma işlemleri öncesi işgalci veya kiracı olarak üçüncü şahıslara ait parseller üzerine tesis edilmiş olmalıdır. (Dosyada ağaçların ve GES'in tesis tarihine ilişkin bir tespit bulunmamaktadır.) Her üç ihtimalde de davacının sabit tesislerinin korunmadığı sonucuna varılamayacaktır zira birinci ihtimalde yani toplulaştırma sonrası, davacı adına ... ada ... parsel tescil edildikten sonra tesis edilmiş bir bahçe ve santral varsa davacı kendi parselinden aşarak mera parseline doğru taşmıştır, bu durumda zaten toplulaştırma işlemleri tamamlanıp parsel maliklerine arazileri teslim edildikten sonra taşkın bir tesis yapmış olmak davacının kusuru olup, davalı idareden yeniden toplulaştırma işlemi yaparak mera parselinden davacıya tahsis yapması beklenemez. İkinci ihtimalde yani toplulaştırma işlemlerinden önce, ... ada ... parselin bulunduğu parsele ve mera olarak ayrılan kısma isabet eden kadastral parseller üzerine sabit tesisler davacı tarafından kurulmuş ise davacı yine işgalci sıfatıyla üçüncü kişilerin parselleri üzerine ağaç dikmiş ve santral kurmuş olur ve davalı idare üçüncü kişilerin parselleri üzerine tesis edilen sabit tesisleri korumak ve davacının işgalci sıfatını hukuka uygun hale getirmekten sorumlu tutulamaz. Davacının bu işlemleri kiracı sıfatıyla yapmış olması halinde de toplulaştırma mevzuatı idareye kiracıya ait sabit tesisinin korunması mükellefiyeti yüklememektedir. Toplulaştırma işleminde idarenin korunmakla mükellef olduğu sabit tesis, arazi malikinin kök parselinde, toplulaştırma işlemleri başlamadan önce var olan sabit tesislerdir. Dolayısıyla dava konusu toplulaştırma işleminde 461 ada 43 parsel yönünden hukuka aykırılık, aksi yönde verilen kararda hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz isteminin kısmen kabul, kısmen reddine,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, ... ada ... sayılı parsele ilişkin kısmının ONANMASINA,
3\. Anılan İdare Dava Dairesi kararının ... ada ... parsele ilişkin kısmının BOZULMASINA,
4\. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 16/09/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.