Danıştay danistay 2023/13440 E. 2025/4144 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/13440
Karar No : 2025/4144

TEMYİZ EDEN TARAFLAR : 1- (DAVACI) ... Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

2- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

DİĞER DAVALI : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K... sayılı kararının temyizen incelenerek taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem : Davacı tarafından, Alaşehir Belediyesi 2020 yılı Evsel Katı Atık Tarife Raporunun kabul edilmesine ilişkin Alaşehir Belediye Meclisi'nin... tarih ve .../... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; 2020 yılı için belirlenen evsel katı atık ücret tarifesindeki net sistem maliyetinin 2019 yılı için belirlenen evsel katı atık ücret tarifesindeki net sistem maliyetinden düşük olmasına rağmen dava konusu meclis kararıyla belirlenen evsel katı atık tarifesinin diğer ticarethaneler 6 grubuna ilişkin bedelin 2019 yılına göre çok yüksek belirlendiği, davalı idarelerce bu ücret artışının gerekçelerini ortaya koyacak şekilde somut bilgi ve belgenin dava dosyasına sunulamadığı da görüldüğünden, bu haliyle Alaşehir Belediyesi 2020 yılı Evsel Katı Atık Tarife Raporunun davalı idarelerce mevzuata ve klavuza uygun olmayacak şekilde bedel belirlendiği anlaşıldığından, dava konusu ...tarih ve ... karar numaralı Belediye Meclis Kararının "Diğer Ticarethaneler 6" kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin; "Diğer Ticarethaneler 6" kısmının iptaline, "Diğer Ticarethaneler 6" kısmının dışında kalan bölümleri açısından davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; davacının istinaf başvurusu yönünden yapılan değerlendirmede; İdare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararların istinaf yolu ile incelenip kaldırılmaları, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 2. fıkrasının göndermede bulunduğu aynı kanunun 49. maddesinin 2. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlı olduğu,... İdare Mahkemesi'nin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının dayandığı gerekçe usul ve yasaya uygun olup, kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı, davalı idarelerin istinaf başvurusu yönünden yapılan değerlendirmede ise; kararda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi ve buna bağlı olarak bu tesislere ilişkin tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi hususunda Büyükşehir Belediyelerinin asli yetkili ve görevli kabul edildiği, ilçe ve/veya ilk kademe belediyelerinin ise, bu süreçte sadece katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonlarına taşımak ile yükümlü kılındıkları; öte yandan 2872 sayılı Kanunun 11. maddesinde; söz konusu bertaraf tesislerinin işletme, bakım ve onarım masraflarını karşılamak üzere, katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin alınacağının ifade edildiği dikkate alındığında, katı atık bertaraf sürecinde oluşan maliyetlerin bir bütün olarak (toplama, taşıma ve bertaraf) değerlendirilmesi ve bu süreçte oluşan (tüm) giderlerin bu hizmetten yararlananlardan Büyükşehir Belediye Meclisinin onayı ile belirlenecek (tek) katılım ücreti ile karşılanacağı/karşılanması gerektiği anlaşıldığı, uyuşmazlıkta; Alaşehir Belediyesi tarafından dosyaya sunulan bilgi ve belgelerden, anılan belediye tarafından hazırlanan tarifede, toplam maliyet hesabına bertaraf hizmetleri giderlerinin eklenmediği, sadece ilçe belediyesi tarafından verilen toplama, taşıma ve personel giderlerini içerecek şekilde 2020 yılı Evsel Katı Atık Tarifesinin hazırlandığının belirtildiği, Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı meclis kararıyla da dava konusu tarifenin bertaraf ücreti dahil edilmeden onaylanarak yürürlük kazandırıldığı anlaşılmakta olup, diğer yandan; davalı büyükşehir belediyesince sunulan istinaf ve savunma dilekçelerinde de, katı atık toplama ve taşıma bedelinin ilçe belediyesince hazırlanan tarifeye istinaden ilçe belediyesince alındığı, bertaraf bedelinin ise büyükşehir belediyesince belirlenecek tarifeyle ayrıca büyükşehir belediyesi tarafından alındığı hususunun vurgulandığı, bu durumda; ücretlendirmeye konu hizmetin ilgili mevzuatta bütüncül olarak ele alınıp belirlenmesi gerektiğinin kurala bağlandığı, somut uyuşmazlıkta ise ilçe belediyesince toplama ve taşıma bedelinin ayrı bir tarife ile belirlendiği, buna mukabil büyükşehir belediyesince bertaraf ücreti adı altında ayrı bir tarife belirlendiği anlaşılmakta olup, bu durumun ilgili mevzuat ve emsal nitelikteki benzer uyuşmazlıklarda Danıştay tarafından verilen içtihat niteliğindeki yargı kararıyla vurgulanan katı atık toplama, taşıma ve bertaraf hizmetinin kümülatif olarak ele alınarak tek bir tarife ile ücretlendirilmesi ilkesine aykırılık teşkil ettiği sonucuna varıldığından, dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık, istinaf kanun yoluna konu edilen idare mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmadığı belirtilerek, davacının istinaf başvurusunun reddine, davalı idarelerin istinaf başvurularının yukarıda açıklanan gerekçeyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI: Davacı tarafından, tarifenin diğer kısımları yönünden de menfaati olduğu, bu sebeple davanın kabulüne karar verilerek, bir bütün teşkil eden Meclis kararının iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI : Davalı Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, usule yönelik olarak; dava konusu Meclis Kararının Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile yeniden belirlendiği (2021 yılı tarifesi), dava konusuz kaldığı ve karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği; esasa yönelik ise tarifenin usul ve yasaya uygun belirlendiği ileri sürülmektedir.

DAVACININ SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
DAVALININ SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ :Temyiz istemlerinin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen de gerekçesinin değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
Davacının temyiz isteminin incelenmesinden;
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Davalı idarenin temyiz isteminin incelenmesinden;

MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, Alaşehir Belediyesi 2020 yılı Evsel Katı Atık Tarife Raporunun kabul edilmesine ilişkin Alaşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun "Büyükşehir, İlçe ve İlk Kademe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; büyükşehir katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; deniz araçlarının atıklarını toplamak, toplatmak, arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak Büyükşehir Belediyesi'nin görevleri arasında sayılmış; aynı maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendinde, Kanunlarla münhasıran büyükşehir belediyesine verilen görevler ile birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak; (b) bendinde ise, Büyükşehir katı atık yönetim plânına uygun olarak, katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımak ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında olduğu hükmüne yer verilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 11. maddesinin 11. fıkrasında; büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı ve bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamayacağı hükümlerine yer verilmiştir.
27/10/2010 günlü, 27742 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "(j) Tam maliyet esaslı tarife: atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlananlara yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesini... (l) Toplam sistem maliyeti: Yatırımın finansal maliyetini, sistemin işletilmesi ve bakımını, sabit varlıkların amortismanını, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisini de içeren toplam değeri... ifade eder." hükmüne, 5. maddesinde; (1) Sürdürülebilir atıksu ve evsel katı atık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla tarifelerin belirlenmesinde; a) Toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması, b) Tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi, c) Atıksu hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, atıksu; evsel katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin de evsel katı atık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmaması esastır." düzenlemesine, 13. maddesinde; "(1) Toplam sistem maliyeti, yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisinden oluşan tam maliyeti içerir. Toplam sistem maliyeti, atıksu veya evsel katı atık sisteminin işletilmesi ve sürdürülebilirliği ile bağlantısı olmayan maliyetleri içermez..." hükmüne, 15. maddesinde; "(1) Evsel katı atık idarelerinin toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında esas alacağı temel bileşenler şunlardır: a) Toplama, b) Taşıma, c) Aktarma, ç) Geri kazanım (kompost, yakma gibi), d) Bertaraf (Düzenli depo sahasının kurulması, işletilmesi, kapatılması, kapatma sonrası bakım ve gözetim), e) Satış" düzenlemesine,18. maddesinde; evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılacağı, ücret belirlenirken, atık üreticisinin ürettiği atık miktarının; atık ağırlığı, konteyner sayısı, konteyner hacmi, konteyner doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık toplama aracı sayısı, araç hacmi, araç doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık üreticilerinin hane halkı büyüklüğü, hastanelerde yatak sayısı, okullarda öğrenci sayısı gibi belirli özelliklerine göre belirlenebilecek sabit atık üretim değerlerinden biri veya birkaçı kullanılarak tespit edilebileceği, 20. maddesinde ise atık miktarı belirleme yöntemine göre sabit ve değişken olmak üzere iki farklı tarife türü üzerinden ücretlendirilebileceği hükme bağlanmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğünce hazırlanan Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuzda, evsel katı atık ücret tarifelerinin belirlenmesine yönelik detayları içeren ve tam maliyet esaslı tarifelerinin belirlenmesinde faydalanılabilecek usul ve esaslara, tarife hesaplama ilkeleri, hizmetin kapsamı, tam maliyet hesabı, maliyetleri hesaplama yöntemleri, tarifenin belirlenmesinde dikkate alınması gereken ilke ve yöntemlerine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen Kanun ve Yönetmelik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi ve buna bağlı olarak bu tesislere ilişkin tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi hususunda Büyükşehir Belediyelerinin yetkili ve görevli kabul edildiği, ilçe ve/veya ilk kademe belediyelerinin ise, bu süreçte sadece katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonlarına taşımak ile yükümlü kılındıkları; 2872 sayılı Kanun'un 11. maddesinde ise; söz konusu bertaraf tesislerinin işletme, bakım ve onarım masraflarını karşılamak üzere, katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin alınacağı ifade edilerek, katı atık bertaraf sürecinde oluşan maliyetlerin bir bütün olarak (toplama, taşıma ve bertaraf) değerlendirildiği ve bu süreçte oluşan giderlerin bu hizmetten yararlananlardan alınacak katılım ücreti ile karşılanacağının ifade edildiği; sonuç olarak anılan hizmetten yararlananlara yönelik olarak belirlenecek olan tarife uyarınca yapılacak olan ücretlendirme yetkisinin, bahsi geçen tesisleri kurma ve işletme sorumluluğu olan Belediyeye, Büyükşehir Belediyesi olan yerlerde ise Büyükşehir Belediyesine ait olduğu, anılan Yönetmelik ve Kılavuzda belirlenen usul ve esaslara göre toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılacağı, tam maliyet ve kirleten öder esaslarının kullanılarak belediye tarafından belirlenecek sabit veya değişken tarife esas alınarak evsel katı atık ücretinin belirlenebileceği, tarifeler belirlenirken yatırım, bakım, onarım, toplama, taşıma, geri kazanım ve bertaraf gibi işletme kalemlerinin dikkate alınacağı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, katı atık idaresince bu hizmetlerden yalnızca bir kısmının yerine getirilmesi halinde, verilen bu hizmetlere ilişkin maliyetler esas alınarak tarife oluşturulmasının, mevzuat hükümlerine aykırı bir yönü bulunmamakta olup, idare tarafından yukarıda sayılan evsel katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak büyükşehir belediyesinin vereceği onay ile geçerlilik kazanmak suretiyle evsel katı atık ücretinin talep edilmesi de mümkündür.
Dava dosyasının incelenmesinden; Alaşehir Belediyesince hazırlanan, toplama ve taşıma giderlerini içeren 2021 yılına ilişkin Evsel Katı Atık Tarifesinin Manisa Büyükşehir Belediye Meclisince incelenerek Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ...... sayılı kararı ile aynen kabul edildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; İdare Dava Dairesince, Alaşehir Belediyesinin söz konusu süreçteki görevinin 5216 sayılı Kanunun 7/3. maddesinin (b) bendinde belirtilen "katı atıkları toplama ve taşıma" olduğu, bunun dışında katı atıkların bertaraf edilmesi sürecindeki 5216 ve 2872 sayılı Kanun hükümleri ile verilen başka bir görev ve buna bağlı yetkisinin bulunmadığı, sözü edilen yetkinin Büyükşehir Belediyelerine ait olduğu; dolayısıyla tarife belirleme sürecinin ilçe belediye meclisinin kararının onaylanmasından ziyade, doğrudan büyükşehir belediye meclisince belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle istinaf isteminin reddine karar verilmiş ise de; katı atık hizmet bedeline ilişkin ücret tarifesini belirleme yetkisine sahip olan Manisa Büyükşehir Belediye Meclisince, Alaşehir Belediye Meclisince hazırlanan tarife raporunun aynı şekilde kabul edilerek uygulamaya konulması sebebiyle dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, idare tarafından katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak katı atık ücreti belirlenebileceği dikkate alındığında, dava konusu Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve .../... sayılı kararı ile onaylan Alaşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve... karar numaralı 2020 yılı Evsel Katı Atık Ücretinin belirlenmesine ilişkin Belediye Meclis Kararının esasının incelenerekn "Diğer Ticarethaneler 6" kısmı yönünden iptali yolundaki iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun gerekçesinin değiştirilerek reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Tarafların temyiz istemlerinin reddine,
2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının, dava konusu işlemin "Diğer Ticarethaneler 6" kısmının dışında kalan bölümleri açısından davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmının ONANMASINA, dava konusu işlemin "Diğer Ticarethaneler 6" kısmı yönünden iptaline ilişkin kısmının ise yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3.Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,
4.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine, 30/06/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.