Danıştay danistay 2023/12047 E. 2025/3657 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/12047
Karar No : 2025/3657

TEMYİZ EDEN TARAFLAR : 1- (Davacı)...
VEKİLİ : Av. ...

2- (Davalı İdareler) ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

3- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi...İdare Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Salihli Belediye Başkanlığınca 2021 yılı Katı Atık Hizmetleri Ücret Tarifesinin belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ...karar numaralı Belediye Meclis Kararının, "Sanayi Kuruluşları, Fabrikalar, İmalathaneler" ve "Diğer Ticarethane ve Sanayi, Ticari ve Meslek Kuruluşlar"a ilişkin kısımlarının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; davalı belediyeler tarafından 2021 yılı katı atık tarifesinin sanayi kuruluşları, fabrikalar, imalathaneler grubu yönünden personel sayısı esas alınarak belirlendiği ve bu şekilde bir kriterin esas alınmasının Atıksu Altyapı ve Evrensel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin 18. maddesine uygun olduğu, toplam sistem maliyetlerinin tarifeye yansıtılmasının işin doğası gereği olduğu, bir önceki sene için belirlenen katı atık bedeli ile 2021 yılı için belirlenen katı atık bedelinin aynı olduğu ve davalı idarelerce mevzuata ve klavuza uygun olarak bedel belirlendiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu meclis kararının "sanayi kuruluşları, fabrikalar, imalathaneler" kısmı yönünden reddine; anılan meclis kararının "diğer ticarethane ve sanayi, ticari ve meslek kuruluşlar" kısmı yönünden ise davanın ehliyet yönünden reddine, karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; davanın ehliyet nedeniyle redde ilişkin kısmı yönünden yapılan istinaf incelemesinde; İdare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararların istinaf yolu ile incelenip kaldırılmaları, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 2. fıkrasının göndermede bulunduğu aynı kanunun 49. maddesinin 2. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlı olduğu, ... İdare Mahkemesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, ehliyet retle sonuçlanan kısmının dayandığı gerekçe usul ve yasaya uygun olup, kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı, davanın redde ilişkin kısmı yönünden yapılan istinaf incelemesinde ise, kararda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi ve buna bağlı olarak bu tesislere ilişkin tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi hususunda Büyükşehir Belediyelerinin asli yetkili ve görevli kabul edildiği, ilçe ve/veya ilk kademe belediyelerinin ise, bu süreçte sadece katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonlarına taşımak ile yükümlü kılındıkları; öte yandan 2872 sayılı Kanunun 11. maddesinde; söz konusu bertaraf tesislerinin işletme, bakım ve onarım masraflarını karşılamak üzere, katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin alınacağı ifade edildiği dikkate alındığında, katı atık bertaraf sürecinde oluşan maliyetlerin bir bütün olarak (toplama, taşıma ve bertaraf) değerlendirilmesi ve bu süreçte oluşan (tüm) giderlerin bu hizmetten yararlananlardan Büyükşehir Belediye Meclisinin onayı ile belirlenecek (tek) katılım ücreti ile karşılanacağı/karşılanması gerektiği, uyuşmazlıkta, Salihli Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla belirlenip sadece toplama ve taşıma giderlerini içeren 2021 yılı Evsel Katı Atık Tarifesinin, Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla bertaraf ücreti dahil edilmeden onaylanarak yürürlük kazandırıldığı, bu durumda, evsel katı atık tarifesinin/ücretlerinin tam maliyet esasına göre belirlenmesi, tam maliyetin ise (esasen) toplama, taşıma ve bertaraf bedellerinin birlikte hesaplanması suretiyle tespit edilmesi gerektiği, uyuşmazlıkta ise sadece toplama ve taşıma maliyetleri esas alınarak belirlenen evsel katı atık tarifesinin bertaraf maliyeti eklenilmeksizin doğrudan yetkili Büyükşehir Belediye Meclisince onaylanarak icrailik vasfı kazandırıldığı anlaşıldığından, katı atıkların toplanmasına ve taşınmasına ilişkin dava konusu ilçe belediye meclisi kararının, davalı Büyükşehir Belediye Meclisince bertaraf ücreti dahil edilmeksizin -doğrudan- onaylanarak yürürlüğe konulmuş olması nedeniyle dava konusu kararın "Sanayi Kuruluşları, Fabrikalar, İmalathaneler" başlıklı kısmında hukuka uyarlık görülmediğinden; davacının istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, ... İdare Mahkemesi'nin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının davanın redde ilişkin kısmının kaldırılmasına, bu kısım yönünden işlemin iptaline, davanın ehliyet yönünden reddine yönelik yapılan istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, "davanın ehliyet yönünden reddine yönelik yapılan istinaf başvurusunun reddine" kısmının, davacıya ait işyerinin bir akaryakıt istasyonu olduğu, sanayi kuruluşu, fabrika veya imalathane olmadığı, hammadde işleme veya üretim yapılmadığı dolayısıyla sanayi kuruluşu, fabrika veya imalathaneler gibi yüksek miktarlarda katı atık bedeli ödememesi gerektiği ileri sürülmektedir.

TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI : Davalı Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Salihli Belediye Başkanlığı tarafından; katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin tek bir ücret olup büyükşehir belediyelerinin fiilen yürütmediği hizmetlerle ilgili (atık toplama ve taşıma) maliyet giderlerinin bilinmesinin mümkün olmadığı, toplama ve taşıma bileşenleri için Yönetmelik ve Klavuza göre hesaplanacak maliyet bilgisinin bir rapor olarak alınması, buna göre hesaplanarak tahsil edilecek ücretlerden her ilçe belediyesine toplama ve taşıma bedellerinin aktarılmasının yasa ve içtihatlara uygun olduğu, dava konusu işlemin mevzuata uygun olduğu ileri sürülmektedir. ileri sürülmektedir.

DAVACININ SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DAVALININ SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ :Davacının temyiz isteminin reddi, davalı idarelerin temyiz isteninin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
Davacının temyiz isteminin incelenmesinden;
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Davalı idarelerin temyiz istemi yönünden;

MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, Salihli Belediye Başkanlığınca 2021 yılı Katı Atık Hizmetleri Ücret Tarifesinin belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ... karar numaralı Belediye Meclis Kararının "Sanayi Kuruluşları, Fabrikalar, İmalathaneler" ve "Diğer Ticarethane ve Sanayi, Ticari ve Meslek Kuruluşlar"a ilişkin kısımlarının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun "Büyükşehir, İlçe ve İlk Kademe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; büyükşehir katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; deniz araçlarının atıklarını toplamak, toplatmak, arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak Büyükşehir Belediyesi'nin görevleri arasında sayılmış; aynı maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendinde, Kanunlarla münhasıran büyükşehir belediyesine verilen görevler ile birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak; (b) bendinde ise, Büyükşehir katı atık yönetim plânına uygun olarak, katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımak ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında olduğu hükmüne yer verilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 11. maddesinin 11. fıkrasında; büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı ve bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamayacağı hükümlerine yer verilmiştir.
27/10/2010 günlü, 27742 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "(j) Tam maliyet esaslı tarife: atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlananlara yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesini... (l) Toplam sistem maliyeti: Yatırımın finansal maliyetini, sistemin işletilmesi ve bakımını, sabit varlıkların amortismanını, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisini de içeren toplam değeri... ifade eder." hükmüne, 5. maddesinde; (1) Sürdürülebilir atıksu ve evsel katı atık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla tarifelerin belirlenmesinde; a) Toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması, b) Tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi, c) Atıksu hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, atıksu; evsel katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin de evsel katı atık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmaması esastır." düzenlemesine, 13. maddesinde; "(1) Toplam sistem maliyeti, yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisinden oluşan tam maliyeti içerir. Toplam sistem maliyeti, atıksu veya evsel katı atık sisteminin işletilmesi ve sürdürülebilirliği ile bağlantısı olmayan maliyetleri içermez..." hükmüne, 15. maddesinde; "(1) Evsel katı atık idarelerinin toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında esas alacağı temel bileşenler şunlardır: a) Toplama, b) Taşıma, c) Aktarma, ç) Geri kazanım (kompost, yakma gibi), d) Bertaraf (Düzenli depo sahasının kurulması, işletilmesi, kapatılması, kapatma sonrası bakım ve gözetim), e) Satış" düzenlemesine,18. maddesinde; evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılacağı, ücret belirlenirken, atık üreticisinin ürettiği atık miktarının; atık ağırlığı, konteyner sayısı, konteyner hacmi, konteyner doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık toplama aracı sayısı, araç hacmi, araç doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık üreticilerinin hane halkı büyüklüğü, hastanelerde yatak sayısı, okullarda öğrenci sayısı gibi belirli özelliklerine göre belirlenebilecek sabit atık üretim değerlerinden biri veya birkaçı kullanılarak tespit edilebileceği, 20. maddesinde ise atık miktarı belirleme yöntemine göre sabit ve değişken olmak üzere iki farklı tarife türü üzerinden ücretlendirilebileceği hükme bağlanmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğünce hazırlanan Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuzda, evsel katı atık ücret tarifelerinin belirlenmesine yönelik detayları içeren ve tam maliyet esaslı tarifelerinin belirlenmesinde faydalanılabilecek usul ve esaslara, tarife hesaplama ilkeleri, hizmetin kapsamı, tam maliyet hesabı, maliyetleri hesaplama yöntemleri, tarifenin belirlenmesinde dikkate alınması gereken ilke ve yöntemlerine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen Kanun ve Yönetmelik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi ve buna bağlı olarak bu tesislere ilişkin tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi hususunda Büyükşehir Belediyelerinin yetkili ve görevli kabul edildiği, ilçe ve/veya ilk kademe belediyelerinin ise, bu süreçte sadece katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonlarına taşımak ile yükümlü kılındıkları; 2872 sayılı Kanun'un 11. maddesinde ise; söz konusu bertaraf tesislerinin işletme, bakım ve onarım masraflarını karşılamak üzere, katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin alınacağı ifade edilerek, katı atık bertaraf sürecinde oluşan maliyetlerin bir bütün olarak (toplama, taşıma ve bertaraf) değerlendirildiği ve bu süreçte oluşan giderlerin bu hizmetten yararlananlardan alınacak katılım ücreti ile karşılanacağının ifade edildiği; sonuç olarak anılan hizmetten yararlananlara yönelik olarak belirlenecek olan tarife uyarınca yapılacak olan ücretlendirme yetkisinin, bahsi geçen tesisleri kurma ve işletme sorumluluğu olan Belediyeye, Büyükşehir Belediyesi olan yerlerde ise Büyükşehir Belediyesine ait olduğu, anılan Yönetmelik ve Kılavuzda belirlenen usul ve esaslara göre toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılacağı, tam maliyet ve kirleten öder esaslarının kullanılarak belediye tarafından belirlenecek sabit veya değişken tarife esas alınarak evsel katı atık ücretinin belirlenebileceği, tarifeler belirlenirken yatırım, bakım, onarım, toplama, taşıma, geri kazanım ve bertaraf gibi işletme kalemlerinin dikkate alınacağı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, katı atık idaresince bu hizmetlerden yalnızca bir kısmının yerine getirilmesi halinde, verilen bu hizmetlere ilişkin maliyetler esas alınarak tarife oluşturulmasının, mevzuat hükümlerine aykırı bir yönü bulunmamakta olup, idare tarafından yukarıda sayılan evsel katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak büyükşehir belediyesinin vereceği onay ile geçerlilik kazanmak suretiyle evsel katı atık ücretinin talep edilmesi de mümkündür.
Dava dosyasının incelenmesinden; Salihli Belediyesince hazırlanan, toplama ve taşıma giderlerini içeren 2021 yılına ilişkin Evsel Katı Atık Tarifesinin Manisa Büyükşehir Belediye Meclisince incelenerek Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ...tarih ve ... sayılı kararı ile aynen kabul edildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; İdare Dava Dairesince, Salihli Belediyesinin söz konusu süreçteki görevinin 5216 sayılı Kanunun 7/3. maddesinin (b) bendinde belirtilen "katı atıkları toplama ve taşıma" olduğu, bunun dışında katı atıkların bertaraf edilmesi sürecindeki 5216 ve 2872 sayılı Kanun hükümleri ile verilen başka bir görev ve buna bağlı yetkisinin bulunmadığı, sözü edilen yetkinin Büyükşehir Belediyelerine ait olduğu; dolayısıyla tarife belirleme sürecinin ilçe belediye meclisinin kararının onaylanmasından ziyade, doğrudan büyükşehir belediye meclisince belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de; katı atık hizmet bedeline ilişkin ücret tarifesini belirleme yetkisine sahip olan Manisa Büyükşehir Belediye Meclisince, Salihli Belediye Meclisince hazırlanan tarife raporunun aynı şekilde kabul edilerek uygulamaya konulması sebebiyle dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, idare tarafından katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak katı atık ücreti belirlenebileceği dikkate alındığında, davalılardan Salihli Belediye Başkanlığı tarafından katı atık toplama ve taşıma hizmetlerinin gerçekleştirildiği ve dava konusu tarifenin de "toplama ve taşıma hizmeti"ne ilişkin olduğu ve Manisa Büyükşehir Belediye Meclisince onaylandığı anlaşıldığından, davaya konu tarifenin davacının faaliyet alanına ilişkin kısmının esasının incelenerek karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla; davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılması, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacının temyiz isteminin reddine, davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne,
2\. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, ehliyet yönünden redde ilişkin kısmının ONANMASINA,
3\. Anılan İdari Dava Dairesi kararının, Salihli Belediye Meclisinin... tarih ve...kararının "sanayi kuruluşları, fabrikalar, imalathaneler" kısmının iptaline ilişkin kısmının ise BOZULMASINA,
4\. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 11/06/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.