Danıştay danistay 2023/11554 E. 2025/3674 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/11554
Karar No : 2025/3674

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Manisa İli, Salihli İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde yer alan "Adala Şehit Erdoğan Kayar Anadolu Lisesi (Karataş Lisesi)"nin, 2863 sayılı Kanun uyarınca "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" olarak tescil edilmesine, koruma grubunun "I. grup yapı" olarak belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararına karşı, söz konusu yapının kültür varlığı olarak tescil edilmesini gerektiren bir özelliğinin bulunmadığından bahisle, yapılan itirazın kabulü ile anılan koruma bölge kurulu kararının iptaline, söz konusu taşınmazın tescil kaydının kaldırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararda; dava dosyasında mevcut bilgi ve belgelerle konuya ilişkin mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; talebin İzmir II Numaralı Kültür Varlıkları Koruma Kurulunca değerlendirilmesi aşamasında anılan kurul uzmanlarınca düzenlenen 30/06/2020 tarihli rapor ile Manisa Müze Müdürlüğünce hazırlanan 15/06/2020 tarihli raporda ve tescile ilişkin karara yapılan itiraz aşamasında Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü uzmanınca düzenlenen 09/11/2020 tarihli raporda, Manisa İli, Salihli İlçesi, ... Mahallesi ... ada ... parsel üzerinde bulunan Karataş Lisesi binasının 1960'lar Türkiye Cumhuriyet Dönemi köy yerleşkelerine ait resmi binaların değerlendirilmesi adına belge niteliğini taşıdığı, önem ve özellikleri bakımından korunması gereken yapılardan olduğu, taşınmazın sanat değeri, mimarî, kültürel, tarihî, estetik, mahallî değerler kapsamı içinde yapısal durum, malzeme, yapım teknolojisi, şekil bakımından özellik arz ettiği gerekçesi ile tescili yönünde görüş bildirildiği, davaya konu kararda ise belirtilen görüşlerin aksi yönde yapının 2863 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik"in 4. maddesindeki koşulları taşımadığından bahisle, söz konusu taşınmazın tescil kaydının kaldırılmasına karar verildiği görülmekle, taşınmazın tescili gerektiği yönünde düzenlenen üç ayrı rapordan farklı olarak hangi sebeplerle mevzuattaki koşulları taşımadığı hususunun davalı idarece ortaya konulmadığı dikkate alındığında, idare tarafından somut bir neden gösterilmeksizin İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararının iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ... tarihli ve ... sayılı kararı ile; Adala Şehit Erdoğan Kayar Anadolu Lisesinin (Adala Karataş Lisesi), mekan algısı ve peyzajı ile görsel bir etkiye ayrıca kırsal kesimlerde yapılan ilk orta eğitim yapılardan olması ve yaptırılış biçimi ile anı ve belge değerlerine sahip olması sebebiyle 2863 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesine karar verildiği, ancak Manisa İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından; deprem güvenliğini sağlamayan ve güçlendirilmesinin ekonomik olmayacağı düşünülen binanın can ve mal güvenliği önlemleri alınarak, boşaltılıp yıkılmasına ilişkin Valilik Oluru alındığı, yıkılacak binanın yerine öğrencilerin eğitim ve öğretimini sağlayacak şekilde yeni bir eğitim binası yapılacağı, bu nedenle ... parsel sayılı taşınmazın kültür varlığı olarak tescil edilmesi yönünde tarihi hiçbir özelliği olmadığının mütalaa edildiği belirtilerek, Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kuruluna itirazda bulunulduğu, 09/11/2020 tarihli dosya inceleme raporu değerlendirilerek, dava konusu yüksek kurul kararı ile itirazın kabul edildiği, Koruma Yüksek Kurulu ... parseldeki taşınmazın tescilini değerlendirebilecek yetkinliğe sahip üyelerden oluştuğu ve Kurulun uzman kanaatine uyma zorunluluğu bulunmadığı, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan imece usulü ile inşa edilen yapının, anılan Mahkeme kararında uzman raporlarında belirtilen hususların aksine, mimari, tarihi, kültürel, işlevsellik, özgünlük, anı ve belge niteliği taşımadığı, dolayısıyla ait olduğu dönemin tarihi kimliğini, sosyal ilişki düzeyini ve toplumsal hafızasını yansıtmadığı, ayrıca konunun açıklığa kavuşturulabilmesi amacıyla sanat tarihçisi ve mimar bilirkişiler eşliğinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması gerekirken, doğrudan dava konusu işlemin iptaline karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu belirtilerek, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair İdare Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Dava Dairesi kararının aşağıda yer verilen gerekçe ile bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Manisa İli, Salihli İlçesi, ... Mahallesinde bulunan mülkiyeti Hazine'ye ait ... ada ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan Salihli Adala Şehit Erdoğan Kayar Anadolu Lisesi ile ilgili olarak 09/03/2020 tarihli başvuruyla, binanın 1964 yılında ... Köyü Muhtarlığı öncülüğünde ... Köyü halkı tarafından imece usulü ile yaptırıldığı, okulun yapımında kullanılmak üzere, Modern Cumhuriyet Mimarisinde proje temin edildiği ve derslikleri, idaresi ve tiyatro salonu bulunan lise binasının çok zor koşullar altında inşa edildiği, mimarisi ve kültürel özellikleri bakımından bulunduğu çevrede tek ve benzer özellikte başka nitelikli yapı bulunmadığı, kasaba belleğinde önemli yer tuttuğu nedenleriyle halk tarafından benimsenen bu yapının sonraki kuşaklara da ulaşabilmesi için kültür varlığı olarak tescil edilmesi istenilmiştir.
Bu aşamada Manisa İl Milli Eğitim Müdürlüğünün konuyu ilettiği Milli Eğitim Bakanlığı İnşaat ve Emlak Dairesi Başkanlığınca, söz konusu yapının can ve mal güvenliği tedbirlerinin alınması kaydıyla yıkım kararı oluşturulup yıkılmasında sakınca olmadığının belirtilmiş ve Celal Bayar Üniversitesi mühendislik fakültesi inşaat mühendisliği bölümü tarafından hazırlanan raporda, binanın güçlendirilmesinin ekonomik olmayacağı belirtildiğinden, yıkılarak yerine yeni bir eğitim binası yapılacağı, dolayısıyla tarihi hiçbir özelliği bulunmayan binanın tescil edilmesinin uygun görülmediğine dair görüş verilmiş, Salihli İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü de aynı gerekçe ile tescil edilmemesini istemiştir.
Manisa Müze Müdürlüğünce hazırlanan 15/06/2020 tarihli raporda; taşınmazın mahallinde incelendiği, yapının 1960'lar Türkiye Cumhuriyet Dönemi köy yerleşkelerine ait resmi binaların değerlendirilmesi adına belge niteliği taşıdığı, bu nedenle tescil edilebileceği kanaatine varıldığının belirtilmiştir.
İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü uzmanlarınca hazırlanan 30/06/2020 tarihli raporda; özetle yerinde yapılan incelemede ... kompleks mekan algısı ve peyzajı ile görsel bir etkiye sahip olup kırsal kesimlerde yapılan ilk orta eğitim yapılardan olması ve yaptırılış biçimi ile anı ve belge değerlerine sahip olduğu belirtilerek sonuç olarak, bahse konu okul kompleksinin "Karataş Lisesi" adıyla 2863 sayılı Kanun kapsamında taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesi, koruma grubunun I. grup yapı olarak belirlenmesi, koruma alanının kendi parseli olarak tespit edilmesi, yönünde değerlendirme yapılmıştır.
Bunun üzerine, İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca ...tarih ve ... sayılı karar ile; raporda belirtilen sebeplerle binanın taşınmaz kültür varlığı olarak tesciline karar verilmiş, karara Manisa İl Milli Eğitim Müdürlüğünce itiraz edilmesi üzerine dosyanın davalı idareye iletilmiş, davalı idarenin talebi üzerine Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kültür ve Turizm Uzmanı Sanat Tarihçisi tarafından 09/11/2020 tarihli rapor düzenlenmiş, raporda; sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin olmasının yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermesi, kent ve çevre kimliğine, dokusuna katkıda bulunması, yöresel yaşam biçimini yansıtması dolayısıyla 2863 sayılı kanun ve alt mevzuatı kapsamında kültür varlığı niteliği gösterdiği, göz önünde bulundurularak, söz konusu taşınmazın tescil edildiği İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararının uygun olduğu, belirtilmiştir.
Sonrasında, ... tarih ve ... sayılı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu kararı ile; yapının 2863 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesindeki koşulları taşımadığı gerekçesi ile itirazın kabulüne ve İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararının iptaline, söz konusu taşınmazın tescil kaydının kaldırılmasına karar verilmiştir.
Bunun üzerine, ... tarih ve ... sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu kararının iptali istenilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT:
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 3. maddesinde; "Bu Kanunda geçen tanımlar ve kısaltmalar şunlardır: a) Tanımlar: (1) (Değişik: 14/7/2004 – 5226/1 md.)"Kültür varlıkları"; tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde sosyal yaşama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklardır." tanımına, 6. maddesinde; "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları şunlardır: a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19 uncu yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar, b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar, c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları, d) Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler. (...)" hükmüne, 7. maddesinde; "
Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının ve doğal sit alanlarının tespiti, Kültür ve Turizm Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların görüşü alınarak yapılır.Yapılacak tespitlerde, kültür ve tabiat varlıklarının tarih, sanat, bölge ve diğer özellikleri dikkate alınır. Devletin imkanları gözönünde tutularak, örnek durumda olan ve ait olduğu devrin özelliklerini yansıtan yeteri kadar eser, korunması gerekli kültür varlığı olarak belirlenir. Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili yapılan tespitler koruma bölge kurulu kararı ile tescil olunur. Tespit ve tescil ile ilgili usuller, esaslar ve kıstaslar yönetmelikte belirtilir." hükmüne yer verilmiştir.
13/03/2012 tarih ve 28232 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasında; kriterlerin sağlanması durumunda korunması gerekli kültür varlıkları arasında okul sayılmış, anılan fıkranın (b) bendinde; "19. yüzyıl sonrasında yapılmış olmasına rağmen önem ve özellikleri bakımından korunmalarına gerek görülmesi veya bu yapıların ait oldukları dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinde olması ya da var olan bir geleneğin hala sürdüğünün göstergesi olan ve bir bütünün parçası olarak çevreye katkıda bulunan taşınmazlardan olması" ve (c) bendinde; "Tek yapılar için; taşınmazın sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım teknolojisi, biçim bakımından özellik göstermesi" şeklindeki tespit ve tescil kriterleri belirlenmiştir.
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun Taşınmaz Kültür Varlıklarının Gruplandırılması, Bakım ve Onarımlarına ilişkin 660 sayılı ilke kararının "Yapı Grupları" başlıklı kısmında, "Yapılar, kendi başlarına bir tarihi ve estetik değer taşımaları ya da kentlerin tarihi kimliğini oluşturan kentsel sitler, sokaklar ve siluetlerin ögeleri olarak iki gruba ayrılmıştır: 1. Grup Yapılar; Toplumun maddi tarihini oluşturan kültür verileri içinde tarihsel, simgesel, anı ve estetik nitelikleriyle korunması zorunlu yapılardır. 2. Grup Yapılar; Kent ve çevre kimliğine katkıda bulunan kültür varlığı niteliğindeki yöresel yaşam biçimini yansıtan yapılardır." düzenlemesine yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin yollamada bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller" başlıklı 266. maddesinde ise; "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. (...)" hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; 19. yüzyıl sonrasında yapılmış yapıların korunması gerekli kültür varlığı olup olmadığının belirlenebilmesi için önem ve özellikleri bakımından korunmalarına gerek görülmesi veya bu yapıların ait oldukları dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinde olması ya da var olan bir geleneğin hala sürdüğünün göstergesi olan ve bir bütünün parçası olarak çevreye katkıda bulunan taşınmazlardan olması hususlarının yanı sıra sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermesi hususları yönünden incelenmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta, her ne kadar İdare Mahkemesince; taşınmazın tescili gerektiği yönünde düzenlenen üç ayrı rapordan farklı olarak hangi sebeplerle mevzuattaki koşulları taşımadığı hususunun davalı idarece ortaya konulmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiş ise de, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, yapının ait olduğu dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinin bulunduğu, bir başka ifadeyle sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik gösterdiği gerekçesiyle tescil edilmesinin uygun olup olmadığı hususu ile toplumun maddi tarihini oluşturan kültür verileri içinde tarihsel, simgesel, anı ve estetik nitelikleriyle korunması zorunlu yapılardan olduğu gerekçesiyle yapının koruma grubunun "I. grup" olarak belirlenmesinin uygun olup olmadığı hususunun çözümü teknik bilgiyi gerektirdiğinden, keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak uyuşmazlık hakkında bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, yukarıda yer verilen hususlar ile tarafların iddiaları, dosya kapsamında bulunan bilgi ve belgeler de dikkate alınarak, dava konusu yapının korunması gerekli kültür varlığı olup olmadığının belirlenebilmesi amacıyla sanat tarihçisi, mimar ve inşaat mühendisi bilirkişiler ile gerekirse başka dallarda da uzmanlar seçilerek oluşturulacak bilirkişi heyetiyle mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle işin esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla; dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz isteminin kabulüne,
2\. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 11/06/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.