Danıştay danistay 2023/10003 E. 2025/2705 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/10003
Karar No : 2025/2705

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR) :1- ...
2- ...
3- ...
4- ...
5- ...
6- ...
7- ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri kapsamında Adana ili, Seyhan ilçesi, ... Mahallesinde yapılan toplulaştırma işleminin, davacıların hissedarı olduğu ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz yönünden iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu ... nolu parsele karşılık verilen ve drenaj kanalı vasıflı ve kamulaştırılacak alan niteliğinde olan ... ada ... nolu parseldeki payları hariç; ... ve ... nolu imar parsellerinin büyük bir kısmının hissedarı oldukları eski parsel ve davacıların eski parselinde davacıların haricinde başka maliklerin de mevcut olmasından dolayı ayrı ... parselden verildiği, taşınmaza uygulanan KYPKO kesintisinin yasal sınır olan %10’un altında olduğu, davacılara kendi yerlerinde imar alanı tahsis edildiği dolayısıyla yapılan toplulaştırma işleminin toplulaştırmanın amacına, dağıtım ilkelerine ve hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; uyuşmazlık konusu parselin diğer malikleri tarafından ... İdare Mahkemesinin E:... esas sayısında açılan dava dosyasına sunulan bilirkişi raporu ile işbu dava dosyasında yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; toplulaştırma öncesi davacıların tek parselde olan hisselerinin üç farklı parsele dağıtılarak başkalarıyla hissedar kılındığı, dağıtımın eşdeğerlik ilkesine aykırı olarak ve tarımsal faaliyeti önceki duruma nazaran zorlaştıracak, hissedarlar arasında mülkiyet ve kullanım sorunları çıkaracak ve geometrik şekil bakımından da uygun olmayacak şekilde yapıldığı ve katılım payı kesintisi ile düzenleme alanındaki tüm parsellerden karşılanması imkanı varken bir kısım ortak kullanım alanlarının bazı parsellerden karşılandığı dava konusu toplulaştırma işleminde hukuka uygunluk, yazılı gerekçe ile davayı reddeden İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davacılar istinaf isteminin kabulüne, İdare Mahkemesinin kararının kaldırılmasına, davanın konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :Davalı İdare tarafından, eski parselin ana drenaj kanalından dolayı bölündüğü, parseller belirlenirken taşınmazın eski kadastral ve arazi kullanımı durumu ile maliklerin talebinin göz önünde bulundurulduğu, çalışmalar yapılırken yürürlükte olan mevzuat esas alınarak işlemlerin tamamlandığı, 3083 sayılı kanunun 16. maddesinde yapılan ve elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete resen dönüştürülebileceği hususunda idareye yetki veren Kanun değişikliğinin, çalışmalar yapıldıktan sonra yürürlüğe girdiği, yapılan KYP kesintisinin sadece proje kapsamında oluşturulan yeni ortak alanlar için belirlendiği, söz konusu ... ada ... nolu parselin ise toplulaştırmadan önce Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından planlanmış olup, kısmen kamulaştırması yapılmış kanallar olduğundan, güzergah altında kalan taşınmazların mülkiyetlerin değişmemesi aamacıyla maliklerin hissesi oranında kanal parseline yer ayrıldığı, çiftçi bilgilendirme süreçleri ve mülakatların alınması sonrasında alınan mülakatlara istinaden askı çalışmaların yapıldığı, ayrıca daha çok çiftçiye ulaşılabilmesi amacıyla maliklerin çiftçi kayıt sisteminde olan telefon numaralarına, toplu sms sistemiyle mesaj yoluyla da bilgilendirme yapıldığı dolayısıyla toplulaştırma işleminin hukuka uygun olarak gerçekleştirildiği belirtilerek temyize konu kararın bozulması istenilmiştir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini (...) sağlamak olduğu hükme bağlanmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı'nın 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği düzenlemesine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, eski ... ada ... nolu parselin paylı olarak davacılara veraset yoluyla intikal ettiği, toplulaştırma sonucunda 3'e ayrıldığı bunlardan; ... ada ... parsel sayılı olanın drenaj kanalına ayrıldığı, bu parselin iki yanında oluşturulan ... ada ... parsel ve ... ada ... parselin ise tarla vasıflı olarak planlandığı, davacıların yeni parsellerde de başkalarıyla paydaşlık oluşturulduğu, proje alanında katılım payı kesintisi daha fazla yapılarak drenaj kanalı bu kesintiden veya yeter miktarda hazine arazisinden karşılanabilecekken karşılanmadığı, diğer iki parselin drenaj kanalının iki yanında planlandığı ve aralarında ulaşım sorunu olduğu, davacıların tek parselinin Teknik Talimatın 4. maddesine aykırı olarak üç parsele ayrıldığı ayrıca, çiftçi bilgilendirmesinin yeterince yapılmadığı, yeni oluşturulan parsellerden ... ve ... sayılı parsellerin geometrik şeklinin de Teknik Talimata uygun yapılmadığı, ayrı bir parsel olarak tapuya tescil edilme imkanı var olmasına rağmen yapılmadığı değerlendirmelerine yer verildiğinden yapılan toplulaştırma işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle söz konusu parsellere yönelik toplulaştırma işleminin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan, veraset nedeniyle elbirliği malik olanlara ait arazinin bir işletme olarak değerlendirileceği, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirileceği, malik ve hisse oranları aynı olanların ise bir arada toplulaştırılabileceği anılan Talimatnamede düzenlenmiştir.
Davacıların hissedarı olduğu ... nolu parselin içinden kuzey-güney hattı boyunca, sulama projelerinde yüzey sularının tahliyesini ve toprak tuzluluğunu önleme amacını gerçekleştirmeye yönelik olarak bir ana drenaj kanalı planlanmış, kök parsel üçe bölünerek ... ada ... parsel sayılı olan bu drenaj kanalına ayrılmış ve diğer iki parsel de onun iki yanından verilmiş ise de; bu iki parselin drenaj kanalının kök parselin içinden geçmesi sebebiyle kanalın iki yanında ve aynı mevkiide olacak şekilde verildiği, drenaj kanalının ise tarımsal verimliliği en yüksek seviyeye getirmek için yapılması gereken sulama kanalı, yol gibi alt yapı projeleri ve sanat yapılarından biri olduğu ve yapılan toplulaştırma çalışmalarının verimliliğini üst seviyelere artırmaya yönelik olduğu, üstelik bahsedilen drenaj kanalının, anılan toplulaştırmadan önce planlanmasının yanısıra davacıların taşınmazından KYPK yapılarak karşılanması yerine kamulaştırma yapılarak karşılanmasının, karşılığında davacılara kamulaştırma bedeli ödenmesi sonrasında drenaj kanalının mülkiyetin idareye geçmesinin planlandığı düşünüldüğünde, bu uygulamanın davacıların aleyhine olmadığının kabulü gerekmektedir.
Bu durumda, dava konusu ... nolu parselin davacıların payı yönünden dağıtımının bu doğrultuda incelenmesi sonucunda, kamulaştırılacak alan niteliğinde olan ... ada ... nolu parselin yanısıra davacılara verilen diğer iki parsel olan ... ve ... nolu imar parsellerinin büyük bir kısmının hissedarı oldukları ve yeni parsellerin eski taşınmazla aynı yerden verildiği, dolayısıyla verimlilik, toprak karakteristiği ve eşdeğerlik yönünden benzer özellikte olduğu, tarımsal makinelerin kullanılmasına ve tarımsal verimliliğe engel oluşturacak derecede şekilsiz oluşturulduğuna dair bir saptamanın da bulunmadığı ve parsel şeklinin taşınmazın özelliğine ve geçen kanala göre belirlendiği, davacılara tarla vasıflı 2 adet parselden tahsis edilmesinin en temel nedeninin ... nolu parselde başka maliklerin de mevcut olması olduğu, bu durumun ise dağıtım ilkelerine aykırılık oluşturmadığı, sonuç olarak davacılara kendi yerlerinde yer tahsis edilmesi ile toplulaştırma amacına ve dağıtım ilkelerine ve mevzuata uygun uygulama yapıldığı sonucuna varıldığından belirtilen gerekçelerle dava konusu toplulaştırma işlemini iptal eden İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf istemini reddeden İdare Dava Dairesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz isteminin kabulüne,
2\. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 21/04/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.