Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/610
Karar No:2025/2479

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Danışmanlığı Mühendislik A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Adalet Bakanlığı Destek Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından 06/12/2023 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen "Birecik Adalet Binası Projelerinin Hazırlanması ve Zemin Etüdü Yapılması İşi" ihalesi hakkında yapılan itirazen şikayet başvurusuna ilişkin verilen ... tarih ve... sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının, başvurunun reddine dair kısımlar yönünden iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen kararda; davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılması yönünden yapılan inceleme; davacı şirketçe ihale aşamasında sosyal güvenlik yönünden borcu yoktur belgesi sunulmuş ise de, prim borcunun ihale tarihi öncesi olan 2014/10 ve devamı dönemlerden kaynaklandığı, borcun SGK denetim raporuyla tespit edildiği, bu denetim raporunun da ihale tarihinden önce 07/10/2022 tarihinde tanzim edildiği, ihale mevzuatı yönünden ise prim borcunun kesinleşmesi için tebliğine ilişkin bir şarta yer verilmediği hususları bir arada değerlendirildiğinde, ihale tarihi itibarıyla davacı şirketin sosyal güvenlik mevzuatından doğan ve ihale mevzuatı yönünden kesinleşmiş sayılan borcu bulunduğu anlaşıldığından, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 10. maddesine istinaden ihale tarihi itibarıyla kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcunun bulunduğu belirtilerek davacı şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, bu iddia yönünden Kurul kararının iptali gerektiren bir husus bulunmadığı;
İhalenin iptalinin iptali talebinin değerlendirilmediği iddiası yönünden yapılan inceleme; uyuşmazlık konusu Kurul kararında, yalnızca kesin teminat mektubu yönünden düzeltici işlem belirlenmesine karar verildiği, davacının teklifinin geçerli sayılmasına ilişkin bir düzeltici işleme karar verilmediği, buna göre idarece ihalenin iptali kararını geri alma zorunluluğu bulunmadığı, diğer yandan idarenin ihalenin iptali kararını geri almaması durumunda iptal kararına karşı yapılacak başvurunun doğrudan idari yargı mercilerine yapılması gerektiği, somut olayda davacı tarafından 18/07/2024 tarihli şikayet dilekçesiyle ihalenin iptali kararının iptalinin talep edildiği, ancak idare tarafından ihalenin iptali işleminin geri alınmaması üzerine bu işleme karşı doğrudan idari yargıda dava açılmadığı anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararında bu yönde bir değerlendirme yapılmamasında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, ihale tarihinde kesinleşmiş SGK borcu olup olmadığı yönündeki uyuşmazlığın Çankaya Sosyal Güvenlik Merkezinin ... tarih ve ... sayılı yazısında yer alan hatalı değerlendirmeden kaynaklandığı, Çankaya Sosyal Güvenlik Merkezi Denetmenleri tarafından başka bir şirket hakkında yapılan inceleme kapsamında, bu şirketle ilişkili olduğu değerlendirilerek işçilik prim borçları için 29/04/2024 tarihinde kendileri adına borç tahakkuk işlemi yapıldığı, borç tebliğ edilmediğinden borca itiraz edilmesinin mümkün olmadığı, bu borcun kesinleşmiş bir borç olarak kabul edilemeyeceği, Kurul tarafından da geçici teminatın gelir kaydedilme işleminin yerinde olmadığı sonucuna varıldığı, ayrıca söz konusu ihaleyi gerçekleştiren idare tarafından bahse konu ihalenin iptal edilmesine ilişkin iddianın incelenmediği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Adalet Bakanlığı Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı tarafından 06/12/2023 tarihinde açık ihale usulü ile "Birecik Adalet Binası Projelerinin Hazırlanması ve Zemin Etüdü Yapılması İşi" ihalesi gerçekleştirilmiştir.
İhale ... tarih ve ... numaralı ihale komisyonu kararı ile davacı şirket uhdesinde bırakılmıştır.
Sözleşmeye davet aşamasında ihaleyi gerçekleştiren idarece yapılan kontrolde, davacı şirketin sosyal güvenlik prim borcu bulunduğu anlaşıldığından bahisle davacının teklifi değerlendirme dışı bırakılmış ve ihale iptal edilmiştir.
Daha sonra davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusunun reddi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "İhaleye katılımda yeterlik kuralları" başlıklı 10. maddesinde, "Aşağıda belirtilen durumlardaki istekliler ihale dışı bırakılır (...) c) Türkiye'nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olan. (...) Bu madde kapsamında istenen belgelerden hangilerinin taahhütname olarak sunulabileceği Kurum tarafından belirlenir. Gerçeğe aykırı hususlar içeren taahhütname sunulması veya ihale üzerinde kalan istekli tarafından taahhüt altına alınan durumu tevsik eden belgelerin sözleşme imzalanmadan önce verilmemesi halinde bu durumda olanlar ihale dışı bırakılarak geçici teminatları gelir kaydedilir."; "İhalelere yönelik başvurular" başlıklı 54. maddesinin 11. fıkrasında, "Başvurular üzerine ihaleyi yapan idare veya Kurum tarafından gerekçeli olarak, a) İhale sürecinin devam etmesine engel oluşturacak ve düzeltici işlemle giderilemeyecek hukuka aykırılığın tespit edilmesi hâlinde ihalenin iptaline, b) İdare tarafından düzeltme yapılması yoluyla giderilebilecek ve ihale sürecinin kesintiye uğratılmasına gerek bulunmayan durumlarda, düzeltici işlem belirlenmesine, c) Başvurunun süre, usul ve şekil kurallarına uygun olmaması, usulüne uygun olarak sözleşme imzalanmış olması veya şikâyete konu işlemlerde hukuka aykırılığın tespit edilememesi veya itirazen şikâyet başvurusuna konu hususun Kurumun görev alanında bulunmaması hâllerinde başvurunun reddine, karar verilir. (...)" kuralı yer almıştır.
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin "İhale dışı bırakılma" başlıklı 51. maddesinde, "(1) Kanunun 10 uncu maddesinde yer alan hükümler gereğince: (...) c) Türkiye'nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olan, (...) aday ve istekliler ihale dışı bırakılır. (...) (2) İhale üzerinde kalan istekliden, birinci fıkranın (a), (b), (c), (ç), (d) ve (f) bentlerinde belirtilen durumlarda olmadığına dair belgelerin sözleşme imzalanmadan önce istenilmesi zorunludur Bu belgelerin ihale usulüne göre son başvuru ve/veya ihale tarihinde isteklinin anılan bentlerde belirtilen durumlarda olmadığını göstermesi gerekir. (...) (4) Birinci fıkranın (c) bendindeki "Türkiye'de kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu"nun kapsamı ve tutarı Kamu İhale Genel Tebliğinde belirlenir. (5) Türkiye'de kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcunun değerlendirilmesinde, isteklinin, a) İlgili mevzuatına göre tahakkuk eden prim borçlarının süresi içinde ödenmemesi halinde kesinleşmiş prim borcu olduğu, b) Prim borcuna karşı dava açılması halinde, bu dava sürecinde veya takip ve tahsil durduracak geçici veya nihai bir karar bulunmadığı durumlarda kesinleşmiş prim borcu olduğu, c) Prim borcunun 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde cebren tahsili yolunda tesis edilen işlemlere karşı dava açılması halinde, bu dava sürecinde veya sonucunda takip ve tahsili durduracak geçici veya nihai bir karar bulunmadığı durumlarda kesinleşmiş prim borcu olduğu, ç) Vadesi geçtiği halde ödenmemiş ancak ilgili kurum tarafından belli bir vadeye bağlanarak tecil edilmiş prim borçlarının, vadesindeki ödemeler aksatılmadığı sürece, kesinleşmiş prim borcu olmadığı, kabul edilecektir. (...)" kuralına yer verilmiştir.
Kamu İhale Genel Tebliği'nin "İsteklilerden 4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddenin dördüncü fıkrasına göre istenecek belgeler" başlıklı 17. maddesinde,
"(...) 17.3. 4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin son fıkrasının (c) bendi uygulamasında kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcunun belirlenmesinde aşağıda belirtilen hususlar esas alınacaktır. 17.3.1 Türkiye genelindeki borç asıl ve fer'ileri toplamı dikkate alınmak kaydıyla, isteklilerin, a) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı çalıştıran tüzel kişiliği haiz işveren olması halinde; (...) 4) Sosyal Güvenlik Kurumunun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından yapılan tespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı tespit edildiği halde bu çalışmaları veya prime esas kazancı Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmeyen veya eksik bildirilen sigortalılardan dolayı tahakkuk ettirilen sigorta primi, sosyal güvenlik destek primi, işsizlik sigortası primi borçları ile bunlara ilişkin gecikme cezası, gecikme zamları ve diğer fer'ilerinin idari aşamada kesinleşmiş olan kısımları, (...) 17.3.3 İsteklilerin sosyal güvenlik prim borcu olmadığına ilişkin belgeyi işyerinin kayıtlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünden/Sosyal Güvenlik Merkezinden alması, bu belgenin, ilgili müdürlükçe aynı işverene ait Türkiye genelini kapsayacak şekilde yapılacak araştırma neticesinde düzenlenmesi ve (Ek ibare: 13.09.2019-30887 R.G./1. md., yürürlük 23.09.2019) son başvuru ve/veya ihale tarihi itibarıyla olan durumu göstermesi gerekmektedir. (...)" açıklamasına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan kurallardan, Türkiye'nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olanların kamu ihalelerine katılamayacağı, kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olduğu tespit edilen aday ve isteklilerin ihale dışı bırakılacağı, ihale üzerinde kalan istekliden, sosyal güvenlik borcu olmadığına dair belgelerin sözleşme imzalanmadan önce istenilmesi gerektiği, bu belgelerin ihale usulüne göre son başvuru ve/veya ihale tarihinde isteklinin anılan bentlerde belirtilen durumlarda olmadığını göstermesi gerektiği, "Türkiye'de kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu"nun kapsamı ve tutarının Kamu İhale Genel Tebliğinde belirleneceği, anılan değerlendirmede isteklinin, ilgili mevzuatına göre tahakkuk eden prim borçlarının süresi içinde ödenmemesi halinde kesinleşmiş prim borcu olduğunun kabul edileceği anlaşılmaktadır.
Ayrıca, sosyal güvenlik prim borcunun belirlenmesinde, Sosyal Güvenlik Kurumunun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından yapılan tespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı tespit edildiği halde bu çalışmaları veya prime esas kazancı Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmeyen veya eksik bildirilen sigortalılardan dolayı tahakkuk ettirilen sigorta primi, sosyal güvenlik destek primi, işsizlik sigortası primi borçları ile bunlara ilişkin gecikme cezası, gecikme zamları ve diğer fer'ilerinin idari aşamada kesinleşmiş olan kısımları bakımından son başvuru ve/veya ihale tarihi itibarıyla olan durum dikkate alınacaktır.
Dosyanın incelenmesinden, 06/12/2023 tarihinde gerçekleştirilen uyuşmazlık konusu ihalede davacı şirketçe sunulan teklifin ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlendiği, davacı şirketin teklifiyle birlikte idarece talep edilen belgeler kapsamında, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı internet sitesinden alınan "İhalelere Katılmak İçin e-Borcu Yoktur Belgesini" de sunduğu, belgede, "Borç Sorgulamaya Esas Tarih" ile "Belgenin Alındığı Tarihin 06/12/2023 olarak belirtildiği ve belgede "4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 10'uncu maddesi hükmü uyarınca, 06.12.2023 tarihi itibariyle Türkiye genelinde yapılan sorgulamada Sosyal Güvenlik Kurumuna kesinleşmış sosyal güvenlik prim borcunuz bulunmamaktadır." ifadesinin bulunduğu anlaşılmaktadır.
Tutanağı 16/05/2024 tarihinde düzenlenen ihale komisyonu kararı 20/05/2024 tarihinde onaylanmış ve ihale davacının uhdesinde kalmıştır. İhaleyi gerçekleştiren idare tarafından davacı şirkete 03/06/2024 tarihinde sözleşme imzalamaya davet yazısı gönderilmiş ve 4734 sayılı Kanun'un 10. maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d). (e) ve (g) bentlerinde sayılan durumlarda olunmadığına ilişkin belgeler ile kesin teminatın verilmesi istenilmiştir. Davacı şirket tarafından anılan belgelerin teslim edilmesi üzerine idare tarafından, davacı şirketin geçici teminat mektubu iade edilerek sözleşme aşamasına geçilmiş ve kesin teminat mektubu alınmıştır. İdare tarafından söz konusu belgeler incelenirken EKAP üzerinde yapılan sorgulamada, davacının ihale tarihi (06/12/2023) itibarıyla sosyal güvenlik prim borcu olduğu görülmüştür. İhaleyi gerçekleştiren idarece, Sosyal Güvenlik Kurumu ile yapılan yazışmalar neticesinde, davacı şirketin 06/12/2023 tarihi itibarıyla toplam 8.858.504,69-TL borcunun bulunduğu ve herhangi bir yapılandırmasının da bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Olayda, Sosyal Güvenlik Denetmenliğince tanzim edilen... tarih ve E-... sayılı denetim raporunda, ... Müteahhitlik İnşaat Danışmanlık Anonim Şirketi unvanlı işyerinden 2014/10 dönemi sonrası bildirilen tüm sigortalılıkların iptal edilerek davacı şirkete aktarılması gerektiğinin bildirildiği, 8.858.504,69-TL'lik borcun tahakkuklarına 29/04/2024 tarihinde başlandığı ve denetim raporuna istinaden işverenin bildirmekle yükümlü olduğu aylık prim hizmet beyannameleri ile muhtasar prim hizmet beyannamelerinin 2014/10 dönemi sonrasından günümüze kadar davacıya ait işyeri dosyasına aktarıldığından geçmişe dönük borcun çıktığı, davacı şirketten 2014/10 - 2022/02 dönemleri arasına ilişkin olarak 03/06/2024 tarihli yazıyla bilgi ve belgelerin talep edildiği, denetim raporunun çözülmesine ve tahakkuk işlemlerine 29/04/2024 tarihinde başlandığından ihale tarihi itibarıyla SGK sistemi üzerinden anılan borç durum belgesinin alınabildiği anlaşılmıştır.
Dava konusu Kurul kararında, Sosyal Güvenlik Denetmenliğince hazırlanan denetim raporu gereğince ihale tarihinden sonraki bir tarihte (29/04/2024) geriye dönük olarak borç tahakkukuna başlandığı, istekliye ait SGK prim borcunun ihale tarihinden sonra tahakkuk ettirilmiş bir borç olduğu, dolayısıyla ihaleye katılım aşamasında var olmayan bahse konu gelişmeye ilişkin sorumluluğun istekliye atfedilemeyeceği, diğer bir deyişle isteklinin 4734 sayılı Kanun'un "İhaleye katılımda yeterlik kuralları" başlıklı 10. maddesinin (c) bendine aykırı taahhütte bulunduğundan bahsedilemeyeceği belirtilmesine rağmen, yalnızca idare tarafından gerçekleştirilen geçici teminatın gelir kaydedilme işleminin yerinde olmadığı sonucuna varılmış, söz konusu mevzuata aykırılıkların düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu belirtilerek davacı şirketin teminatının iade edilmesi ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesine karar verilmiştir.
Bu itibarla, ihale mevzuatı uyarınca sosyal güvenlik prim borcu olup olmadığının belirlenmesinde tahakkuk ettirilen ve idari aşamada kesinleşmiş olan borçların dikkate alındığı, davacı şirketin sosyal güvenlik borçlarına ilişkin olarak, 07/10/2022 tarihli sosyal güvenlik denetim raporu doğrultusunda başka bir şirket adına olan sigortalılıkların davacı şirkete aktarılması gerektiği sonucuna varıldığı, bunun üzerine 29/04/2024 tarihinde davacı şirket adına borç tahakkuk işlemlerine başlandığı, ihale tarihi (06/12/2023) itibarıyla tahakkuk ettirilmemiş, yani ihale tarihi itibarıyla süresi içerisinde ödenme, yapılandırılma veya itiraz imkanı olmamış bir borcun davacı şirket bakımından idari aşamada kesinleşmiş bir sosyal güvenlik borcu olarak kabul edilemeyeceği, dolayısıyla davacı şirketin anılan ihaleye katılmaya engel nitelikte, ihale tarihi itibarıyla kesinleşmiş bir sosyal güvenlik borcu bulunduğundan bahsedilemeyeceği anlaşıldığından, davacı şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması yönünden itirazen şikayet başvurusunun reddi yolundaki dava konusu Kurul kararında ve davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Öte yandan, davacının ihalenin iptali kararına yönelik iddialarda bulunulmasına rağmen Kurulca bu konuda herhangi bir değerlendirmede bulunulmadığı iddiasına yönelik olarak; İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ'in "İdareye şikayet başvurusu" başlıklı 2. maddesinin üçüncü fıkrasında, ihalede geçerli teklif kalmaması nedeniyle ... İhalenin idare tarafından iptal edildiği durumlarda, aday veya istekliler tarafından başvuru ya da teklifin değerlendirme dışı bırakılmasına veya ihalenin iptali ile birlikte bu işlemine karşı yapılan başvurularının ihalenin iptaline karşı yapılan bir başvuru olarak değerlendirilmeyeceği ..., dördüncü fıkrasında ise davalı idareye yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine Kurul tarafından başvuru sahibinin teklifinin geçerli olduğuna dair düzeltici işlem kararı verilen hallerde, idarenin ihalenin iptali kararını geri alarak düzeltici işlem kararının gereğini yerine getirmesinin zorunlu olduğu kurala bağlandığından, Dairemiz kararının uygulanmasını teminen Kurulca teklifin değerlendirmeye alınması gerektiği yönünde düzeltici işlem belirlenmesi sonrasında ihaleyi yapan idarenin bu kararın uygulanması kapsamında ihale iptal kararını geri alması gerektiği açıktır.



KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2\. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
4\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...-TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5\. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
6\. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
7\. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 01/07/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.