Danıştay danistay 2024/95 E. 2025/2076 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/95
Karar No : 2025/2076

DAVACI : ... Elektrik Dağıtım A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ... Kurumu (E-Tebligat)
VEKİLİ : Av. ...

2- ... İletim A.Ş. (...)
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU : Davacı şirketin, 30/12/2008 tarih ve 27096 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının (e) bendi ile 2 numaralı ekinde yer alan İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama Yöntem Bildirimi'nin (Yöntem Bildirimi) 1.5. maddesinde "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından aylık olarak iletim sisteminden çekilecek endüktif reaktif enerjinin veya verilecek kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" şeklinde tanımlanan kuralı ihlal ettiğinden bahisle düzenlenen Ocak 2009 dönemine ilişkin ... tarih ve ... sayılı sistem kullanım ceza faturası ve söz konusu işlemin dayanağı Yöntem Bildirimi'nin 1.5. maddesinin iptali ile anılan sistem kullanım ceza faturası kapsamında ödenen 467.791,92-TL'nin ödeme tarihinden (19/03/2013) itibaren işletilecek avans faizi ve faizin KDV'siyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
Yöntem Bildirimi'nin yasal dayanağının bulunmadığı, uyuşmazlık konusu dönemde taraflar arasında sistem kullanım anlaşması imzalanmadığı, ihlalin gerçekleştiği kabul edilse bile uyarı yapılmaksızın yaptırım uygulanamayacağı, genel düzenleyici işlem niteliğinde olan sistem kullanım anlaşması ile para cezası verilemeyeceği, zira sistem kullanım anlaşması ile suç veya ceza ihdas edilmesinin kanunilik ilkesinin ihlali niteliğinde olacağı ileri sürülmüştür.

DAVALILARIN SAVUNMALARI :
Davalı Enerji Piyasası Kurumu tarafından, usule ilişkin olarak, Yöntem Bildirimi'nin tümünün iptali istemi yönünden davanın subjektif ehliyet yokluğu nedeniyle reddi gerektiği, davanın süresinde açılmadığı, adli yargının görev ret kararı üzerine açılan işbu davanın davacının talebini genişletmesinden dolayı önceki davanın devamı niteliğinde olmayıp zamanaşımı nedeniyle reddi gerektiği; Yöntem Bildirimi dışındaki diğer dava konusu işlemler yönünden davacı tarafından davanın Kuruma karşı açılmasında hukuki yararı bulunmadığından davanın husumet yokluğu nedeniyle reddi gerektiği; esasa ilişkin olarak ise dava konusu işlemin dayanağı Yöntem Bildirimi'nin Danıştay Onüçüncü Dairesinin 04/12/2019 tarih ve E:2016/3863, K:2019/4037 sayılı kararıyla iptal edildiği ve anılan kararın kesinleştiği, halihazırda hukuk aleminde mevcut olmayan bir işlemin iptalinin istenildiği;
TEİAŞ tarafından, usule ilişkin olarak, davanın süresinde açılmadığı; esasa ilişkin olarak ise davacı şirket ile Ocak 2007-Aralık 2009 dönemi için geçerli olmak üzere imzalanmış sistem kullanım anlaşması bulunmadığı, iletim sisteminin sağlıklı kullanılabilmesi için reaktif yük kontrolünün yapılması gerektiği, Yöntem Bildirimi'nin 1.5. maddesi uyarınca sistem kullanım ceza faturalarının düzenlendiği, cezai şart uygulama yetkilerinin bulunduğu, davacı şirketçe söz konusu faturanın ihtirazı kayıt koyulmadan ödendiği, uyarı yükümlülüğünün yalnızca süreklilik arz eden ihlal hallerine ilişkin olduğu, faizin türü, oranı ve başlangıç tarihi ile faizin KDV'sine yönelik taleplerin hukuken kabul edilebilir olmadığı savunulmuştur.


DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Yöntem Bildirimi yönünden davanın incelenmeksizin reddi, ... tarih ve ... sayılı sistem kullanım ceza faturası yönünden dava konusu işlemin iptali ile ödenen bedelin ödeme tarihinden itibaren yasal faiziyle iadesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI...'NIN DÜŞÜNCESİ : Dava; davacı şirket adına kesilen, Ocak 2009 dönemine ilişkin ... tarih ve ... nolu 467.791,92-TL tutarındaki sistem kullanım ceza faturasının ve bu faturanın dayanağı olduğu belirtilen 30/12/2008 tarih ve 27096 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 01/01/2009 tarihli İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama Yöntem Bildirimi'nin 1.5. maddesinin iptali ile fatura bedelinin ödeme tarihi olan 19/03/2013 tarihinden itibaren işletilecek faizi ve faizin KDV'siyle birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Danıştay Onüçüncü Dairesinin 29/09/2022 tarih ve E:2016/200 tarih ve K:2022/3390 sayılı kararında, Uyuşmazlık Mahkemesince içtihat değişikliğine gidilmiş olması hukuki süreçlerin karmaşıklığına kanıt olarak kabul edilmiş ve 0... tarih ve E:..., K:... sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren altmış gün içerisinde açılan dava süresinde kabul edilmiştir. Söz konusu Uyuşmazlık Mahkemesi kararı 17/06/2014 tarih ve 29033 Mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış olup, davacı tarafından görevsiz yargı merciinde (Adli Yargıda), bu tarihten daha önce, 15/05/2014 tarihinde dava açıldığı dikkate alındığında, bakılan davada süre aşımı bulunduğundan söz edilemeyeceğinden, uyuşmazlığın esası incelenmiştir.
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinin mülga 3. fıkrasında, bağlantı ve sistem kullanım anlaşmaları; ilgili bağlantı ve sistem kullanım tarifesinin fiyatları, hükümleri ve şartlarını içeren bir üretim şirketi, otoprodüktör, otoprodüktör grubu, dağıtım şirketi ya da tüketicilerin iletim sistemine ya da bir dağıtım sistemine erişmeleri ya da bağlantı yapmaları için ilgili kullanıcıya özgü koşul ve hükümleri kapsayan anlaşmalar olarak tanımlanmıştır. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 3. maddesinde de sistem kullanım anlaşması, bir üretim şirketi, tedarik lisansı sahibi şirket veya tüketicinin iletim sistemini ya da dağıtım sistemini kullanımına ilişkin genel hükümleri ve ilgili kullanıcıya özgü koşul ve hükümleri içeren anlaşma olduğu belirtilmiştir.
22/01/2003 tarih ve 25001 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği’nin 8. maddesinde, "Ek-5 Bölüm 1'de yer alan standart planlama verileri ile iletim sistemine bağlanacak tesis ve/veya teçhizata ilişkin bilgilerin tüzel kişi tarafından TEİAŞ'a verildiği tarihten itibaren altmış gün içerisinde bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması TEİAŞ tarafından tüzel kişiye önerilir. TEİAŞ'ın bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması önerisini yapabilmesi için ek bilgiye ihtiyaç duyması hâlinde, Ek-5 Bölüm 2'de yer alan ayrıntılı planlama verileri de tüzel kişiden talep edilebilir. Bu hâllerde TEİAŞ tarafından bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşmasının önerilmesine ilişkin süre doksan gün olarak uygulanır. Tüzel kişi TEİAŞ'ın anlaşma önerisine otuz gün içerisinde yazılı yanıt verir. Tarafların mutabakatı hâlinde bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin hüküm ve şartları içeren bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması imzalanır. TEİAŞ ve lisans sahibi tüzel kişinin, bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin anlaşmanın hükümleri üzerinde mutabakata varamamaları hâlinde, ihtilâflar kanunun ve tarafların ilgili lisanslarının hükümlerine göre Kurum tarafından çözüme kavuşturulur ve konu hakkında alınan Kurul kararları bağlayıcıdır. İletim sistemine hâlihazırda bağlı olan üretim tesisleri ile bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin olarak üretim tesisleri dışında gerçek ve tüzel kişiler tarafından TEİAŞ'a yapılan diğer başvurularda da aynı süreç uygulanır." kuralına yer verilmiş; Geçici 6. maddesinde de "Bu Yönetmeliğin yayımı tarihi itibarıyla iletim sistemini kullanmakta olan ya da iletim sistemine bağlantısı olan kullanıcılar ile TEİAŞ arasında Bağlantı ve/veya Sistem Kullanım Anlaşması, 01 Kasım 2003 tarihine kadar imzalanır." hükmü yer almıştır.
Mülga Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ'in "İletim sistemine bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşmaları ile enterkonneksiyon kullanım anlaşmaları" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, "İletim sistemi ve/veya enterkonneksiyon kullanıcıları, TEİAŞ ile Ek-1’de yer alan anlaşmaları yapar. İletim sistemine bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşmalarına ilişkin başvurular, Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliğinde belirlenen usul ve esaslara göre yapılır. Bağlantı anlaşması ve sistem kullanım anlaşması başvuruları eşzamanlı olarak ve üretim faaliyetinde bulunacak tüzel kişiler açısından lisansa dercedilen inşaat öncesi süre bitmeden önce yapılır. İletim sistemini kullanarak, elektrik enerjisi ithalatı ve/veya ihracatı faaliyetinde bulunmak isteyen toptan satış lisansı sahibi tüzel kişilerin başvuruları, Elektrik Piyasası İthalat ve İhracat Yönetmeliğinde belirlenen usul ve esaslara göre yapılır." kuralı; 2. fıkrasında, "Bağlantı, sistem kullanım ve/veya enterkonneksiyon kullanımına ilişkin olarak TEİAŞ ile iletim sistemi kullanıcısı ve/veya enterkonneksiyon kullanıcısı arasında, bu Tebliğ uyarınca TEİAŞ tarafından hazırlanan ve Kurul tarafından onaylanan standart anlaşmalar kullanılır. Bu anlaşmaların genel hükümlerinde, Kurul onayı olmaksızın değişiklik yapılamaz. Bağlantı anlaşmasında fiziki bağlantıya ilişkin termin programı, sistem kullanım anlaşmasında iletim sisteminin kullanılmaya başlanması için öngörülen tarih yer alır." hükmü yer almıştır.
Sistem Kullanım Anlaşması’nın "Cezai Şartlar" başlıklı 10. maddesinde de kullanıcının ilgili mevzuat, taraflar arasında imzalanan bağlantı anlaşması ve bu anlaşma hükümlerinin herhangi birini ihlal etmesi, söz konusu ihlali TEİAŞ’ın uyarısına rağmen uyarıda belirtilen süre içinde sona erdirmemesi durumunda TEİAŞ’ın maddede belirtilen cezaları uygulayacağı belirtilmiştir.
Öte yandan, davalı TEİAŞ tarafından tek taraflı olarak kabul edilerek uygulamaya konulan 01/01/2007 tarihli İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama Yöntem Bildirimi’nin 1.3. maddesinde, iletim sistemine doğrudan bağlanan kullanıcıların Bağlantı Anlaşması ile Sistem Kullanım Anlaşması’nı yapmak zorunda oldukları belirtilmiş; dava konusu 1.5. maddesinde ise bir kullanıcının TEİAŞ ile Sistem Kullanım Anlaşması imzalamamış olmasına rağmen iletim sistemine bağlı olarak faaliyet göstermesi, dolayısıyla iletim sistemini kullanması halinde, Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ’in Geçici 3. maddesi uyarınca kullanıcıların lisans almamış olmaları ve/veya sistem kullanım anlaşmalarının yapılmamış olması halinde dahi bu kullanıcıların Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği doğrultusunda onaylanan sistem kullanım bedelini ve/veya sistem işletim bedelini ödeme yükümlülüklerinin bulunduğu, Sistem Kullanım Anlaşması bulunmaksızın iletim sistemini kullanmakta olan kullanıcıların iletim sisteminde arz güvenilirliği ve kalitesinin sağlanması amacıyla maddede yer alan ihlallerle karşılaşılması durumunda cezai işlem uygulanacağı belirtilmiş; maddede sözleşmeye paralel olarak ihlal eylemleri tanımlanmış ve bu ihlaller karşılığında yazılı cezanın uygulanacağı kuralına yer verilmiştir.
Belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca elektrik dağıtım faaliyetinde bulunan şirketlerin iletim hizmetini, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) ile Bağlantı Anlaşması ve Sistem Kullanım Anlaşması olmak üzere iki anlaşma imzalamak suretiyle gerçekleştirdiği, bu anlaşmaların TEİAŞ tarafından hazırlandığı, EPDK tarafından onaylandığı, dağıtım şirketinin lisansa konu faaliyetini yürütebilmesi için bu anlaşmaların imzalanmasının zorunlu olduğu, sistem kullanım anlaşmalarında da tarafların sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini tam ve gereği gibi yerine getirmesi amacıyla bu sözleşmelere cezai hükümler konulabilmesine hukuken engel bulunmadığı görülmüştür.
Ancak dosyadaki mevcut belge ve bilgilerden elektrik dağıtım faaliyetinde bulunan davacı şirket ile TEİAŞ arasında davaya konu dönem itibarıyla imzalanmış Sistem Kullanım Anlaşması bulunmadığı, davacı şirket tarafından lisansa konu faaliyetini yürütebilmesi için gerekli Sistem Kullanım Anlaşması'nın 25/03/2010 tarihinde imzalandığı, uyuşmazlığa konu dönemde ise davacı şirket ile TEİAŞ arasında yaptırım içeren sistem kullanım anlaşması bulunmadığı halde dava konusu Yöntem Bildirimi hükümleri uygulanmak suretiyle ceza faturası düzenlendiği görülmüştür.
Buna göre, uyuşmazlığa konu dönemde iletim sisteminin kullanılabilmesi için gerekli akdi ilişkinin davacı şirket ile TEİAŞ arasında kurulmadığı, dava konusu Yöntem Bildirimi'nin 1.5 maddesinde uygulanması öngörülen işlemin hukuki mahiyeti itibarıyla, sözleşmeden kaynaklanan bir cezai şart niteliğinde olduğu, bu bağlamda yalnızca sistem kullanım anlaşmasını imzalamış ve sözleşmedeki hüküm ve şartları kabul etmiş taraflar hakkında uygulanabileceği açık iken, bakılan davada, kurulması gereken akdi ilişkinin tarafı TEİAŞ tarafından hazırlanan ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından onaylanarak yürürlüğe giren Yöntem Bildirimi'ne, tip sözleşmedeki hükümler nakledilmek suretiyle bu sözleşmenin hüküm ve sonuçlarının, uyuşmazlığa konu dönem itibarıyla sistem kullanım anlaşmasının tarafı olmayan davacı şirkete uygulandığı görülmektedir.
Öte yandan, davalı idare tarafından, iletim sistemini fiilen kullanan davacı şirket adına arz güvenliğinin sağlanması ve kalitenin temini amacıyla sözleşme akdedilmeksizin cezai şart uygulanabileceği ileri sürülmekte ise de TEİAŞ'a sistem kullanım anlaşmasını imzalamamış kullanıcılar aleyhine yaptırım uygulama yetkisi veren yasal bir düzenleme olmadığı dikkate alındığında, sistem kullanımına ilişkin tip sözleşmedeki hükümlerin Yöntem Bildirimine nakledilmesi suretiyle bu hükümlerin sözleşme dışı davacı şirkete uygulanmasına ve akdi ilişkinin de düzenleyici işlemler yoluyla kurulmasına hukuken olanak bulunmamaktadır.
Davacının "Ödenmesine hükmedilecek faiz tutarının katma değer vergisi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi" talebine gelince, bilindiği üzere, davalı idarenin tazmin sorumluluğunun gündeme gelebilmesi için ortada bir zararın bulunması gerekmektedir. Hükmedilen faiz tutarının davacı şirkete ödenmesi aşamasında gündeme gelen katma değer vergisi ise dolaylı vergi olması sebebiyle, vergi yükümlüsü olarak davalı idare tarafından davacı şirkete ödenip, davacı şirket tarafından da vergi sorumlusu olarak vergi idarelerine aktarılacağından, bu noktada davacı şirket açısından meydana gelmiş bir zararın varlığından söz edilmesine olanak bulunmadığı gibi, davacı şirketin bu kalem yönünden kesinleşmiş bir alacağından da söz edilemeyeceğinden davacının katma değer vergisine yönelik talebinin hukuki dayanağı bulunmamaktadır.
Bu durumda, mahkemelerce hükmedilen faiz tutarının ödenmesi aşamasında gündeme gelerek, hüküm altına alınan miktar üzerinden hesaplanacak katma değer vergisinin, davacının uğradığı zarar karşılığındaki tazminat olarak nitelendirilmesine hukuki olanak bulunmadığından, davacının katma değer vergisine yönelik talebinin reddine karar verilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, 30/12/2008 tarih ve 27096 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 01/01/2009 tarihli İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama Yöntem Bildirimi'nin 1.5. maddesi ile bu hüküm uygulanmak suretiyle davacı şirket adına ceza faturası düzenlenmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığından, TEİAŞ Genel Müdürlüğünce düzenlenen ... gün ve ... sayılı fatura ile ceza bedeli yansıtılmasına ilişkin işlemin ve İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama Yöntem Bildirimi'nin 1.5. maddesindeki düzenlemenin iptaline ve bu düzenleyici işleme dayalı olarak Ocak 2009 dönemine ilişkin ceza faturası ile tahsil edilen bedelin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davacıya ödenmesine karar verilmesi gerektiği düşünülmüştür.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Uyuşmazlık konusu olayda, Ocak 2009 dönemine ilişkin sistem kullanım ceza faturasının iptali ile söz konusu fatura tutarı olan 467.791,92-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek avans faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle açılan davada, davanın görüm ve çözümünde idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle davanın usul yönünden reddine ilişkin ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ...... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, Yargıtay .... Hukuk Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla onandığı, anılan kararın 16/12/2023 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, bunun üzerine, ... tarih ve ... sayılı sistem kullanım ceza faturası ve söz konusu işlemin dayanağı Yöntem Bildirimi'nin 1.5. maddesinin iptali ile anılan sistem kullanım ceza faturası kapsamında ödenen 467.791,92-TL ödeme tarihinden (19/03/2013) itibaren işletilecek faizi ve faizin KDV'siyle birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle Danıştay Genel Yazı İşleri Müdürlüğü evrak kaydına 09/01/2024 tarihinde giren dilekçeyle bakılan davanın açıldığı anlaşıldığından, davanın süresinde olduğu sonucuna varılmıştır.
İdari yargının görevli olduğu uyuşmazlıklarda, adli yargıda davanın açılması durumunda, davanın görevsizlik nedeniyle usulden reddi üzerine, yeniden idari yargıda dava açılması gerektiği açıktır. Bu yeni dava ise, adli yargıda açılmış olan ilk davanın devamı sayılmayacağından davacının talebini genişletmesi de söz konusu değildir. Zira, dava dilekçesinin 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3. ve 5. maddelerine uygun olması gerekmektedir.
Diğer taraftan, ... sayılı Kurul kararının (e) bendi ile 2 numaralı ekinde yer alan Yöntem Bildirimi'nin 1.5. maddesi uyarınca, uygulama işlemi olan sistem kullanım ceza faturası düzenlendiği anlaşıldığından husumet itirazının reddi gerekmektedir.

ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY:
Davacı şirket tarafından, Ocak 2009 döneminde reaktif yük ihlali yapıldığının tespit edildiğinden bahisle TEİAŞ tarafından düzenlenen ... tarih ve ... sayılı sistem kullanım ceza faturası ve söz konusu işlemin dayanağı Yöntem Bildirimi'nin 1.5. maddesinin iptali ile anılan sistem kullanım ceza faturası kapsamında ödenen 467.791,92-TL ödeme tarihinden (19/03/2013) itibaren işletilecek faizi ve faizin KDV'siyle birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
22/01/2003 tarih ve 25001 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan mülga Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği’nin 8. maddesinde, "Ek-5 Bölüm 1'de yer alan standart planlama verileri ile iletim sistemine bağlanacak tesis ve/veya teçhizata ilişkin bilgilerin tüzel kişi tarafından TEİAŞ'a verildiği tarihten itibaren altmış gün içerisinde bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması TEİAŞ tarafından tüzel kişiye önerilir. TEİAŞ'ın bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması önerisini yapabilmesi için ek bilgiye ihtiyaç duyması halinde, Ek-5 Bölüm 2'de yer alan ayrıntılı planlama verileri de tüzel kişiden talep edilebilir. Bu hallerde TEİAŞ tarafından bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşmasının önerilmesine ilişkin süre doksan gün olarak uygulanır. Tüzel kişi TEİAŞ'ın anlaşma önerisine otuz gün içerisinde yazılı yanıt verir.
Tarafların mutabakatı halinde bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin hüküm ve şartları içeren bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması imzalanır. TEİAŞ ve lisans sahibi tüzel kişinin, bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin anlaşmanın hükümleri üzerinde mutabakata varamamaları halinde, ihtilaflar Kanunun ve tarafların ilgili lisanslarının hükümlerine göre Kurum tarafından çözüme kavuşturulur ve konu hakkında alınan Kurul kararları bağlayıcıdır.
İletim sistemine halihazırda bağlı olan üretim tesisleri ile bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin olarak üretim tesisleri dışında gerçek ve tüzel kişiler tarafından TEİAŞ'a yapılan diğer başvurularda da aynı süreç uygulanır."; Geçici 6. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin yayımı tarihi itibarıyla iletim sistemini kullanmakta olan ya da iletim sistemine bağlantısı olan kullanıcılar ile TEİAŞ arasında Bağlantı ve/veya Sistem Kullanım Anlaşması, 01 Kasım 2003 tarihine kadar imzalanır." kurallarına yer verilmiştir.
Mülga Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ'in "İletim sistemine bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşmaları ile enterkonneksiyon kullanım anlaşmaları" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasında, iletim sistemi ve/veya enterkonneksiyon kullanıcılarının, TEİAŞ ile Ek-1’de yer alan anlaşmaları yapacağı, iletim sistemine bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşmalarına ilişkin başvuruların, Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği'nde belirlenen usul ve esaslara göre yapılacağı, bağlantı anlaşması ve sistem kullanım anlaşması başvurularının eşzamanlı olarak ve üretim faaliyetinde bulunacak tüzel kişiler açısından lisansa dercedilen inşaat öncesi süre bitmeden önce yapılacağı, iletim sistemini kullanarak, elektrik enerjisi ithalatı ve/veya ihracatı faaliyetinde bulunmak isteyen toptan satış lisansı sahibi tüzel kişilerin başvurularının, Elektrik Piyasası İthalat ve İhracat Yönetmeliği'nde belirlenen usul ve esaslara göre yapılacağı; ikinci fıkrasında, bağlantı, sistem kullanım ve/veya enterkonneksiyon kullanımına ilişkin olarak TEİAŞ ile iletim sistemi kullanıcısı ve/veya enterkonneksiyon kullanıcısı arasında, bu Tebliğ uyarınca TEİAŞ tarafından hazırlanan ve Kurul tarafından onaylanan standart anlaşmaların kullanılacağı, bu anlaşmaların genel hükümlerinde, Kurul onayı olmaksızın değişiklik yapılamayacağı, bağlantı anlaşmasında fiziki bağlantıya ilişkin termin programının, sistem kullanım anlaşmasında iletim sisteminin kullanılmaya başlanması için öngörülen tarihin yer alacağı kurala bağlanmıştır.
Davalı TEİAŞ tarafından tek taraflı olarak hazırlanan ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) tarafından onaylanarak uygulamaya konulan 01/01/2009 tarihli Yöntem Bildirimi'nin 1.5. maddesinde, bir kullanıcının, TEİAŞ ile Sistem Kullanım Anlaşması imzalamamış olmasına rağmen iletim sistemine bağlı olarak faaliyet göstermesi, dolayısıyla iletim sistemini kullanması halinde, Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ’in Geçici 3. maddesi uyarınca kullanıcıların lisans almamış olmaları ve/veya sistem kullanım anlaşmalarının yapılmamış olması halinde dahi bu kullanıcıların Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği doğrultusunda onaylanan sistem kullanım bedelini ve/veya sistem işletim bedelini ödeme yükümlülüklerinin bulunduğu, Sistem Kullanım Anlaşması bulunmaksızın iletim sistemini kullanmakta olan kullanıcıların, iletim sisteminde arz güvenilirliği ve kalitesinin sağlanması amacıyla maddede yer alan ihlallerle karşılaşılması halinde ilgili cezai işleme tabi olacağı belirtilmiş; iletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişilerin iletim sisteminin her bir ölçüm noktasında çekecekleri endüktif reaktif enerjinin/verecekleri kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması fiili bu haller arasında sayılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu Yöntem Bildirimi yönünden:
Bakılan davanın konusu olan "... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararının (e) bendi ile 2 numaralı ekinde yer alan İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama Yöntem Bildiriminin 1.5. maddesinin" iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptaline ilişkin Danıştay Onüçüncü Dairesinin 18/06/2019 tarih ve E:2015/3364, K:2019/2128 sayılı kararının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 12/04/2021 tarih ve E:2019/2416, K:2021/750 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği, söz konusu kararın anılan davanın da davacısı olan ... Elektrik Dağıtım A.Ş.'ye 12/07/2021 tarihinde tebliğ edildiği görülmektedir.
Davacı şirketin davanın açıldığı 09/01/2024 tarihinde uyuşmazlık konusu Yöntem Bildirimi'nin iptal edildiğinden haberdar olduğunun kabulü gerektiği, sistem kullanım ceza faturasının iptali istemiyle açılacak davada ayrıca işlemin dayanağı olan Yöntem Bildirimi'nin iptalinin istenilmesi zorunluluğunun bulunmadığı, dava dilekçesinde Yöntem Bildirimi'nin dava konusu edilmesinin gerekliliği yönünde başka bir sebepten de bahsedilmediği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, dava tarihi itibarıyla hukuk aleminde mevcut olmayan işlemin iptali istemiyle açılan davanın esasının incelenmesine olanak bulunmamaktadır.
... tarih ve ... sayılı sistem kullanım ceza faturası yönünden:
Elektrik dağıtım faaliyetinde bulunan şirketlerin TEİAŞ ile Bağlantı Anlaşması ve Sistem Kullanım Anlaşması olmak üzere iki anlaşma imzalaması gerekmektedir.
Ancak, davacı şirket ile TEİAŞ arasında ilk kez 25/03/2010 tarihinde Bağlantı Anlaşması ve Sistem Kullanım Anlaşması’nın imzalandığı, 2009 yılı süresince dava konusu Yöntem Bildirimi'nin 1.5. maddesinin davacı şirket hakkında uygulandığı anlaşılmaktadır.
Sistem Kullanım Anlaşması’nın "Cezai Şartlar" başlıklı 10. maddesinde, kullanıcının ilgili mevzuat, taraflar arasında imzalanan bağlantı anlaşması ve bu anlaşma hükümlerinin herhangi birini ihlal etmesi, söz konusu ihlali TEİAŞ’ın uyarısına rağmen uyarıda belirtilen süre içinde sona erdirmemesi durumunda TEİAŞ’ın maddede belirtilen cezaları uygulayacağı belirtilmiş; maddede, "iletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişilerin, iletim sisteminin her bir ölçüm noktasında çekecekleri endüktif reaktif enerjinin/verecekleri kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" hükmü ihlal olarak tanımlanarak, bu ihlal için "kullanıcının o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin %0,5'i oranında ceza uygulanır. Ceza, her uzlaştırma periyodu için yapılacak ölçümlerin sonucuna göre 00:00-24:00 saatleri arasında bir defadan fazla uygulanmaz. TEİAŞ tarafından sistem ihtiyacı için konulan kapasitör fider sayaç değerleri ölçümlere dahil edilmez." cezai şartı öngörülmüştür.
Davalı TEİAŞ tarafından tek taraflı olarak hazırlanan ve Kurul tarafından onaylanarak yürürlüğe giren 01/01/2009 tarihli İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama Yöntem Bildirimi'nin 1.3. maddesinde, iletim sistemine doğrudan bağlanan kullanıcıların Bağlantı Anlaşması ile Sistem Kullanım Anlaşmasını yapmak zorunda oldukları; 1.5. maddesinde, bir kullanıcının, TEİAŞ ile Sistem Kullanım Anlaşması imzalamamış olmasına rağmen iletim sistemine bağlı olarak faaliyet göstermesi, dolayısıyla iletim sistemini kullanması halinde, Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ’in Geçici 3. maddesi uyarınca kullanıcıların lisans almamış olmaları ve/veya sistem kullanım anlaşmalarının yapılmamış olması halinde dahi bu kullanıcıların Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği doğrultusunda onaylanan sistem kullanım bedelini ve/veya sistem işletim bedelini ödeme yükümlülüklerinin bulunduğu, sistem kullanım anlaşması bulunmaksızın iletim sistemini kullanmakta olan kullanıcıların, iletim sisteminde arz güvenilirliği ve kalitesinin sağlanması amacıyla maddede yer alan ihlallerle karşılaşılması halinde ilgili cezai işleme tabi olacağı belirtilmiş; yukarıda belirtilen ihlal ve cezası bu haller arasında sayılmıştır.
Davacı şirket ile TEİAŞ arasında imzalanan bağlantı anlaşmasında ise bu durumun ihlal olarak kabul edildiğine ve bu ihlal nedeniyle cezai şart uygulanacağına ilişkin herhangi bir kurala yer verilmemiş, bu yönde yaptırım içeren sistem kullanım anlaşması davacı şirket tarafından 25/03/2010 tarihine kadar imzalanmamıştır.
Belirtilen hususların birlikte değerlendirilmesinden, davacı şirket ile TEİAŞ arasında iletim sisteminin kullanımı açısından kurulması gerekli akdi ilişkinin kurulmadığı, dava konusu Yöntem Bildirimi'nde uygulanması öngörülen işlemin hukuki mahiyeti itibarıyla, sözleşmeden kaynaklanan bir cezai şart niteliğinde olduğu, bu anlamda yalnızca sistem kullanım anlaşmasını imzalamış ve bu anlaşmada yer alan hüküm ve şartları kabul etmiş taraflar hakkında uygulama alanı bulabileceği anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede, sistem kullanım anlaşmasının tarafı olmayan davacı şirkete, akdi ilişkinin zorunlu tarafı TEİAŞ tarafından hazırlanan ve Kurul tarafından onaylanarak yürürlüğe giren Yöntem Bildirimi'ne, tip sözleşmedeki hükümler nakledilmek suretiyle bu sözleşmenin hüküm ve sonuçlarının sözleşme dışı davacı şirkete uygulanması yönünde ilgili düzenleyici işlemlerin dayanağı Kanunlarda herhangi bir hüküm bulunmadığı, bu ilişkinin salt idarelerin ikincil nitelikteki düzenlemeleriyle kurulmasına ise hukuken imkan bulunmadığı görüldüğünden, Yöntem Bildirimi'nde yer alan cezai şart hükümlerinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, dava konusu işlemin, iletim sistemini fiilen kullanması ve arz güvenliği nedenleriyle, davacı şirket açısından sözleşme hükümleri olmaksızın uygulanması gerektiği iddia edilebilirse de işlemin, mahiyeti itibarıyla kullanıcılar tarafından sisteme verilen zararın karşılığı, başka bir anlatımla tazmini niteliğinde olmadığı, salt sözleşme hükümlerinin bu anlamda arz güvenliğinin ihlali karşılığında öngörülen cezai nitelikteki işlem olduğu, kullanıcı tarafından sisteme verilen zararın ayrıca tazmin edileceği de açıktır.
Bu itibarla, davacı şirket ile TEİAŞ arasında sistem kullanım anlaşması imzalanmadığından, bu anlaşmanın hükümlerinin, olması gereken akdi ilişkinin tarafı olan TEİAŞ tarafından tek taraflı olarak hazırlanan Yöntem Bildirimi uyarınca, akit dışı davacı hakkında hukuken geçerli bir dayanak olmadan düzenlenen sistem kullanım ceza faturasında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Öte yandan, davalı idarenin tazmin sorumluluğunun gündeme gelebilmesi için ortada bir zararın bulunması gerektiği, hükmedilen faiz tutarının davacı şirkete ödenmesi aşamasında gündeme gelen katma değer vergisinin ise dolaylı vergi olması sebebiyle, vergi yükümlüsü olarak TEİAŞ tarafından davacı şirkete ödenip, davacı şirket tarafından da vergi sorumlusu olarak vergi idarelerine aktarılacağı, bu aşamada davacı şirket açısından meydana gelmiş bir zararın varlığından söz edilmesine olanak bulunmadığı anlaşıldığından davacının katma değer vergisine yönelik talebinin hukuki dayanağı bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararının (e) bendi ile 2 numaralı ekinde yer alan İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama Yöntem Bildirimi'nin 1.5. maddesi yönünden DAVANIN İNCELENMEKSİZİN REDDİNE,
2\. ... tarih ve ... sayılı sistem kullanım ceza faturasının İPTALİNE,
3\. Ocak 2009 dönemine ilişkin ... tarih ve ... sayılı sistem kullanım ceza faturası nedeniyle ödenen ...-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı ... tarafından davacı şirkete ÖDENMESİNE,
4\. Dava kısmen incelenmeksizin ret, kısmen iptal-kabul kararı ile sonuçlandığından, ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davacı tarafından yapılan toplam...TL yargılama giderinin yarısı olan...-TL'nin ....'tan alınarak davacıya verilmesine, kalan ...-TL'nin davacı üzerinde bırakılmasına,
5.Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak EPDK'ya verilmesine; ...-TL vekalet ücretinin de TEİAŞ'tan alınarak davacıya verilmesine,
6.Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
7\. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 22/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.