Danıştay danistay 2024/3231 E. 2025/1510 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2024/3231
Karar No:2025/1510

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Elektrik Dağıtım A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... İletim A.Ş. (...)
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirketin Mayıs 2023 döneminde reaktif yük ihlali yaptığı tespit edildiğinden bahisle Sistem Kullanım Anlaşması uyarınca TEİAŞ tarafından düzenlenen 1.113.632,64-TL tutarındaki ... tarih ve ... sayılı sistem kullanım ceza faturasının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; TEİAŞ'ın, anlaşmaya aykırı davranan kullanıcıya, herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın Sistem Kullanım Anlaşması'nın 9. maddesi kapsamında belirlenen cezai şartı uygulayacağının kurala bağlandığı, söz konusu Anlaşmanın 9. maddesinin (G) bendinde "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından aylık olarak iletim sisteminden çekilecek endüktif reaktif enerjinin veya verilecek kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" şeklinde tanımlanan "reaktif yük ihlali" karşısında uygulanacak cezai şart oranın belirlendiği, dosyada mevcut reaktif aşım ihlallerine dair ölçümleri gösterir ceza tablolarından davacı şirketin Mayıs 2023 döneminde reaktif yük ihlali gerçekleştirdiğinin sabit olduğu, dolayısıyla ilgili ihlalin karşılığında yer alan hesaplama yöntemi uygulanmak suretiyle davacı şirkete Mayıs 2023 dönemine ilişkin 1.113.632,64-TL cezai şart uygulanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesiz olduğu, hukuki dinlenilme hakkının ihlal edildiği, TEİAŞ'a ait iletim hatlarının kullanılabilmesi için bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarının imzalanması gerektiği, reaktif yük ihlali tespit edildiğinde tespitin yapıldığı ölçü noktası esas alınarak yaptırım uygulanması gerekirken ilgili trafo merkezinin tamamı üzerinden hesaplama yapıldığı, bu durumun reaktif yük ihlali tespiti yapılmayan ölçü noktaları için de yaptırım uygulanması anlamına geleceği, tüketime esas değerlerin hatalı hesaplandığı, TEİAŞ İletim Sistemi Reaktif Oran Hesaplama Kılavuzu'nun kavramsal olarak Elektrik Şebeke Yönetmeliği'ne aykırılık teşkil ettiği, dağıtım sistemine gömülü üretim santrallerinin TEİAŞ trafo merkezlerinde yer alan ölçü noktaları bazında dağıtım sistemi tüketim rejimlerini düşürmesi ve aktif rejimin azalması gibi kontrolleri dışında sebeplerin reaktif yük ihlaline sebebiyet verebildiği, TEİAŞ'tan kaynaklanan etkilerin anlaşmada belirtilenin aksine reaktif yük hesaplamasına dahil edildiği, dava konusu ceza faturasına dayanak TEİAŞ İletim Sistemi Reaktif Oran Hesaplama Kılavuzu'nun tebliğ edilmediği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dağıtım sisteminde meydana gelen ciddi değişiklikler üzerine reaktif oran hesaplama kılavuzunda değişiklik yapıldığı, mevzuatta kılavuzun ilgilere tebliğ edileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı, söz konusu kılavuzun resmi internet sitesinde yayımlandığı, ilgili trafo merkezlerinde reaktif aşıma ilişkin ölçümleri gösterir ceza tablosunun dosyaya sunulduğu, fatura muhteviyatında yer alan endeks bilgileri ile TEİAŞ otomatik sayaç okuma sistemi üzerinde yer alan endeks bilgilerinin uyuşmadığı iddiasının gerçeği yansıtmadığı, muhteviyat çizelgesinde herhangi bir endeks değerinin yer almadığı, Sistem Kullanım Anlaşması'nda öngörüldüğü şekilde cezai şartın hesaplandığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Sistem Kullanım Anlaşması uyarınca "aylık olarak sistemden çekilecek endüktif reaktif enerjinin veya verilecek kapasitif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" ihlali nedeniyle Mayıs 2023 dönemine yönelik 1.113.632,64-TL sistem kullanım ceza faturasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı TEİAŞ işlemi tesis edilmiş, anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "İletim faaliyeti" 8. maddesinin ikinci fıkrasında, "TEİAŞ’ın görev ve yükümlülükleri şunlardır: (...) d) İletim sisteminin normal işletme koşulları içerisinde işletilmesi ile işletme güvenliği ve bütünlüğü üzerinde risk oluşturan durumlara ilişkin olarak bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında düzenlenen sistem kullanım ihlallerinin takibini yapmak, ihlal durumu tespit edilen tüzel kişilere sistem kullanım anlaşmasında düzenlenen cezai şartları ve diğer yaptırımları uygulamak." kuralı yer almıştır.
Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin birinci fırkasında, bağlantı anlaşmasının, bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim sistemine ya da dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan genel ve özel hükümleri içeren anlaşmayı; sistem kullanım anlaşmasının, bir üretim şirketi, tedarik lisansı sahibi şirket veya tüketicinin iletim sistemini ya da dağıtım sistemini kullanımına ilişkin genel hükümleri ve ilgili kullanıcıya özgü koşul ve hükümleri içeren anlaşmayı ifade edeceği belirtilmiş; "Reaktif Enerjinin Kompanzasyonu" başlıklı 14. maddesinde, "(1) İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından; aylık olarak sistemden çekilen endüktif reaktif enerjinin sistemden çekilen aktif enerjiye oranı yüzde yirmiyi, aylık olarak sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin sistemden çekilen aktif enerjiye oranı ise yüzde onbeşi geçemez.
(2) Birinci fiıkranın uygulanmasında aşağıda yer alan esaslar dikkate alınır:
a) TEİAŞ transformatör merkezlerinde 36 kV ve altı gerilim seviyesinden bağlı kullanıcılar için; aynı baradan birden fazla kullanıcının beslenmesi durumunda, kullanıcının sistemden çektiği endüktif veya sisteme verdiği kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının tespitinde, bu kullanıcının o barada ölçülen aktif/reaktif enerjinin toplamı alınarak değerlendirime yapılır. Ancak, bir transformatör merkezinde aynı kullanıcının bağlantısı birden fazla ve farklı baralar ile gerçekleşiyor ise değerlendirme, kullanıcı için her bir barada ayrı ayrı yapılır.
b) İletim sistemine 36 kV üstündeki gerilim seviyelerinden tek bir hat ile doğrudan bağlı veya birden fazla hat ile kullanıcı tesisindeki aynı baraya bağlı kullanıcının birden fazla ölçüm noktası var ise, sistemden çekilen endüktif veya sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının tespitinde, bu ölçüm noktalarındaki aktif/reaktif enerjinin toplamı alınarak değerlendirme yapılır. İletim sistemine 36 kV üstündeki gerilim seviyelerinden birden fazla hat ile kullanıcı tesisindeki ayrı baralara doğrudan bağlı kullanıcının sistemden çektiği endüktif veya sisteme verdiği kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının tespitinde ise, bu kullanıcının iletim sistemine bağlı olduğu her bir bara için ayrı değerlendirme yapılır. (...)
(4) Reaktif enerjiye ilişkin olarak birinci fıkrada belirtilen oranlara uyulmaması durumunda, kullanıcılara uygulanacak yaptırımlar bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında düzenlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Davacı şirket ile TEİAŞ'ın taraf oldukları İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezai Şartlar" başlıklı 9. maddesinde, "Kullanıcının aşağıdaki tabloda belirtilen sistem kullanım ihlallerine sebep olduğunun tespit edilmesi halinde, TEİAŞ ihlalin karşısında düzenlenen cezai şartı uygular. TEİAŞ kaynaklı etkilerden dolayı meydana gelen kullanıcı ihlalleri için cezai şart uygulanmayacaktır. Bu maddede düzenlenen ve aşağıda A, B, D, E ve G fıkralarında belirtilen cezai şartların uygulanması için TEİAŞ'ın kullanıcıya önceden herhangi bir ihtarda bulunması gerekmez. Anlaşma ile düzenlenen söz konusu cezai şartlar ihlalin gerçekleşmesi ile uygulanacak olup, bağlantı anlaşması gibi başka anlaşmalardaki hükümlerle ilişkilendirilemez. (...)
G) Reaktif Yük İhlali; İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından aylık olarak iletim sisteminden çekilecek endüktif reaktif enerjinin veya verilecek kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması, Uygulanacak Cezai Şart; Kullanıcının ihlal değerlendirmesi yapılan ölçü noktaları esas alınarak belirlenen aylık toplam tüketim miktarına tekabül eden sistem işletim bedelinin %40'ı oranında aylık cezai şart uygulanır. TEİAŞ tarafından sistem ihtiyacı için konulan kapasitör fider sayaç değerleri cezai şartın hesaplanmasında dikkate alınmaz (...)" kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Elektrik dağıtım faaliyetinde bulunan şirketlerin TEİAŞ ile Bağlantı Anlaşması ve Sistem Kullanım Anlaşması olmak üzere iki anlaşma imzalaması gerekmektedir. İletim sistemine bağlantıya ve sistemin kullanılmasına ilişkin kuralların düzenlendiği bu anlaşmalarda, sayılan aykırılık hallerinde TEİAŞ tarafından ilgisine cezai şart uygulanabileceği kurala bağlanmıştır.
Davacı şirket tarafından, Mayıs 2023 döneminde reaktif yük ihlali isnat edilen Tavas Trafo Merkezi (TM), Aydın TM, Efeler TM, Muğla Güney TM, Adıgüzel TM, Acıpayam TM ve Çivril TM için söz konusu anlaşmalar imzalanmıştır. Anılan trafo merkezleri için taraflar arasında imzalanan İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezai Şartlar" başlıklı 9. maddesinin (G) bendinde tanımlanan reaktif yük ihlalinin gerçekleşmesi durumunda "ihlal değerlendirmesi yapılan ölçü noktaları esas alınarak belirlenen aylık toplam tüketim miktarına tekabül eden sistem işletim bedelinin %40'ı oranında" cezai şart uygulanacağı anlaşılmaktadır.
Davalı idarece sunulan belgelerden, uyuşmazlık konusu için trafo merkezlerinde yer alan baralarda yapılan ölçümlerde, kapasitif reaktif enerjinin oranının mevzuatta belirlenenin üzerinde gerçekleştiği görülmüş olup, davacı şirketin aksi yöndeki iddialarına itibar edilmeyerek davacı şirket hakkında Mayıs 2023 dönemi için cezai şart uygulanmasında hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmakta ise de, hesaplanan cezai şart miktarının denetlenebilmesi için "ihlal değerlendirmesi yapılan ölçü noktası" olarak neyin belirlendiğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Dosyada yer alan tek hat şemaları ve reaktif oran hesaplama tablosundan, ihlal değerlendirmesinin ilgili trafo merkezinden geçen tüm elektrik enerjisi üzerinden değil, ilgili trafo merkezinde yer alan ve "aynı gerilimdeki elektrik enerjisinin toplandığı ve dağıtıldığı düzenek" olarak tanımlanan baralar nezdinde ayrı ayrı ölçüm yapılarak gerçekleştirildiği, bununla birlikte, cezai şart için esas alınan sistem işletim bedelinin, ilgili trafo merkezinde yer alan ve davacı şirketçe kullanılan tüm baralardan geçen elektrik enerjisine karşılık gelen bedel olduğu görülmüştür.
Dairemizin 20/01/2025 tarihli ara kararı ile, ihlal değerlendirmesi yapılan ölçü noktası olarak ilgili trafo merkezinde yer alan bara belirlenmiş olmasına rağmen, cezai şart hesaplanırken ilgili baranın bulunduğu trafo merkezine tekabül eden sistem işletim bedelinin bir bütün olarak esas alınmasının hukuki ve teknik gerekçesi sorulmuş, davalı idare tarafından verilen cevapta, sistem işletim bedelinin, sistem kullanım bedeli faturalarında yer alan tek bir kalem olduğu ifade edilmiş ise de, bu hususun ilgili trafo merkezinde bulunan ve ihlal değerlendirmesi yapılan baradan geçen elektrik enerjisine karşılık gelen sistem işletim bedelinin cezai şartın hesaplanması amacıyla ayrıştırılmasına engel teşkil etmediği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, cezai şart miktarının, ilgili trafo merkezinde ihlal değerlendirmesi yapılan bara esas alınarak hesaplanması gerekirken, "ihlal değerlendirmesi yapılan ölçü noktası" esas alınmamak suretiyle hesaplanan sistem kullanım ceza faturasında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2\. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3\. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine,
4\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 14/04/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.