Danıştay danistay 2024/2342 E. 2025/1595 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2024/2342
Karar No:2025/1595

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Endüstrisi A.Ş. (...)
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İstanbul İl Müdürlüğünce 350.000 kilogram hurda kağıdın kıyılıp imha edilerek satışına ilişkin 19/02/2024 tarihinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca pazarlık usulüyle gerçekleştirilen ihalenin iptal edilerek ihaleye konu malzemenin şirketlerine satılarak devredilmesi istemiyle 06/03/2024 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı davalı idare işlemi ile 19/02/2024 tarihli ihalenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen kararda; 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun ve 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun ile ilgili diğer mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin MKE'ye devretmekle yükümlü oldukları, bunların hurda halindeki halitaları ile kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtalarla sınırlı olduğu, başka bir anlatımla, resmi kurum olan davalı idareye ait 19/02/2024 tarihli ihaleye konu muhtelif hurda malzemesinin, mevzuatta yer alan düzenlemeler uyarınca davacı MKE'ye satışının yapılması gerektiği, anılan malzemelerin satışının, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na tabi olarak yapılacak herhangi bir ihaleye konu edilemeyeceği, davalı idarece dava dosyasına sunalan ... tarih ve ...sayılı yazıları da dikkate alındığında, piyasada daha yüksek fiyatla satılmasıyla daha fazla kamusal gelir elde edileceğinden bahisle 350.000 kg hurda kağıt malzemesinin, 2886 sayılı Kanun uyarınca satışının yapılmasına ilişkin olarak planlanan ihalenin iptal edilerek söz konusu hurda malzemesinin davacı MKE'ye satışının yapılması gerektiği anlaşıldığından, davalı idarece tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, ihaleye konu malzemenin kolluk faaliyetleri kapsamında el koyma ve müsadere çerçevesinde idarelerine intikal eden kağıt ve türevi ürünler olduğu, hurda kapsamında olmayan ihale konusu malzemenin davacıya devredilmesinin zorunlu olmadığı, temyize konu kararın hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Davacı şirketi tarafından ..., tarih ve ... sayılı yazı ile, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İstanbul İl Müdürlüğünce önceden ilan edilen 2886 sayılı Kanun'un 51. maddesi uyarınca 350.000 kilogram hurda kağıdın kıyılıp imha edilerek satışına ilişkin 19/02/2024 tarihli ihale kapsamındaki satışın gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği hususunda kendilerine yedi gün içerisinde bilgi verilmesi, eğer böyle bir satış ihalesi varsa ihalenin iptal edilmesi ve ihaleye konu malzemelerin şirketlerine satılıp devredilmesi talep edilmiştir.
Anılan başvuruya davalı idare tarafından verilen 07/03/2024 tarihli cevapta, ihaleye konu malzemelerin Türk Ceza Kanunu'nun müsadereyi düzenleyen 54. maddesi uyarınca mahkemelerin müsaderesine hükmettikleri malzemeler olduğu, idarelerinin bu malzemelerin maliki olmaması nedeniyle davacı şirkete satış ve devir yapılamayacağı bildirilmiştir.
Bunun üzerine anılan ihalenin ve idareye yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, "Demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, aleminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hâle gelmiş bilümum muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasını yasak etmiye Cumhurbaşkanı salahiyetlidir. Bu maddelerin memleket içinde satılması serbesttir."; 2. maddesinde, "Resmî daire ve müesseselerde birinci maddede yazılı mevaddan kendi ihtiyaçlarından fazla olanlar, 2490 sayılı Kanun'un 66'ncı maddesine göre askeri fabrikalara devredilir." kuralı yer almıştır.
Mülga 5591 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Kanunu'nun 18. maddesinde, Askerî Fabrikalar Genel Müdürlüğü ve grup müdürlüklerinin bütün menkul ve gayrimenkul malları ile alacak ve borçlarının ve çeşitli kanun ve tüzüklerle Askerî Fabrikalara tanınmış olan bütün hak ve yetkilerin Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna intikal edeceği kurala bağlanmıştır.
03/07/2021 tarih ve 31530 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un "Görev ve yetki" başlıklı 4. maddesinin dördüncü fıkrasında, "Şirket ikili veya çok taraflı anlaşmalar gereği yabancı ülkeler tarafından Türkiye’de bırakılanlar ile kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkları, ekonomik değer taşıyan metal dışı (evsel nitelikte olmayan) mal ve malzemeleri; birinci fıkrada belirtilen faaliyetleri gerçekleştirmek için gerekli olan malzemelerin üretilmesinde ham madde olarak kullanmak ve gerektiğinde piyasada değerlendirmek üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlarından satın alabilir veya devralabilir. Bu fıkrayla ilgili hususlar hakkında 17/12/1937 tarihli ve 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır." kuralına yer verilmiştir.
28/10/1984 tarih ve 18559 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Ana Statüsü'nün "Teşekkülün Amaç ve Faaliyet Konuları" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının yedinci bendinde, resmî daire ve idareler, iktisadi devlet teşebbüsleri, müesseseler ve bağlı ortaklıklar, uluslararası ikili anlaşmalara giren kuruluş ve teşekküllerin hurdaya ayırdıkları her türlü maden, malzeme, araç ve gereçleri toplamak, değerlendirmek ve kullanmak, MKE Kurumunun faaliyet konuları arasında sayılmıştır.
20/03/1971 tarih ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nda, resmî daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerinin malik oldukları her çeşit maden hurdaları ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılmayacak bir hâle gelmiş bulunan muharrik ve müteharrik araçlarının kendi ihtiyaçlarından fazlalarının, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu tarafından altı ayda bir piyasa etütlerine dayanılarak yapacağı tespit ve teklif ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca kabul edilecek fiyatlarla adı geçen Kuruma satış suretiyle devredileceği belirtilmiştir.
Öte yandan, 19/03/2001 tarih ve 2001/15 sayılı Genelge'de, 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı hükümleri çerçevesinde her türlü hurda malzemenin, kamu kurum ve kuruluşlarınca ... Endüstrisi Kurumu Hurda Sanayi İşletmeleri A.Ş.'ye (... A.Ş.) satış suretiyle devri öngörülmüştür.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkları, ekonomik değer taşıyan ve evsel nitelikte olmayan metal dışı mal ve malzemelerin, davacı tarafından, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlardan satın alınabileceği veya devralınabileceği kuşkusuzdur. Ancak Kanun'da, belirtilen mal ve malzemelerin davacı tarafından satın alınması veya devralınması yönünde bir zorunluluk bulunmadığı gibi kamusal yükümlülüğe tabi olan idareler yönünden de aynı mal ve malzemelerin davacıya satış veya devir zorunluluğu bulunmamaktadır.
7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin dördüncü fıkrasının son cümlesinde, bu fıkrayla ilgili hususlar hakkında 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş olup anılan Kanun'da, demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, aleminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasının yasaklanabileceği, bu maddelerin memleket içinde satılmasının serbest olduğu, ayrıca resmî daire ve müesseselerin de bu madde ve malzemelerden kendi ihtiyaçlarından fazla olanları askeri fabrikalara devredeceği, askeri fabrikalar teşkilatına arz ve teklif olunan hurda malzemenin de Kanun'da belirlenen fiyat ve şartlara göre satın alınmasının zorunlu olduğu kurala bağlanmıştır.
3284 sayılı Kanun ile 7330 sayılı Kanun ve diğer ilgili mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin ... Endüstrisi A.Ş.'ye devretmekle yükümlü oldukları mal ve malzemelerin maden hurdasından ibaret olduğu, maden hurdalarının da 3284 sayılı Kanun'da belirtilen maden hurdaları ve bunların hurda hâlindeki halitaları ile kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtalarla sınırlı olduğu; başka bir anlatımla, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin 3284 sayılı Kanun'da belirtilenlerin dışındaki mal ve malzemeleri davacı şirkete devretme zorunluluğunun bulunmadığı, yine davacı şirketin de, kamu idarelerine ait olup 3284 sayılı Kanun kapsamında kalan mal ve malzemeleri satın alarak devralma zorunluluğu olduğu halde anılan Kanun kapsamında olmayan emtiayı devralma zorunluluğunun bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, ekonomik değer taşıyan metal dışı mal ve malzemelerin davacı şirket tarafından satın alınabileceği veya devralınabileceği ancak davalı idarenin 3284 sayılı Kanun kapsamında bulunmayan hurda kağıt olarak nitelendirilen kıyılıp imha edilen 350.000 kilogram kağıdı davacı şirkete devretmeye zorlanamayacağı sonucuna varılmış olup, 3284 sayılı Kanun kapsamında nitelendirilmesine imkan bulunmayan "350.000 kilogram Atık Kağıdın" ihale yoluyla satılmasına hukuken bir engel bulunmadığından, dava konusu ihale işleminde ve ihaleye konu malzemenin davacı şirkete satış suretiyle devredilmesi istemiyle 06/03/2024 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2\. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. DAVANIN REDDİNE,
4\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen...-TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5\. ...-TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... -TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
6\. Posta giderleri avansından artan tutarın taraflara; istemi halinde ilk derece aşamasında kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine,
7\. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
8\. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 16/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.