Danıştay danistay 2022/2507 E. 2025/2598 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2022/2507
Karar No:2025/2598

TEMYİZ EDENLER : 1. (Davalı) ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...

2\. (Davacı) ... Kimya Pazarlama Ticaret ve Sanayi A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından 2020 yılının ilk üç ayında davalı idareye iletilen satış raporlarında kaydedilen verilerin eksik olduğunun tespit edildiğinden bahisle 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının (a) bendi uyarınca 797.840,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirket tarafından aylık satış raporlarının Alkol Piyasası E-Bildirge Sistemi üzerinden hazırlanıp davalı idareye iletildiği, bu kapsamda iletilen satış raporlarında kaydedilen verilerin eksik/hatalı olduğu hususunun gerek yerinde yapılan incelemede gerekse sistem üzerinden yapılan tespitle ortaya konulduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; dava konusu idari para cezasının üst sınırdan verildiği, fakat idari para cezası miktarı belirlenirken, şirketin fiilinin ağırlığı, cirosu, varsa oluşan kamu zararı veya failin bundan elde ettiği kâr gibi kriterlerin dikkate alınıp alınmadığı belirtilmediği gibi idari para cezasının üst sınırdan verilmesine ilişkin hukuken kabul edilebilir herhangi bir gerekçe de gösterilmediği, bu durumda, davacı şirket tarafından Alkol Piyasası E-Bildirge Sistemi üzerinden hazırlanıp davalı idareye iletilen satış raporlarında kaydedilen verilerin eksik ve hatalı olduğu hususunun gerek yerinde yapılan incelemede gerekse sistem üzerinden yapılan tespitle ortaya konulduğu sabit ise de, bu fiil karşılığında idari para cezası miktarı belirlenirken herhangi bir kıstasın esas alınmadığı ve idari para cezası aralığının aşağı sınırından uzaklaşılarak anılan fiil için Kanunun öngördüğü en üst sınırdan ceza uygulanmasının gerekçesinin gösterilmediği anlaşıldığından, dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki Mahkeme kararında da hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı tarafından hazırlanan satış raporlarında beyan edilen satılan etil alkol miktarı ile kullanılan etil alkol miktarlarının, Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığınca hazırlanan inceleme raporu ve eklerinde belirtilenlerden farklı olduğu, davacının eyleminin haksızlık içeriği ve kastı dikkate alınarak cezanın üst sınırdan verildiği; davacı tarafından, dava konusu işlemin soyut ve mesnetsiz incelemeler neticesinde tesis edildiği, davalı idareye yanlış ve yanıltıcı bilgi verilmediği, alınan etil alkol miktarı ve satılan etil alkol miktarı ile kullanılan etil alkol miktarlarına ilişkin kayıtların hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde net ve somut olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacı tarafından, davalı idare tarafından şirket kayıt ve belgeleri üzerinde herhangi bir inceleme yapılmadan dava konusu işlemin tesis edildiği, idari para cezasının alt sınırdan uzaklaşılarak verilmesini gerektiren herhangi bir sebep bulunmadığı, etil alkol alım ve satımına ilişkin mevzuat gereği yapılması gereken tüm bildirimlerin yapıldığı; davalı idare tarafından, davacı tarafından hazırlanan satış raporlarında beyan edilen etil alkol miktarları ile Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı tarafından hazırlanan inceleme raporu ve eklerinde belirtilen miktarlardan farklı olduğunun tespit edildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Covid-19 pandemisi sebebiyle ihtiyaç duyulan dezenfektan ve kolonya gibi ürünlerin ham maddesi olan etil alkolün temininde güçlük çekildiğinden bu güçlüğün giderilmesi konusunda etil alkolün öncelikli olarak bu amaçla kullanımını sağlamaya yönelik denetimler yapılmıştır.
Bu kapsamda, ... tarih ve ... sayılı Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürlüğü yazısıyla Tekirdağ Valiliğinden, davacı şirketin ne miktar ve tutarda alkol aldığı, alınan alkolün hangi ürünlerin üretiminde ve ne miktarda kullanıldığı, alkolün doğrudan satışının yapılıp yapılmadığı, yapıldı ise son dönemde gerçekleştirilen satış miktar ve tutarları ile nerelere yapıldığı hususlarının tespiti için Ticaret İl Müdürlüğü, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü ve İl Emniyet Müdürlüğü temsilcilerinin katılacağı çalışma grubu ile davacı şirket nezdinde inceleme yapılması talep edilmiştir.
Anılan yazıya istinaden davacı şirketin adresinde 02/04/2020 tarihinde yapılan denetim neticesinde Tekirdağ Ticaret İl Müdürlüğünce düzenlenen 02/04/2020 tarihli tutanakta, davacı şirketin 2020 yılının ilk üç ayına ilişkin alış ve satış faturalarının incelenmesinden, davacı şirketin 832.293 litre etil alkol aldığı, 631.243 litre etil alkolü kendi üretiminde kullandığı, 81.347 litre etil alkol sattığı tespitine yer verilmiş, Tekirdağ Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğünce düzenlenen 02/04/2020 tarihli tutanakta, bu bilgiler tekrar edilmiş ve davacı şirket yetkilisi tarafından stokta 225.040 litre etil alkol bulunduğunun beyan edildiği belirtilmiştir.
11/04/2020 tarihli Tekirdağ İl Emniyet Müdürlüğü yazısında, davacı şirket yetkilisi tarafından beyan edilen stoktaki etil alkole el konulmak üzere davacı şirketin adresine gidildiği, anılan adreste toplam 156.670 litre ofset alkol (%96'sı etil alkol) bulunduğunun tespit edildiği ve bu alkole el konulduğu belirtilmiştir.
El konulan ürünün içeriği analiz ettirilmiş ve denetim tarihi itibarıyla davacı şirketin stoklarında yer alan ürünün denetim öncesindeki son faturalarına konu ettiği ofset alkol olmadığı tespit edilmiştir. Bunun üzerine Ticaret Bakanlığınca davacı şirketin alkol türevi ürünlerin ticaretine ilişkin işlemleri 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu Yönetmeliği çerçevesinde incelenmiştir.
Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığınca gerçekleştirilen denetim sonucunda düzenlenen ... tarih ve ... sayılı İnceleme Raporu'nda, davacı şirketin 2020 yılının ilk üç ayı alış ve satış faturaları incelenerek toplam davacı şirketin 826.750 litre etil alkol aldığı, 31.048 litre etil alkol ithal ettiği, 957.227 litre ofset alkol (%96'sı etil alkol) sattığı tespitlerine yer verilmiş ve el konulan alkolün analiz sonuçlarından ürünün davacı şirketin beyanlarından farklı içerikte olduğu, diğer bir deyişle davacı şirketin beyanlarının yanlış ve yanıltıcı olduğu anlaşıldığından bu hususların değerlendirilmek üzere Tarım ve Orman Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığınca söz konusu İnceleme Raporu ile idarelerinin kayıtlarında yer alan bilgilerin incelenmesi neticesinde, söz konusu İnceleme Raporu'ndaki alınan etil alkol miktarına ilişkin bilgilerin idarelerinin kayıtlarıyla uyumlu olduğu, ancak davacı şirket tarafından 2020 yılının ilk üç ayı için idarelerine gönderilen satış raporlarına göre 820.891 litre etil alkolün iç piyasadan alındığı, 124.230 litre etil alkolün ithal edildiği, 22.262 litre etil alkol satıldığı, 119.580 litre etil alkolün kendi üretiminde kullanıldığı, bu durumda 01/01/2020 tarihinde etil alkol stokunun bulunmadığı halde dahi 01/04/2020 tarihi itibarıyla davacı şirketin stokunda 803.279 litre etil alkol bulunması gerektiği tespit edilmiştir.
... tarih ve ... sayılı Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı işlemiyle, davacı şirket tarafından davalı idareye iletilen satış raporlarında kaydedilen verilerin eksik olduğu, 01/01/2020 tarihinde etil alkol stokunun bulunmadığı durumda dahi 01/04/2020 tarihi itibarıyla davacı şirketin stoklarında 803.279 litre etil alkol bulunması gerektiği ve ortalama etil alkol satış fiyatının 6,90-TL/litre olduğu kabul edilip bahse konu 803.279 litre etil alkolün piyasa değerinin 5.542,625,00-TL olacağı dikkate alındığında, 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının (a) bendi uyarınca davacı şirkete 797.840,00-TL (üst sınırdan) idari para cezası verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un "Cezai hükümler" başlıklı 8. maddesinin beşinci fıkrasının (a) bendinde, "Bu Kanun veya ilgili mevzuat gereğince Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından istenilen ticari faaliyetlerini gösterir satış veya faaliyet raporlarını veya bilgi, belge ve numuneleri yazılı uyarıya rağmen belirlenen süre içinde vermeyenlere, yanlış veya yanıltıcı bilgi veya belge verenlere, gerekli tesis ve yerleri incelemeye açmayanlara ellibin Yeni Türk Lirasından ikiyüzellibin Yeni Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir." kuralına yer verilmiştir.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun "İdarî para cezası" başlıklı 17. maddesinin ikinci fıkrasında, "İdarî para cezası, kanunda alt ve üst sınırı gösterilmek suretiyle de belirlenebilir. Bu durumda, idarî para cezasının miktarı belirlenirken işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik durumu birlikte göz önünde bulundurulur." kuralı yer almıştır.
Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in "Bildirim zorunluluğu" başlıklı 27. maddesinin birinci fıkrasında, "Dağıtım yetkisini haiz firmalar, içerik ve iletim şekli Bakanlık tarafından belirlenen aylık ticari faaliyetlerini gösterir satış raporlarını, ilgili olduğu ayı takip eden ayın son iş günü mesai bitimine kadar Bakanlığa iletmek zorundadırlar." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, dağıtım yetkisini haiz şirketlerin aylık ticari faaliyetlerini gösterir satış raporlarını Tarım ve Orman Bakanlığına iletmek zorunda olduğu, söz konusu satış raporlarına ilişkin yanlış veya yanıltıcı bilgi veya belgeye yer vermeleri durumunda idari para cezası uygulanacağı, idari para cezasının miktarı belirlenirken işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik durumunun birlikte göz önünde bulundurulacağı anlaşılmaktadır.
Davacı şirket adına 19015 sayılı Dağıtım Uygunluk Belgesi düzenlenmiş olup davacı şirket, anılan belgeye istinaden etil alkol ve metanolü kendi üretiminde kullanmakta, ayrıca etil alkolün ticaretini yapmaktadır.
... tarih ve ... sayılı Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürlüğü yazısına istinaden 02/04/2020 tarihinde gerçekleştirilen denetim neticesinde düzenlenen tutanaklar, 11/04/2020 tarihli Tekirdağ İl Emniyet Müdürlüğü yazısı ve ... tarih ve ... sayılı Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı İnceleme Raporu'ndan, davacının 2020 yılının ilk üç ayında, 81.347 litre etil alkol sattığı, 918.937 litre etil alkolü (957.227 litre ofset alkolün %96'sı) kendi üretiminde kullandığı ve davacı şirketin stokunda 150.403 litre etil alkol (156.670 litre ofset alkolün %96'sı) bulunduğu anlaşılmıştır.
Dairemizin 28/04/2025 tarihli ara kararına davalı idarece verilen cevabın ekinde sunulan davacı şirket tarafından Tarım ve Orman Bakanlığına iletilen 2020 yılı Ocak, Şubat ve Mart ayı satış raporlarının incelenmesinden, davacının 820.891 litre etil alkol aldığı, 124.230 litre etil alkol ithal ettiği, 22.262 litre etil alkol sattığı, 119.580 litre etil alkolü kendi üretiminde kullandığı görülmüştür.
Bu durumda, 2020 yılının ilk üç ayına ait satış faturalarına istinaden düzenlenen ... tarih ve ... sayılı İnceleme Raporu'ndaki satış bilgileri ile davacı şirket tarafından davalı idareye gönderilen satış raporlarındaki satış bilgilerinin birbiriyle uyumlu olmadığı, 02/04/2020 tarihli denetimde davacı şirketin stokunda tespit edilen etil alkol miktarı ile davalı idareye sunulan satış raporlarına göre davacı şirketin stokunda bulunması gereken etil alkol miktarının farklı olduğu, dolayısıyla davacı şirket tarafından davalı idareye eksik bilgi verildiği anlaşıldığından, davacı şirketin stokunda bulunması gereken etil alkolün piyasa değeri dikkate alınarak üst sınırdan idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacının temyiz isteminin reddine;
2\. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
3\. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu Ankara Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
4\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 10/09/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.