Danıştay danistay 2024/3514 E. 2025/2922 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2024/3514
Karar No : 2025/2922

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Entegre Ağaç San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av....

TEMYİZ EDEN DAVACI YANINDA
MÜDAHİL : ... Polyester Sanayi ve Tic. A. Ş.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı ... Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI YANINDA MÜDAHİL: ... Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN_KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Adana Yumurtalık Serbest Bölgesi ile Torosport Limanı arasındaki boru hatlarına ilişkin güvenlik ve yangın konusunda yapılacak rehabilitasyon projesinin maliyetine %10 komisyon bedeli eklenmek suretiyle yatırımcı-kullanıcı ayrımı olmaksızın ilgili kullanıcıların boru hattı uzunluğu ve ortak kullanım duruma göre yarısı peşin, yarısı iş bitiminde ödenmek üzere faturalandırılmasına ilişkin ......tarihli ve ... sayılı işlemin ve boru hatları kullanıcılarının paylarına düşen ödemelerin tamamlanmasına dair tesis edilen bila tarihli, ... sayılı işlem ile anılan işlemlere yönelik yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla; Adana Yumurtalık Serbest Bölgesinin TAYSEB tarafından sözleşme hükümleri çerçevesinde işletildiği, davacı şirketin, Adana Yumurtalık Serbest Bölgesi kurucu işleteni TAYSEB'in kiracısı olan ...Dış Ticaret Anonim Şirketi'nin alt kiracısı olduğu, davaya konu uyuşmazlığın TAYSEB ile diğer tüzel kişiler arasında imzalanan sözleşmenin uygulanmasından doğan yapım ihalesinden kaynaklandığı, bu çerçevede uyuşmazlığın özel hukuk ilişkisi kapsamında sözleşme hükümleri uyarınca çözüme kavuşturulması gerektiği görüldüğünden, uyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevli olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı ve davacı yanında müdahil tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI:
1- Davacı tarafından, uyuşmazlığın TAYSEB ile üçüncü kişiler arasında imzalı sözleşme ile herhangi bir ilgisinin bulunmadığı, uyuşmazlık konusunun idari işlemin iptali olduğu, yani davalı idarenin zorunlu ve sökülemeyen imalat bedellerini talep ettiği idari işlemin iptalinin istendiği ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.
2- Davacı yanında müdahil tarafından, uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğu, sökülemeyen imalat bedellerinin kendilerinden istenemeyeceği, proje maliyetinin neye göre paylaştırıldığının da belli olmadığı ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI: Davalı idare tarafından temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ :.Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosyanın tekemmül ettiği görülmekle davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında bir karar verilmeksizin, ayrıca 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, Adana Yumurtalık Serbest Bölgesi ile Torosport Limanı arasındaki boru hatlarına ilişkin güvenlik ve yangın konusunda yapılacak rehabilitasyon projesinin maliyetine %10 komisyon bedeli eklenmek suretiyle yatırımcı-kullanıcı ayrımı olmaksızın ilgili kullanıcıların boru hattı uzunluğu ve ortak kullanım duruma göre yarısı peşin, yarısı iş bitiminde ödenmek üzere faturalandırılmasına ilişkin ... tarihli ve ... sayılı işlemin ve boru hatları kullanıcılarının paylarına düşen ödemelerin tamamlanmasına dair tesis edilen bila tarihli, ... sayılı işlem ile anılan işlemlere yönelik yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, idari dava türleri; "a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar." olarak tanımlanmıştır.
2576 sayılı Kanun'un 1. maddesinde; bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin bu Kanun'la verilen görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş "genel görevli" mahkemeler olduğu belirtilmiş, 5. maddesinde; idare mahkemelerinin, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla, ilk derecede Danıştay'da çözümlenecek olanlar dışındaki; iptal davalarını, tam yargı davalarını, tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idarî sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları çözümleyeceği kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlığın çözümü açısından idari yargı yolunun görev alanının belirlenmesi önem arz etmektedir.
İdari işlem; idarenin, hukuk âleminde değişiklik, yenilik doğuran idare açıklaması olup, bir tasarruf veya kararın idari işlem sayılabilmesi için, idari makamca verilmiş olması ve idarenin, idare hukuku alanında gördüğü idari faaliyete ilişkin olması gerekmektedir.
İdari makamların, idari faaliyetin görülmesi sırasında kullandıkları kamu gücü ise, söz konusu makamlara, bireyler ile girdikleri ilişkilerde, onların iradesinden bağımsız bir şekilde, hatta karşıt iradelerine rağmen, tek yanlı olarak hukuki sonuçlar ve etkiler yaratabilecek işlemler yapabilme yetki ve yeteneği tanıdığından, kamu gücünün kullanılmasından doğan uyuşmazlıkların idari yargı yerinde görülmesi gerektiği açıktır.
Başka bir ifadeyle, idare hukuku kuralları içinde kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla, kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade beyanıyla tesis edilen idari işlemlerden doğan uyuşmazlıklar nedeniyle açılan davaların görüm ve çözümü, idari yargının görev alanında bulunmaktadır.
Uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince; Adana Yumurtalık Serbest Bölgesinin TAYSEB tarafından sözleşme hükümleri çerçevesinde işletildiği, davacı Şirket'in, Adana Yumurtalık Serbest Bölgesi kurucu işleteni TAYSEB'in kiracısı olan ... Dış Ticaret Anonim Şirketi'nin alt kiracısı olduğu, davaya konu uyuşmazlığın TAYSEB ile diğer tüzel kişiler arasında imzalanan sözleşmenin uygulanmasından doğan yapım ihalesinden kaynaklandığı, bu çerçevede uyuşmazlığın özel hukuk ilişkisi kapsamında sözleşme hükümleri uyarınca çözüme kavuşturulması gerektiği görüldüğünden, uyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevli olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.
Dava konusu işlemlerden ... tarihli ve ... sayılı işlemin incelenmesinden; Adana Yumurtalık Serbest Bölgesi ile Toros Ceyhan Limanı ve tesisleri arasındaki boru hatlarında alınacak güvenlik önlemlerine yönelik harcamalar ile koordinasyon bedelinin dağılımında güzergah uzunluğu ve ortak kullanım durumu gözetilerek yatırımcı - kiracı kullanıcı ayrımı olmaksızın boru hatlarından yararlanan kullanıcı sayısına göre paylaştırılmasının Genel Müdürlükçe talimatlandırıldığı belirtilerek, boru hatları koruma ve rehabilitasyon projesinin yapımına ivedilikle başlanması, proje maliyetine %10 koordinasyon bedeli eklenmek suretiyle yatırımcı - kiracı kullanıcı ayrımı olmaksızın ilgili kullanıcıların boru hattı uzunluğu ve ortak kullanım duruma göre yarısı peşin, yarısı iş bitiminde ödenmek üzere faturalandırılmasının ... Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi A.Ş. ve bölgede faaliyet gösteren şirketlerden istenildiği, dava konusu diğer işlem olan bila tarihli ve ... sayılı işlemin incelenmesinden; söz konusu rehabilitasyon projesinin yapım işinin ihalesinin yapıldığı, yapım işine başlanabilmesi için firmaların maliyetlerin %50'si peşin olmak üzere kalan %50'si için TAYSEB A.Ş.'ye teminat mektubu vermesi gerektiği, boru hatları kullanıcılarının paylarına düşen ödemelere ilişkin listenin yazı ekinde gönderildiği ve ödemelerin 03/10/2022 tarihine kadar tamamlanması gerektiğinin bildirildiği görülmektedir.
Bu durumda, sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanmayan, sözleşmeden doğan bir hak veya alacağın takibi niteliğini taşımayan, idarenin kamu gücüne dayanarak ve tek yanlı olarak tesis ettiği, sözleşme sürecinden ayrılabilir nitelikteki idari işlemlerin iptali istemiyle açılan davaların idari yargı yerinde görülüp çözümlenmesi gerektiği açık olduğundan, dava konusu uyuşmazlığın idari yargı yerinde görülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın görev yönünden reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik davacı ve davacı yanında müdahil tarafından yapılan istinaf başvurularının reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacının ve davacı yanında müdahilin temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2\. Davanın görev yönünden reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Kullanılmayan ... TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
4\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 12/06/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.