Danıştay danistay 2022/5870 E. 2025/3920 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/5870
Karar No : 2025/3920

TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1-...
2- ...
3- ...
4-...
VEKİLİ : Av. ...

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Komutanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMLERİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, davacılardan ...'ın Mardin İl Jandarma Komutanlığı emrinde jandarma astsubay çavuş olarak görev yapmakta iken 20/05/2016 tarihinde askeri aracın geçişi esnasında bölücü terör örgütü mensuplarınca yola döşenen el yapımı patlayıcı maddenin infilak ettirilmesi neticesinde yaralanması ve engelli hale gelmesi nedeniyle uğranılan zarara karşılık olmak üzere fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik ... için 100,00 TL maddi, 500.000,00 TL manevi, anne ... için 250.000,00 TL manevi, baba ... için 250.000,00 TL manevi ve kardeşi ... için 250.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava dosyasında bulunan 27/07/2016 tarihli idari tahkikat raporu ve diğer bilgi ve belgelerden; 20/05/2016 tarihinde Mardin İli, Artuklu İlçesinde icra edilen adli kolluk devriyesi görevi esnasında yaralanan personellerin kusur veya ihmallerinin bulunmadığı tespitinin yapıldığı, görevin ifası sırasında ve görev nedeniyle meydana gelen zarar ile eylem arasındaki nedensellik bağının varlığı da gözetildiğinde, uğranılan maddi ve manevi zararların "kusursuz sorumluluk" (mesleki risk) ilkesi kapsamında karşılanması gerektiği, davacıların maddi tazminat istemine ilişkin olarak; 14/11/2019 tarihinde Mahkeme kayıtlarına giren dilekçesi ile feragata yetkili davacıların vekili tarafından maddi tazminat isteminden feragat edildiği anlaşıldığından, feragat nedeni ile maddi tazminat istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna ulaşıldığı, davacıların manevi tazminat istemine ilişkin olarak da; 20/05/2016 tarihinde Mardin İli, Artuklu İlçesinde icra edilen adli kolluk devriyesi görevi esnasında davacının da içinde bulunduğu zırhlı askeri aracın geçişi esnasında tuzaklanan el yapımı patlayıcının infilak ettirilmesi neticesinde davacının yaralanması nedeniyle uğranılan manevî zararı doğuran olayın oluş şekli, olayın kişi üzerindeki etkisi ve niteliği ile Ankara SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin... tarih ve ... sayılı sağlık kurulu raporunda yer alan teşhisler, yine aynı hastanenin ... tarih ve ... Sef sayılı raporunda yer alan hususlar (Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon: %96 engel oranı- Kısmi bağımlı-Süreğen) ile Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı'nca davacı ...'ın tespit edilen malullük derecesinin 1 (sürekli bakıma muhtaç) olduğu da dikkate alındığında; manevi tazminat isteminin kısmen kabulü ile -takdiren- Gazi ... için 200.000,00 TL, anne ... için 75.000,00 TL, baba ... için 75.000,00 TL ve kardeş ... için 30.000,00 TL manevî tazminatın ön karar başvuru tarihi olan 31/07/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idare tarafından davacılara ödenmesi, fazlaya ilişkin manevi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle feragat nedeniyle konusu kalmayan maddi tazminat istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına, davacıların manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne, toplam 380.000,00 TL manevi tazminatın ön karar başvuru tarihi olan 31/07/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idare tarafından davacılara ödenmesine, fazlaya ilişkin manevi tazminat ve faiz istemlerinin reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; dava konusu uyuşmazlıkta, dosyada bulunan 27/07/2016 tarihli idari tahkikat raporu ve diğer bilgi ve belgelerden; 20/05/2016 tarihinde Mardin İli, Artuklu İlçesinde icra edilen adli kolluk devriyesi görevi esnasında davacının da içinde bulunduğu zırhlı askeri aracın geçişi esnasında tuzaklanan el yapımı patlayıcının infilak ettirilmesi neticesinde davacının da aralarında bulunduğu jandarma personellerinin yaralandığı, olayda yaralanan personellerin kusur veya ihmallerinin bulunmadığı tespitinin yapıldığı, hal böyle iken; tazminat istemine esas olay nedeniyle idareye atfedilebilecek hizmet kusuru bulunduğuna ilişkin herhangi bir tespit, bilgi, belge ve bulgu mevcut olmamakla birlikte, davacının terör örgütü mensuplarınca yapılan saldırı sonucu yaralanması nedeniyle, görevin ifası sırasında ve görev nedeniyle meydana gelen zarar ile eylem arasındaki nedensellik bağının varlığı da gözetildiğinde, uğranılan maddi ve manevi zararların "kusursuz sorumluluk" (mesleki risk) ilkesi kapsamında karşılanması gerektiği, 2330 sayılı Kanun hükmüne göre ödenen nakdi tazminatın ve bağlanan emekli aylığının hükmedilecek manevi tazminatın tutarının belirlenmesinde dikkate alınması gerektiği, ilk derece mahkemesinin davacılar için takdir ettiği manevi tazminat miktarının Dairelerince belirlenen benzer olaylarda takdir edilen miktardan yüksek olduğu görüldüğünden, manevi tazminatın amaç ve niteliği dikkate alındığında, hükmedilecek manevi tazminat miktarının yeniden belirlenmesi gerektiği, dava konusu olayın oluş şekli, verdiği üzüntü, hükmedilecek tazminatın belirtilen ilkelere aykırı olmaması ve Dairelerinin manevi tazminat tutarı yönünden ilkesel olarak belirlediği tutar yönünden değerlendirme yapıldığı gerekçesiyle ... için 100.000,00 TL, anne ... için 50.000,00 TL, baba ... için 50.000,00 TL ve kardeş ... için 30.000,00 TL manevî tazminatın ön karar başvuru tarihi olan 31/07/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idare tarafından davacılara ödenmesine, fazlaya ilişkin manevi tazminat isteminin reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından; temyize konu karar ile İdare Mahkemesince hükmedilen manevi tazminat miktarı kaldırılarak, manevi tazminat miktarlarının düşürülmesinin yaşadıkları acı ve ızdırabı arttırdığı, hakkaniyete uygun olmadığı, davacı askerin ömür boyu hem psikolojik hem de fiziksel desteğe ihtiyacının olacağı, 22 yaşındaki davacının, %96 oranında engelli olduğu, ömür boyu bakıma muhtaç kaldığı, temyiz dilekçesinde yer verilen emsal kararlar dikkate alınarak manevi tazminat miktarı açısından kararın bozulması ve feragat nedeniyle maddi tazminat talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi yönünden davalı lehine hükmedilen vekalet ücretinin hatalı olduğu ileri sürülmektedir.
Davalı tarafından; davacının manevi tazminat talebine konu olayda, idarenin herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığı, 2330 sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca nakdi tazminat ödenmesine karar verildiğinden davacıların manevi zararlarının tamamen karşılandığı, manevi tazminata faiz işletilemeyeceği, harçtan muaf oldukları ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Taraflarca karşılıklı olarak temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davacılardan ...'ın temyiz isteminin kabulü ile, manevi tazminat miktarı bakımından Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi Kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacılar tarafından; davacılardan ...'ın Mardin İl Jandarma Komutanlığı emrinde jandarma astsubay çavuş olarak görev yapmakta iken 20/05/2016 tarihinde saat 10:45 sıralarında Artuklu İlçesi ... Mahallesinde ikamet eden emekli güvenlik köy korucusu K.K.'nın bölücü terör örgütü mensuplarınca şehit edildiği haberinin alınması üzerine olayın faillerinin yakalanması amacıyla yeteri kadar kuvvet ile hareket edilmesi sonucu ... Mahallesi mevkiinde askeri aracın geçişi esnasında meydana gelen patlama nedeniyle yaralandığı ve engelli hale geldiğinden bahisle uğranıldığı iddia edilen zararların tazmini için 31/07/2018 tarihinde davalı idareye başvuruda bulunulmuştur.
Bu başvurunun davalı idarece zımnen reddedilmesi üzerine fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla ... için 100,00 TL maddi, 500.000,00 TL manevi, anne ... için 250.000,00 TL manevi, baba ... için 250.000,00 TL manevi ve kardeşi ... için 250.000,00 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 1.250.100,00 TL tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Kusursuz sorumluluk, kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağan dışı zararların idarece tazmini esasına dayanmakta olup; kusur sorumluluğuna oranla ikincil derecede bir sorumluluk türüdür. Başka bir anlatımla idare, yürüttüğü hizmetin doğrudan sonucu olan, idari faaliyet ile nedensellik bağı kurulabilen, özel ve olağan dışı zararları kusursuz sorumluluk ilkesi gereği tazminle yükümlüdür. Bu bağlamda, kamu görevlilerinin görevlerini yaparken, görevleri nedeniyle uğramış oldukları zararların da kusursuz sorumluluk (mesleki risk) ilkesi uyarınca tazmini gerekmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize Konu Kararın, davacılardan ..., ... ve ...'ın manevi tazminat istemleri ile feragat edilen maddi tazminat için idare lehine hükmedilen vekalet ücreti yönünden incelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar davacılar ..., ... ve ... için hükmedilen manevi tazminat miktarı ile feragat edilen maddi tazminat için idare lehine hükmedilen vekalet ücreti yönlerinden usûl ve hukuka uygun olup dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu yönlerden bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Temyize Konu Kararın, davacılardan ...'ın manevi istemi yönünden incelenmesi:
Manevi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır.
Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlamaktadır. Tam yargı davalarının ve manevi tazminatın belirtilen niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının, olayın, zararın ve varsa idarenin kusurunun ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri hak ihlallerinin bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı olacak şekilde belirlenmesi, bununla birlikte olayın meydana geliş şekli, idari faaliyetin niteliği, zararlı sonuca etkisi ve idarenin sorumluluk sebebi gözetilerek hakkaniyetli ve makul bir tutarı aşmaması gerekmektedir.
Buna göre, manevi tazminat takdir edilirken, davacı yönünden, manevi tatmin duygusunu sağlamaya yetecek, zarara yol açan idari faaliyet sonucu duyulan elem ve ızdırabın kişi üzerindeki etki ve ağırlığını karşılayacak düzeyde olmasına; davalı yönünden ise, hakkaniyet sınırlarını aşmayan, ölçülü, adil dengeyi sağlayacak ve aşırı mali külfet oluşturmayacak makul bir seviyede olmasına dikkat edilmesi gerektiği açıktır.
Dava dosyasının incelenmesinden; İdare Mahkemesince davacı ... için 200.000,00 TL manevi tazminat ödenmesi yolunda verilen kararın Bölge İdare Mahkemesince kaldırıldığı, davacıya ödenen nakdi tazminat ve bağlanan aylıklar göz önüne alınarak, olayda idarenin hizmet kusurunun bulunmayışı, olayın oluş şekli, yaralanmanın boyutu ve verdiği üzüntü ile manevi tazminat tutarı yönünden ilkesel olarak belirlenen tutarlar dikkate alınarak yapılan değerlendirme sonucu 100.000,00 TL manevi tazminatın anılan davacıya ödenmesine hükmedildiği anlaşılmaktadır.
Ancak, Ankara SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesince düzenlenen ... tarih ve ... sayılı raporda davacının sağlık durumunun; "Anksiyete Bozuklukları, Tetrapleji, Mesanenin diğer nöromusküler disfonksiyonları... Karar: Jandarma Genel Komutanlığı'nda görev yapamaz. Silah taşıma ve bulundurmasında tıbben sakınca vardır." şeklinde belirtildiği, yine Ankara SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesince düzenlenen 19/08/2019 tarihli Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda yer verilen tetrapleji tanısıyla takip edilen hastanın yapılan değerlendirmesinde; yardım, mekanik destek ve/veya yardımcı cihaz olmaksızın ayağa kalkamadığı (%80), her iki üst ekstremiteyi kullanabildiği fakat kendine bakım aktivitelerinde zorlandığı (%80), tüm vücut fonksiyon kaybı oranının %96 olarak belirlendiği dikkate alındığında ve davacı ...'ın dava konusu olay nedeniyle maruz kaldığı kalıcı engellilik durumu, söz konusu olayın davacı üzerinde yarattığı etki ile yaşadığı acı ve sıkıntılar göz önünde bulundurulduğunda; davacı ... için takdir edilen manevi tazminat miktarının, duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa giderecek düzeyde olmadığı görülmektedir.
Bu durumda, Mahkemece, manevi tazminatın amaç ve niteliği dikkate alındığında davacılardan ... için hükmedilecek manevi tazminat miktarının makul ve hakkaniyete uygun olarak yeniden belirlenmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararında davacılardan ...'ın manevi tazminat istemi yönünden hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacılar ..., ... ve ... ile davalı idarenin temyiz istemlerinin REDDİNE, davacı ...'ın manevi tazminata yönelik temyiz isteminin KABULÜNE,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının davacılardan ..., ... ve ...'ın manevi tazminat istemleri ile feragat edilen maddi tazminat için idare lehine hükmedilen vekalet ücreti yönlerinden ONANMASINA, davacılardan ...'ın manevi tazminat istemi yönünden ise BOZULMASINA,
3\. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/09/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.