Danıştay danistay 2021/7640 E. 2025/2889 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/7640
Karar No : 2025/2889

DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2- ... Valiliği/..
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN_KONUSU : Davacının suni tohumlama kursuna katılma istemli başvurusunun reddine ilişkin ... Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasına, 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile eklenen (n) bendinde yer alan "örgün" kelimesinin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

DAVACININ_İDDİALARI : Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Laborant ve Veteriner Sağlık Teknikerliği programı mezunu olan davacı tarafından, açıköğretim mezunlarının, örgün öğretim mezunları ile aynı dersleri aldığı, eşit haklara sahip olduğu, suni tohumlama kursuna katılmasına izin verilmemesinin eşitlik ilkesine aykırı olduğu, bu konuda tesis edilen bireysel işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarda işlemlerin iptal edildiği, ilk derece mahkemesi kararlarının da Danıştay Onuncu Dairesince onandığı belirtilerek, suni tohumlama kursuna katılmak istemiyle yaptığı başvurunun reddine dair işlem ile dayanak Yönetmelik maddesinin iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.

DAVALILARIN_SAVUNMALARI :
Davalı Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından; usul yönünden, Yönetmelikte yer alan ve dava konusu edilen ibarenin Danıştay Onuncu Dairesinin E:2016/1566 sayılı esasına kayıtlı davada iptal edildiği, anılan kararın 18/06/2020 tarihinde verildiği, davanın açıldığı tarihte söz konusu Yönetmelik hükmünün yürürlükte olmadığı, açıldığı tarihte davanın konusunun olmadığı, davanın usulden reddedilmesi gerektiği, esas yönünden, dava konusu bireysel işlemin mevzuata uygun olduğu, örgün öğretim dışındaki açık öğretim programından mezun olan teknikerlerin uygulamalı eğitim almadığı, hayvanlara yapılan suni tohumlama uygulamasında usulüne uygun olarak yapılmayan en basit bir hareketin dahi hayvanların üreme organında kalıcı hasarlara sebep olabileceği, hayvanın gebe kalmaması durumunda hayvan sahibinin devlet desteğini yitireceği, örgün öğretim dışındaki programlardan mezun olan teknikerlerin suni tohumlama uygulaması yapabileceğine ilişkin bir mevzuat hükmü bulunmadığı, bu nedenle açık öğretim mezunlarının suni tohumlama kursuna kabul edilmediği, suni tohumlama yetkisi verilmediği, davanın reddi gerektiği savunulmuştur.
Davalı Bursa Valiliği tarafından, davacının Bakanlık tarafından düzenlenen suni tohumlama kursuna katılabilmesi için Yönetmelikte belirtilen veteriner sağlık teknikerine ilişkin koşulları sağlaması gerektiği, bu kapsamda kursiyerlerin örgün eğitimden mezun olmaları koşulunun arandığı, davacının talep tarihi itibarıyla iptali istenen Yönetmelik hükmü gereği tekniker tanımında örgün öğretim programından mezun olan tekniker tanımı yapıldığından, bireysel işlemin hukuka uygun olarak tesis edildiği, söz konusu durumun tüm açıköğretim mezunları için geçerli olduğundan eşitlik ilkesine aykırı olmadığı, davanın reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemlerin iptal edilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Suni tohumlama kursuna katılma istemli başvurusunun reddine ilişkin Bursa Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağını oluşturan 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesiyle eklenen (n) bendindeki "örgün" kelimesinin iptali istenilmektedir.
Gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamak amacıyla hazırlanarak yürürlüğe konulan 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının 71 nolu bendinde; "Üreme ürünleri: Hayvanların üremesinde kullanılan sperma, ovum, embriyo ve kuluçkalık yumurtayı ifade eder." hükmü, "Zootekni" başlıklı 10. maddesinin 3. fıkrasında da; "Hayvanların üremesinde kullanılan sperma, ovum, embriyo, damızlık yumurta, ipek böceği tohumu, larva ve oğul gibi ürünleri üretenler, depolayanlar ve dağıtanlar Bakanlıktan izin almak zorundadır. Üreme ürünlerinin uygulanmasına ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir." hükmü yer almaktadır.
5996 sayılı Kanun ve 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği İle Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'a dayanılarak; tek tırnaklı, çift tırnaklı, kanatlı ve suda yaşayan hayvanlar ile arı, ipek böceği ve her türlü hayvanın üretim ve ıslahına yönelik, kişi veya kuruluşlar tarafından yapılacak suni tohumlama, tabii tohumlama, embriyo transferi, genetik kopyalama ve diğer biyoteknolojik faaliyetlerin düzenlenmesi, denetlenmesi, uygulama izinlerinin verilmesi; sperma ve embriyo ithalatı, ihracatı, suni tohumlama kayıtları ile istatistik bilgilerin derlenmesi, Bakanlık tarafından yapılacak suni tohumlama, tabii tohumlama ve embriyo transferi hizmetlerinde ücret alınması, suni tohumlama hizmetlerinin devrinin yapılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla dava konusu Yönetmelik yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur.
1982 Anayasası'nın "Kanun önünde eşitlik" başlıklı 10. maddesinde; "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." düzenlemesi yer almaktadır.
Anayasa'nın 10. maddesinde ifadesini bulan eşitlik ilkesi, birbiriyle aynı hukuki durumda olanlara veya olması gerekenlere ayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını engellemektedir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesinin görünümlerinden biri de düzenli idare ilkesidir. Düzenli idare ilkesi; idarenin düzenleme yapma yetkisine sahip olduğu alanlarda, bu alanları tüzük, yönetmelik gibi idari metinlerle objektif bir şekilde düzenlemesi ve sürekli uygulamalar ile hukuki istikrarı tesis ederek buna uymasıdır.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (u) bendinde yükseköğretimde eğitim - öğretim türleri örgün, açık, dışarıdan (ekstern) ve yaygın eğitim olarak sayılmış olup, (u/1) bendinde örgün eğitim; öğrencilerin, eğitim - öğretim süresince ders ve uygulamalara devam etme zorunluluğunda oldukları bir eğitim - öğretim türü olarak, (u/2) bendinde de açık eğitim; öğrencilere radyo, televizyon ve eğitim araçları vasıtasıyla yapılan bir eğitim - öğretim türü olarak tanımlanmıştır.
2547 sayılı Kanun gereğince üniversitelerde yapılacak açık yükseköğretimin, hükümlerine göre yürütüleceği Açık Yükseköğretim Yönetmeliği'nin 5. maddesinde, "bir yükseköğretim kurumunda açıköğretime uygulanacak öğretim programları örgün öğretimde uygulananların kapsam olarak aynıdır." hükmü; 13. maddesinde de, "açıköğretim öğrencileri ile aynı öğretim programına göre örgün öğretim öğrencileri arasında öğrenci hakları bakımından fark bulunmadığı gibi her iki yoldan mezun olanlar eşit hak ve yetkilere sahip olurlar." hükmü yer almaktadır.
18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile, 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin tanımlar başlıklı 4. maddesine eklenen (n) bendinde, "Veteriner sağlık teknikeri: Lise öğrenimi üzerine iki yıl süreli veteriner sağlık ile hayvan yetiştiriciliği ve sağlığı önlisans örgün öğrenim programlarından mezun olan teknikeri, ifade eder." hükmü; aynı Yönetmeliğin "Suni tohumlama ve embriyo transferi kursları" başlıklı 6. maddesin 1. fıkrasının (d) bendinde ise "Çift tırnaklı ve tek tırnaklı hayvanlar ile diğer memeli hayvanlarla ilgili suni tohumlama kurslarına veteriner hekim, veteriner sağlık teknisyeni ve Bakanlığın öngördüğü eğitimleri tamamlayan veteriner sağlık teknikeri katılır." düzenlemesi bulunmaktadır.
Görülmekte olan bu davada, uyuşmazlığın Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin (n) bendindeki veteriner sağlık teknikeri tanımında yer alan "örgün öğrenim" ifadesinden kaynaklandığı açık olup, Laborant ve Veteriner Sağlık Önlisans programından mezun olan davacının veteriner sağlık teknikeri olduğunda kuşku bulunmamaktadır.
Yukarıda yer verilen 2547 sayılı Kanun ve Açık Yükseköğretim Yönetmeliği hükümlerinde, yükseköğretimdeki eğitim - öğretim türleri arasında açık eğitim - öğretim de sayılmış olup, açıköğretim önlisans mezunlarının aynı öğretim programındaki örgün öğretim mezunlarından farklı bir değerlendirmeye tabi tutulacağına ilişkin olarak, açıköğretim önlisans mezunlarının aleyhine herhangi bir kısıtlayıcı düzenlemeye yer verilmediği gibi, aksine Açık Yükseköğretim Yönetmeliği'nin 13. maddesinde, bunların eşit hak ve yetkilere sahip oldukları hüküm altına alınmıştır.
Örgün öğretim mezunları ile eşit hak ve yetkilere sahip oldukları Yönetmelik ile hüküm altına alınmış olan Açıköğretim Fakültesi Önlisans Laborant ve Veteriner Sağlık Programı mezunlarının, Anayasanın 10. maddesi ile Açık Yükseköğretim Yönetmeliği'nin 13. maddesi uyarınca, açılan müfredat tamamlama eğitimi ve suni tohumlama kurslarına iştirak ettirilerek, tamamlayıcı eğitimi almalarının sağlanması üzerine suni tohumlama kurslarına kabul edilerek kendilerine suni tohumlama sertifikası verilmesi gerektiğinde duraksama bulunmamaktadır.
(Mülga) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın, suni tohumlama kurslarının düzenlenmesi, suni tohumlama faaliyeti ile ilgili yetiştirme ve tamamlayıcı eğitim politikalarının belirlenmesi yönünden yetkisi olduğu açık olmakla birlikte; bu yetkinin, Anayasa'da ifadesini bulan eşitlik ilkesine aykırı bir şekilde, eşit hak ve yetkilere sahip oldukları belirtilen kişilerden bazılarının mevzuatla verilmiş haklarını engelleyecek şekilde kullanılmasının Anayasaya ve hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturduğu açıktır.
Kaldı ki; Anadolu Üniversitesi, Açıköğretim Fakültesi Önlisans Laborant ve Veteriner Sağlık Programı incelendiğinde 4. yarıyılda doğum bilgisi ve suni tohumlama dersinin zorunlu olarak görüldüğü, yine zorunlu olarak 30 işgünü staj uygulaması bulunduğu, staj yapılabilecek yerler arasında Bakanlığın ilgili birimlerinin de (Veteriner Kontrol Enstitüsü Müdürlükleri, İl ve İlçe Tarım Orman Müdürlükleri Laboratuvarları) yer aldığı görülmektedir.
Uyuşmazlık konusu olayda, yukarıda yer alan Açık Yükseköğretim Yönetmeliği'nde açıköğretim mezunlarının örgün öğretim mezunlarıyla tamamen eşit haklara sahip olduğu, örgün öğretim mezunu olan veteriner sağlık teknikerlerinin de ancak Bakanlıkça verilecek olan tamamlama eğitiminden sonra suni tohumlama kurslarına katılabildiği, söz konusu tamamlama eğitimine açıköğretim mezunlarının da iştirak ettirilmesinde Anayasanın 10., Açık Yükseköğretim Yönetmeliği'nin ise 13. maddesi karşısında hukuki bir engel bulunmadığı dikkate alındığında dava konusu düzenlemede Anayasa'da yer alan eşitlik ilkesine, hukuka ve kamu yararına uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle,Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin (n) bendindeki "örgün"kelimesinin ve dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Laborant ve Veteriner Sağlık Teknikerliği Önlisans Programı mezunu olan davacının, ... İl Tarım ve Orman Müdürlüğünce açılacak suni tohumlama kursuna katılmak istemiyle 23/03/2021 tarihinde yaptığı başvurunun; suni tohumlama uygulamasının hayvanın anatomik, fizyolojik ve patolojik yapısı hakkında bilgi birikimine sahip, pratik uygulaması olan, konu ile ilgili biyo-teknolojik bilgileri haiz ve beş yıllık fakülte eğitiminden sonra suni tohumlama kursuna katılmış donanımlı veteriner hekimler ile veteriner hekim sorumluluğunda faaliyet gösteren teknikerler ve teknisyenler tarafından yapılmak zorunda olduğu, örgün eğitim dışındaki programlardan mezun olan teknikerlerin suni tohumlama yapabileceğine dair bir mevzuat bulunmadığı, bu nedenle ilgili mevzuat gereği, açık öğretim mezunu teknikerlerin tohumlama kursuna kabul edilmediği, bu kişilere suni tohumlama yetkisi verilmediği gerekçesiyle ... İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile reddedilmesi üzerine, anılan işlemin ve dayanağı Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendindeki "örgün" kelimesinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendinde yer alan "örgün" kelimesinin Dairemizce yapılan yargılamalar neticesinde, 18/06/2020 tarihli, E:2016/1738, K:2020/2147 ve E:2016/1566, K:2020/2146 sayılı kararlarla iptal edilmesine rağmen, idarece örtülü olarak hükmün uygulanmasına devam edildiği, nitekim dava konusu uygulama işleminin de anılan kararın verilmesinden ve taraflara tebliğ edilmesinden sonra 16/04/2021 tarihinde tesis edildiği, söz konusu iptal kararlarının, idare tarafından temyiz edilmesi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 11/11/2021 tarihli, E:2020/2992, K:2021/2406 ve E:2020/3260, K:2021/2407 sayılı kararlarıyla onanarak kesinleştiği ve ancak bu tarih itibarıyla mevzuata işlendiği dikkate alındığında; davalı Bakanlığın, davanın açıldığı tarihte (14/06/2021) yürürlükte olmayan mevzuat hükmünün iptalinin istenilemeyeceği iddiası yerinde görülmemiştir.
Ayrıca, dava konusu bireysel işlemde, davacının başvurusu; dayanak Yönetmeliğin dava konusu kuralına yer verilmeksizin vaya atıf yapılmaksızın reddedilmiş ise de; ret gerekçesi olarak belirtilen, örgün eğitim dışındaki programlardan mezun olan teknikerlerin suni tohumlama yapabileceğine dair mevzuatta bir hüküm bulunmadığı yolundaki açıklamadan, işlemin Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendinde yer alan "örgün" eğitim koşulu dikkate alınarak tesis edildiği anlaşıldığından, dava konusu düzenlemenin davacıya uygulandığı ve bu uygulama işleminin dayanağını teşkil ettiği sonucuna varılmakla uyuşmazlığın esasının incelenmesine geçilmiştir.

ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Anayasa'nın "Kanun önünde eşitlik" başlıklı 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz.
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." düzenlemesi yer almaktadır.
Anayasa'nın 10. maddesinde ifadesini bulan eşitlik ilkesi, birbiriyle aynı hukuki durumda olanlara veya olması gerekenlere ayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını engellemektedir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır.
Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesinin görünümlerinden biri de düzenli idare ilkesidir. Düzenli idare ilkesi; idarenin düzenleme yapma yetkisine sahip olduğu alanlarda, bu alanları yönetmelik gibi idari metinlerle objektif bir şekilde düzenlemesi ve sürekli uygulamalar ile hukuki istikrarı tesis ederek buna uymasıdır.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (u) bendinde, yükseköğretimde eğitim - öğretim türleri örgün, açık, dışarıdan (ekstern) ve yaygın eğitim şeklinde sayılmış olup; birinci alt bendinde, örgün eğitim; öğrencilerin, eğitim - öğretim süresince ders ve uygulamalara devam etme zorunluluğunda oldukları bir eğitim - öğretim türü olarak; ikinci alt bendinde ise, açık eğitim; öğrencilere radyo, televizyon ve eğitim araçları vasıtasıyla yapılan bir eğitim - öğretim türü olarak tanımlanmıştır.
Söz konusu Kanun'un "Yükseköğretim Kurumlarının görevleri" başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde, örgün, yaygın, sürekli ve açık eğitim yoluyla toplumun özellikle sanayileşme ve tarımda modernleşme alanlarında eğitilmesini sağlamak; (f) bendinde ise, eğitim - öğretim seferberliği içinde, örgün, yaygın, sürekli ve açık eğitim hizmetini üstlenen kurumlara katkıda bulunacak önlemleri almak, yükseköğretim kurumlarının görevleri arasında sayılmıştır.
2547 sayılı Kanun gereğince üniversitelerde yapılacak açık yükseköğretimin yürütülmesine ilişkin kuralları düzenleyen Açık Yükseköğretim Yönetmeliği'nin 5. maddesinde, "Bir yükseköğretim kurumunda açıköğretime uygulanacak öğretim programları örgün öğretimde uygulananların kapsam olarak aynıdır." hükmü; 13. maddesinde de, "Açıköğretim öğrencileri ile aynı öğretim programına göre örgün öğretim öğrencileri arasında öğrenci hakları bakımından fark bulunmadığı gibi her iki yoldan mezun olanlar eşit hak ve yetkilere sahip olurlar." hükmü yer almaktadır.
08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin, 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değişik "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendinde, "Veteriner sağlık teknikeri: Lise öğrenimi üzerine iki yıl süreli veteriner sağlık ile hayvan yetiştiriciliği ve sağlığı önlisans örgün öğrenim programlarından mezun olan teknikeri, ifade eder." kuralı; "Suni tohumlama ve embriyo transferi kursları" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde ise, "Çift tırnaklı ve tek tırnaklı hayvanlar ile diğer memeli hayvanlarla ilgili suni tohumlama kurslarına veteriner hekim, veteriner sağlık teknisyeni ve Bakanlığın öngördüğü eğitimleri tamamlayan veteriner sağlık teknikeri katılır." düzenlemesi bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda da belirtildiği üzere; Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendinde yer alan "örgün" kelimesinin Dairemizce yapılan yargılamalar neticesinde, 18/06/2020 tarihli, E:2016/1738, K:2020/2147 ve E:2016/1566, K:2020/2146 sayılı kararlarla iptal edilmesine rağmen, idarece örtülü olarak hükmün uygulanmasına devam edildiği, nitekim dava konusu uygulama işleminin de anılan kararın verilmesinden ve taraflara tebliğ edilmesinden sonra 16/04/2021 tarihinde tesis edildiği, söz konusu iptal kararlarının, idare tarafından temyiz edilmesi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 11/11/2021 tarihli, E:2020/2992, K:2021/2406 ve E:2020/3260, K:2021/2407 sayılı kararlarıyla onanarak kesinleştiği ve ancak bu tarih itibarıyla mevzuata işlendiği, dolayısıyla anılan kararların Anayasa'nın 138. maddesi ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesi hilafına yasal süresi içerisinde uygulanmadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendinde yer alan "örgün" kelimesinin iptaline karar verilmesi istemiyle açılan davalar neticesinde, Dairemizce verilen iptal kararlarının kesinleşmesiyle, anılan kelimenin madde metninden çıkarıldığı anlaşılmakla birlikte; dava konusu bireysel işlemin, tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre irdeleneceği; bireysel işlem, tüm hukuki sonuçları ile birlikte ortadan kaldırılmadığı sürece, anılan işlemin dayanağı olan düzenleyici işlemin sonradan yürürlükten kaldırılmasının, söz konusu bireysel işlem ve dayanağı düzenleyici işleme karşı açılan işbu davanın incelenmesine engel oluşturmayacağı sonucuna varılmaktadır.
Yukarıda yer verilen 2547 sayılı Kanun ve Açık Yükseköğretim Yönetmeliği hükümlerinde, yükseköğretimdeki eğitim - öğretim türleri arasında açık eğitim - öğretim de sayılmış olup açıköğretim önlisans mezunlarının, aynı öğretim programındaki örgün öğretim mezunlarından farklı bir değerlendirmeye tabi tutulacağı yolunda açıköğretim önlisans mezunlarının aleyhine herhangi bir kısıtlayıcı düzenlemeye yer verilmediği gibi, aksine Açık Yükseköğretim Yönetmeliği'nin 13. maddesinde, her iki yoldan (örgün/açık) mezunların eşit hak ve yetkilere sahip oldukları hüküm altına alınmıştır.
Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin "Suni tohumlama ve embriyo transferi kursları" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının, 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmeliğin 4. maddesi ile değişik (d) bendinde, "Çift tırnaklı ve tek tırnaklı hayvanlar ile diğer memeli hayvanlarla ilgili suni tohumlama kurslarına veteriner hekim, veteriner sağlık teknisyeni ve Bakanlığın öngördüğü eğitimleri tamamlayan veteriner sağlık teknikeri katılır." düzenlemesi yer almaktadır. Söz konusu hüküm incelendiğinde, örgün öğretim mezunu olan veteriner sağlık teknikerlerinin de doğrudan suni tohumlama kurslarına katılamadığı, örgün öğretim mezunu olsa dahi Bakanlığın öngördüğü eğitimleri tamamlayan veteriner sağlık teknikerlerinin suni tohumlama kurslarına katılabildiği görülmektedir.
Dairemizce temyizen incelenen E:2016/12809 sayılı dava dosyasında bulunan (Mülga) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısında da, bazı üniversitelerde müfredat tamamlama eğitimi programı açıldığı, veteriner hekim gözetiminde çalışan, lise öğrenimi üzerine iki yıl süreli veteriner sağlık önlisans ve hayvan yetiştiriciliği ve sağlığı örgün öğrenim programlarından mezun olan veteriner sağlık teknikerlerinin başvurularının alınacağı belirtilmiştir.
Buna göre, örgün öğretim mezunları ile eşit hak ve yetkilere sahip oldukları Yönetmelikle hüküm altına alınmış olan Açıköğretim Fakültesi Önlisans Laborant ve Veteriner Sağlık Programı mezunlarının, Bakanlıkça öngörülen müfredat tamamlama eğitimi ve suni tohumlama kurslarına, Anayasanın 10. maddesi ile Açık Yükseköğretim Yönetmeliği'nin 13. maddesi uyarınca iştirak ettirilmeleri, bu suretle tamamlayıcı eğitimi almalarının sağlanması üzerine suni tohumlama kurslarına kabul edilerek kendilerine suni tohumlama sertifikası verilmesi gerektiğinde duraksama bulunmamaktadır.
Kaldı ki, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Önlisans Laborant ve Veteriner Sağlık Programı incelendiğinde; 4. yarıyılda doğum bilgisi ve suni tohumlama dersinin zorunlu olarak görüldüğü, yine zorunlu olarak 30 işgünü staj uygulaması bulunduğu, staj yapılabilecek yerler arasında Bakanlığın ilgili birimlerinin (Veteriner Kontrol Enstitüsü Müdürlükleri, İl ve İlçe Tarım Orman Müdürlükleri Laboratuvarları) de yer aldığı görülmektedir.
Diğer taraftan, davacı gibi Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Laborant ve Veteriner Sağlık Önlisans Programından mezun olan veteriner sağlık teknikerleri tarafından, suni tohumlama kurslarına katılmak için yapılan başvuruların aynı nedenle reddi üzerine bu işlemlerin iptaline karar verilmesi istemiyle açılan davalarda verilen iptal kararlarının temyiz incelemesi sonucunda Dairemizce onanmasına, davanın reddi yolundaki kararların ise bozulmasına karar verilmiştir.
Yine davacı ile aynı programdan mezun olup aynı konuda yapmış olduğu başvurusu aynı nedenle reddedilen Timuçin Güven isimli şahıs tarafından, Kamu Denetçiliği Kurumu'na yapılmış bir şikayet başvurusunda, Kamu Denetçiliği Kurumunca şikayetin kabulüne, Açık Yükseköğretim Yönetmeliği'nin 13. maddesi esas alınarak şikayetçinin mağduriyetinin ivedi giderilmesi, bu mümkün olmadığı takdirde Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendinde, Açık Yükseköğretim Yönetmeliği kapsamında mevzuat değişikliği yapılması hususunda Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'na tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir.
Yapılan tüm bu açıklamalar ışığında; yukarıda yer alan Açık Yükseköğretim Yönetmeliği'nde açık öğretim mezunlarının örgün öğretim mezunlarıyla tamamen eşit haklara sahip olduğu, örgün öğretim mezunu olan veteriner sağlık teknikerlerinin de ancak Bakanlıkça verilecek olan tamamlama eğitiminden sonra suni tohumlama kurslarına katılabildiği, söz konusu tamamlama eğitimine açıköğretim mezunlarının da iştirak ettirilmesine, Anayasanın 10. ve Açık Yükseköğretim Yönetmeliği'nin 13. maddesi karşısında hukuki bir engel bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu düzenleme ile bu düzenleme uyarınca tesis edilen uygulama işleminde Anayasa'da yer alan eşitlik ilkesine, hukuka ve kamu yararına uyarlık görülmemiştir.
Nitekim, davacı ile benzer hukuki durumda bulunan başka şahısların, suni tohumlama kursuna katılma istemli başvurularının reddedilmesi üzerine, başvuruların reddine ilişkin işlemler ile işleme dayanak olarak gösterilen 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasına, 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen (n) bendindeki "örgün" ibaresinin iptali istemiyle açılan davalarda; Dairemizin 18/06/2020 tarih ve E:2016/1738, K:2020/2147 sayılı; 18/06/2020 tarih ve E:2016/1566, K:2020/2146 sayılı, 15/11/2023 tarih ve E:2019/861, K:2023/6905 sayılı kararlarıyla dava konusu işlemlerin iptaline karar verildiği, bu kararlara karşı yapılan temyiz başvuruları sonucunda ise Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 11/11/2021 tarih ve E:2020/2992, K:2021/2406 sayılı, 11/11/2021 tarih ve E:2020/3260, K:2021/2407 sayılı, 05/02/2025 tarih ve E:2024/2531, K:2025/240 sayılı kararlarıyla söz konusu kararların onanarak kesinleştiği görülmektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. ... Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin İPTALİNE,
2\. 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasına, 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile eklenen (n) bendinde yer alan "örgün" kelimesinin İPTALİNE,
3\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
4\. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
5\. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6\. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 11/06/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.