Danıştay danistay 2021/7250 E. 2025/3369 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/7250
Karar No : 2025/3369

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği / ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMLERİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Gaziantep ili, Oğuzeli ilçesi, ... köyünde faaliyet gösterdiği işletmesinde 01/05/2013 tarihinde başlayan hayvan ölümleri üzerine davalı idarece hayvan ölümlerinin durdurulamaması, usulüne uygun olarak numune alınıp korunmaması ve otopsi yaptırılarak 86 adet büyükbaş hayvanın ölüm sebeplerinin belirlenememesi sebebiyle Hayvan Hastalıklarında Tazminat Yönetmeliğine göre tazminat alamadığından bahisle olayda davalı idarenin hizmet kusurunun bulunduğu ileri sürülerek, uğradığı iddia edilen zararlarına karşılık şimdilik 1.015.000,00 TL tazminatın idareye başvuru tarihi olan 10/05/2016 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayda, hayvan ölümlerinin başladığının davalı idareye bildirilmesi üzerine aynı gün davalı idare görevlileri tarafından davacıya ait işletmeye gidildiği, zehirlenme şüphesiyle inceleme yapıldığı, hastalık şüphesi yönünden inceleme yapılmadığı, bu yönüyle inceleme yapılmış olması halinde ölen hayvanların bedellerini tazminat olarak alabilecekken, bu haktan mahrum bırakıldığı, dolayısıyla idarenin hizmet kusuru bulunduğu, davacının 63 büyükbaş hayvan yönünden zararının bulunduğu, 63 büyükbaş hayvan için hesaplanan toplam 352.787,40 TL tazminattan daha önce hükmedilen 1.000,00 TL'nin mahsubu ile 351.787,40 TL tazminata hükmedilmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; tarafların kusurunun bulunup bulunmadığının tespiti için yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan rapora göre ilk gün ölen 39 adet süt ineğinin ölümünde hizmet kusurunun bulunmadığı, sonraki tarihlerde meydana gelen ölümlerde idarenin hizmet kusurunun bulunduğu, davacının ise herhangi bir müterafik kusuru bulunmadığı, ölen ineklerin piyasa değerinin tespitine yönelik yeniden bilirkişi incelemesi yaptırıldığı, buna göre ikinci ve üçüncü gün ölen toplam 45 süt ineğinden ödemesi yapılan 4 inek için inek başına yapılan ödeme ile piyasa değeri arasındaki farkı ile ödemeleri yapılmayan 2 ithal inek ve 39 yerli ineğin piyasa değeri davacının maddi zararını oluşturduğu, davacının toplam maddi zararının 274.500,00 TL olduğu, daha önce hükmedilen 1.000,00 TL maddi tazminatın mahsup edilmesi ile 273.500,00 TL maddi tazminata hükmedilmesi gerektiği gerekçesiyle taraflarca yapılan istinaf başvurularının kısmen kabulüne, kısmen reddine, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacı tarafından; maddi tazminatın hatalı hesaplandığı, ilk gün ölen hayvanlar yönünden de idarenin hizmet kusurunun bulunduğu ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından, davanın öncelikle süre aşımı yönünden reddedilmesi gerektiği, davacı tarafından daha önce açılan davada aynı konuda verilmiş bir hüküm bulunması sebebiyle, iş bu davanın kesin hüküm nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği, hayvan ölümlerinde idarelerinin hizmet kusurunun bulunmadığı, bakım ve sorumluluk üstlenen kişilere tazminat ödenmesinin mümkün olmadığı ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından, davalı idarenin temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, Gaziantep ili, Oğuzeli ilçesi, ... köyünde faaliyet gösterdiği işletmesinde 01/05/2013 tarihinde hayvan ölümlerinin başlaması üzerine durumu idareye bildirdiği, aynı gün davalı idare görevlileri tarafından davacıya ait işletmeye gidildiği, 02/05/2013 tarihinde yapılan ilk tespitte 39 hayvanın öldüğünün, zehirlenme yönünde belirtilerin olduğunun tespit edildiği, buna ilişkin inceleme yapıldığı, zehirlenmeye yönelik herhangi bir bulguya rastlanılmadığı, 04/05/2013 ve 06/05/2013 tarihinde 63 adet daha hayvanın öldüğünün tespit edildiği, 29/01/2014 tarihli dilekçe ile Hayvan Hastalıklarında Tazminat Yönetmeliği kapsamında tazminat ödenmesi istemi ile yaptığı başvurunun reddedilmesi üzerine 1.000,00 TL maddi tazminat istemiyle açılan ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddi yolunda verilen karara karşı davacı tarafından itiraz kanun yoluna başvurulması üzerine ... Bölge İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, İdare Mahkemesi kararı bozularak davanın kabulü ile 1.000,00 TL maddi tazminata hükmedildiği, kararın karar düzeltme incelemesinden geçerek kesinleştiği, davacı tarafından 10/05/2016 tarihinde tekrar idareye başvurularak idarece hayvan ölümlerinin durdurulamaması ve usulüne uygun olarak numune alınıp korunmadığı ve otopsi yaptırılarak 86 adet büyükbaş hayvanın ölüm sebeplerinin belirlenememesi sebebiyle Hayvan Hastalıklarında Tazminat Yönetmeliği'ne göre tazminat alamadığından bahisle zararlarının karşılanmasının istendiği, idareye yapılan başvurunun reddi üzerine uğradığı iddia edilen zararlarına karşılık 1.015.000,00 TL tazminatın idareye başvuru tarihi olan 10/05/2016 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun 31. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler, elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygunlanır..." hükmüne yer verilmiştir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun dava şartlarını düzenleyen 114. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte olmaması." hükmüne; aynı fıkranın (i) bendinde, "Aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış olması." hükmüne; Kanun'un 115. maddesinde, mahkemenin dava şartı noksanlığını tespit etmesi halinde davayı usulden reddedeceği hükmüne; 303. maddesinin 1. fıkrasında ise, "Bir davaya ait şeklî anlamda kesinleşmiş olan hükmün, diğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturabilmesi için, her iki davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci davaya ait talep sonucunun aynı olması gerekir." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda “kesin hüküm” koşulları ve hukuksal sonuçlarına yönelik herhangi bir hüküm bulunmadığı gibi; aynı Kanun'un 31. maddesinde "kesin hüküm" konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na herhangi bir gönderme de bulunmamaktadır.
Ancak bir toplumun yürürlükte bulunan hukukunun işlerliğinin ve güvenliğinin sağlanmasının, o toplumun hukuk düzeni içinde yargı yerlerince verilecek yargısal kararlara “kesinlik” tanınmasıyla olacağı açıktır.
Bu anlamda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "kesin hüküm" koşulları ve hukuksal sonuçlarına yönelik düzenlemeleri idari yargı yerlerince de kabul edilmektedir.
Hukuk düzeninde istikrarı ve hukuk güvenliğini sağlama amacı taşıyan "kesin hüküm" ise, şekli ve maddi anlamda kesin hüküm olmak üzere iki başlıkta ele alınmalıdır.
Şekli anlamda kesin hükümle, ilk derece mahkemesince verilen karara ilişkin olağan kanun yollarının öngörülmemesi veya olağan kanun yollarına ilişkin başvuru sürelerinin kaçırılması ya da olağan kanun yolu başvurusunun mahkemesince reddedilmesi üzerine davanın şeklen sona ermesi kastedilmektedir. Şekli anlamda kesin hüküm, maddi anlamda kesin hüküm için zorunlu bir ön şarttır.
Maddi anlamda kesin hüküm ise, uyuşmazlığın esasını çözen nihaî yargı kararlarının, kimse tarafından değiştirilememesini ve daha sonra açılan dava bakımından bağlayıcı olmasını; diğer bir anlatımla, taraflar arasındaki uyuşmazlığın bir daha dava konusu yapılamamasını ve bunun gelecek için devamlı nitelik taşımasını ifade etmektedir.
Buna göre, bir kararın maddi anlamda kesin hüküm niteliği taşıması hâlinde; tarafları, sebebi ve konusu aynı olan yeni bir dava açılması hukuken mümkün bulunmamaktadır.
Uyuşmazlıkta; davacı tarafından, 13/06/2014 tarihinde başlayan 86 adet büyükbaş hayvanın ölümleri ve tazminat alamaması sebebiyle idarenin hizmet kusurunun bulunduğu ileri sürülerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 1.000,00 TL maddi tazminat istemiyle ... İdare Mahkemesinde dava açıldığı, Mahkemece davanın reddi yolunda verilen karar, itiraz üzerine ... Bölge İdare Mahkemesince bozularak, taleple bağlı kalınmak suretiyle davanın kabulü ile 1.000,00 TL tazminatın ödenmesine karar verildiği, karar düzeltme isteminin reddedilmesi üzerine anılan kararın 07/03/2016 tarihinde kesinleştiği, davacı tarafından aynı sebeplerle 10/05/2016 tarihinde davalı idareye yapılan başvurunun reddedilmesi üzerine 1.015.000,00 TL maddi tazminat ödenmesi istemiyle yeniden dava açıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, bakılmakta olan davanın 13/06/2014 tarihinde açılan ilk dava ile taraflarının, dava sebeplerinin ve konularının aynı olduğu, dolayısıyla ilk önce açılan davada verilen kararın bu uyuşmazlık bakımından kesin hüküm teşkil ettiği bu nedenle de davanın esasının incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Her ne kadar davalı idareye 10/05/2016 tarihinde yeniden başvuru yapılması üzerine dava açılmışsa da bu başvurunun kesin hüküm sebebiyle esasının incelenmesine olanak bulunmayan davayı yeniden açma hakkını kazandırmayacağı da açıktır.
Bu itibarla, kesin hüküm sebebiyle davanın esasının incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekirken davanın kısmen kabulü, kısmen reddi yönündeki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davalı idarenin temyiz isteminin KABULÜNE, davacının temyiz isteminin REDDİNE,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 30/06/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.