Danıştay danistay 2021/6966 E. 2025/2336 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/6966
Karar No : 2025/2336

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Çelik Lpg Doğalgaz Güneş Enerjisi Soba
Otomotiv Orman Ürünleri Kuyumculuk Çelik Kapı
Statik Toz Boya Fırını Endüstriyel Makine Ticaret ve
Sanayi Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALILAR): 1- ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...

2- ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN_KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, 02/10/2012 tarihinde satın aldığı, ... plakalı, 2011 model, ... marka aracın, sahte belge kullanılmak suretiyle düşük kıymetle ithal edildiğinin tespit edildiğinden bahisle, ... Sulh Ceza Mahkemesi'nin ... Değişik iş sayılı kararına istinaden, 05/05/2014 tarihinde araca el konulması sonucunda, iyiniyetli 3. kişi olarak davalı idarelerin hizmet kusuru nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen 277.200,00 TL maddi zararın satın alma tarihi olan 02/10/2012 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; müsadereye ilişkin karar kesinleşmeden aracın davacının mülkiyetinden çıkmayacağı, dolayısıyla gerçekleşmiş kesin bir zararın varlığından söz edilemeyeceğinden, bu aşamada davacının talebinin karşılanmasına olanak bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu araç hakkında mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı verildiği, bu karar üzerine de gümrük idaresince aracın ihale ile satıldığı, ortada kendisine ait bir araç kalmadığı ve iyi niyetli 3. kişi olduğundan zararının tazmin edilmesi gerektiği ileri sürülerek İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idareler tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Gümrükler Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı onayı kapsamında başlatılan incelemede, bazı kişiler ve şirketler tarafından, yurt dışından kullanılmış araçların sıfır kilometre araçlar olarak gösterilerek ithal edildiği, ithali mümkün olmayan bu tür araçların yurda sokulduğu ve Devletin zarara uğratıldığı hususları tespit edilmiştir.
Bu konuyla ilgili 26/08/2013 tarihli soruşturma raporu tanzim edilmiş ve bu kapsamda yer alan araçlar için yargı yerlerince el koyma kararları verilmiş, yukarıda bahsi geçen soruşturma kapsamında, davacının 02/10/2012 tarihinde satın aldığı ... plakalı, 2011 model, ... marka aracın da sahte belge kullanılmak suretiyle düşük kıymetle ithal edildiğinin tespit edildiğinden bahisle ... Sulh Ceza Mahkemesi'nin ... D. İş sayılı kararına istinaden araca 05/05/2014 tarihinde el konulmuştur.
Bunun üzerine davalı idarelerin hizmet kusuru nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen 277.200,00 TL maddi zararın satın alma tarihi olan 02/10/2012 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır.
İdareler, yasalarla kendisine verilen kamu hizmetlerinin gereği gibi işlemesini sağlayacak örgütü kurmak, araç, gereç ve personeli o hizmetin gereklerine uygun biçimde hazırlamakla yükümlü olup, hizmetin işleyişi ve yerine getirilişi sırasında gerekli önlemlerin alınmaması, hizmetin iyi işlememesi, kusurlu işlemesi nedeniyle kişilere verilen zararların idarece giderilmesi zorunludur.
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun "Kaçakçılığı önleme, izleme ve araştırmakla görevli olanlar" başlıklı 19. maddesinin 1. fıkrasında, mülkî amirler, Gümrük Müsteşarlığı personeli ile Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığına bağlı personelin, bu Kanunla yaptırım altına alınan fiilleri önleme, izleme ve araştırmakla yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır.
4458 Sayılı Gümrük Kanunu'nun 10/A maddesinde, "1. Gümrük idareleri, mevzuatın belirlediği şartlar çerçevesinde, Türkiye Gümrük Bölgesi ile diğer ülkeler arasında taşınan eşyanın giriş, çıkış, transit, aktarma ve nihai kullanımını ve serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın durumunu düzenleyen gümrük mevzuatı ve diğer mevzuatın doğru uygulanmasını sağlamak için gerekli görülen gümrük kontrollerini yerine getirir." hükmü; 65. maddesinin 1. fıkrasında ise, "Gümrük idareleri, beyanın doğruluğunu araştırmak üzere; a) Beyanname ile ilgili ve beyannameye ekli belgeleri kontrol edebilir ve beyannamenin içerdiği bilgilerin doğruluğunu araştırmak amacı ile beyan sahibinden diğer belgeleri de vermesini isteyebilir, b) Eşyayı muayene edebilir ve ayrıntılı muayene veya tahlil amacıyla numune alabilirler." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare hukuku ilkelerine göre maddi zarar, idari işlem veya eylem nedeniyle kişinin malvarlığında meydana gelen azalma veya elde edilmesi kesin olan gelirden yoksun kalma sonucu uğranılan zarardır.
Uyuşmazlıkta, davacı adına kayıtlı araca, sahte belge kullanılmak suretiyle düşük kıymetle ithal edildiğinin tespit edildiği gerekçesiyle yapılan el koyma, bir idari işlem niteliğinde olmakla birlikte bu idari işlemin davacının zararına doğrudan yol açmayacağı, yapılan tahkikatın ardından açılan ceza davası sonucunda aracın kaçak olduğunun mahkeme kararı ile sabit olması ve müsadere kararı verilmesi veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yönünde bir karar alınması durumunda zararın ortaya çıkacağı, aksi durumda ise aracın davacıya iade edileceği ve bu durumda da ortada bir zarardan bahsedilemeyeceği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden; İdare Mahkemesince, dava konusu aracın tasfiye edilip edilmediğinin, ilgilisine teslim edilip edilmediğinin ... tarih ve E:... sayılı ara kararı ile sorulması üzerine Bakırköy Tasfiye İşletme Müdürlüğünün bila tarih ve ... sayılı cevabında aracın müsaderesine ilişkin herhangi bir karar bulunmadığından muhafazasına devam edildiğinin bildirildiği ve "Araç Tespit ve Teslim-Tesellüm Tutanağı"nın gönderildiği görülmekte olup, davacı tarafından dosyaya sunulan 22/06/2021 tarihli ara kararına verilen cevaba ilişkin beyan dilekçesinde, Bakırköy Tasfiye İşletme Müdürlüğünün verdiği cevapta belirtilen aracın plaka ve araç sahibi bilgilerinin başka bir araca ait olduğu, dava konusu araç hakkında Yeşilköy Gümrük Müdürlüğünce ... tarih ve ... sayılı mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı alındığı ve bu karara istinaden de aracı Malatya Tasfiye İşletme Müdürlüğünce yapılan ihale sonucunda satıldığı belirtilerek bu durumun davalıdan sorulması talep edilmiş ise de, İdare Mahkemesince söz konusu iddia araştırılmaksızın davanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
Öte yandan, dava dosyası temyiz incelemesi için Dairemize gönderildikten sonra Bakırköy Tasfiye İşletme Müdürlüğünce sunulan ve 01/02/2022 tarihinde mahkeme kaydına giren bila tarih ve ... sayılı yazı ile Mahkemenin 22/06/2021 tarihli ara kararına verilen cevapta sehven başka bir araca ilişkin bilgi verildiği, dava konusu araçla ilgili kayıtlarında herhangi bir bilgi ve belgenin bulunmadığının bildirildiği görülmektedir.
Bu durumda, İdare Mahkemesince, davacıya ait aracın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ilişkin Yeşilköy Gümrük Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı kararı üzerine ihale ile aracın satışının yapılıp yapılmadığı hususu araştırılarak bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve araştırma ile karar verildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,
2\. Davanın reddine ilişkin temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4\. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş (15) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 30/04/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.