Danıştay danistay 2021/6784 E. 2025/2039 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/6784
Karar No : 2025/2039

DAVACI : ... Sanayi ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı / ...
VEKİLİ : Av. ...

2- ... Endüstrisi A.Ş. / ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN_KONUSU : Mülga Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunca tespit edilip Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca onaylanan 2021 yılı ll. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Tarifesinin ve anılan Tarifenin kamu kurum ve kuruluşlarına bildirilmesine ilişkin Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi MKE Hurda İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

DAVACININ_İDDİALARI :Davacı Şirket tarafından, 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun'da yer alan "piyasa fiyatları üzerinden tesbit ve ilan olunacak fiyatlara göre" ibaresi ile 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesindeki "piyasa etütlerine dayanılarak yapacağı tespit ve teklif" ibaresi birlikte değerlendirildiğinde, Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu'nun (MKEK) ancak piyasa fiyatları üzerinden hurda malzemeleri devralabileceği, Tarifedeki fiyatlar ile serbest piyasadaki fiyatlar karşılaştırıldığında MKEK'in piyasa fiyatının altındaki fiyatlarla hurda malzeme almak istediği, bu durumun mevzuata aykırı olduğu, mülkiyet hakkının da ihlâli niteliğinde olduğu, Tarifenin herhangi bir yargısal denetime tâbi olmaksızın belirlenmesinin kanunilik ilkesini ihlâl ettiği, kamu yararı amacıyla hurda malzemelerin MKEK'ye satışı zorunlu olsa bile söz konusu malzemelerin gerçek karşılığının ödenmesi gerektiği, ülkemizin askeri açıdan güçlenmesi ve hammadde temininde sorun yaşanmaması için tanınan hurda malzemeleri MKEK'ye devretme zorunluluğunun, MKEK tarafından hurda malzemelerin piyasa fiyatlarından satılarak gelir elde etmek amacıyla kullanıldığı ileri sürülmektedir.

DAVALININ_SAVUNMASI:Davalı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından, usul yönünden, Bakanlıklarının hasım mevkiinden çıkarılması gerektiği; esas yönünden, MKEK tarafından 6 ayda bir piyasa etütlerine dayanılarak yapılan hurda malzeme fiyatlarına yönelik tespit ve teklifin onaylanması üzerine ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının bahse konu hurdaları MKEK'ye devretmeleri gerektiği, ilgili mevzuat çerçevesinde dava konusu Tarifenin MKEK tarafından belirlenerek onay için sunulduğu, sektördeki fiyat artışları ve hurda piyasası fiyatlarının incelenmesi sonucunda Tarifenin onaylandığı, Tarifenin onayı öncesinde ve sonrasında tesis edilen işlemlerin MKEK'in yetki ve sorumluluğunda olduğu, hurda alım sürecinin tamamen MKEK tarafından yürütüldüğü savunulmaktadır.
Davalı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi tarafından, usul yönünden, süresinde açılmayan davanın süre aşımı yönünden reddi gerektiği, dava konusu Tarife Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından her yıl onaylanarak yayımlandığından kendilerine husumet yöneltilemeyeceği; esas yönünden, dava konusu Tarifenin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlendiği, 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi gereğince hurda malzemelerin satış suretiyle kendilerine devredilmesi gerektiği, davacı şirketin sermayesinin yarısından fazlasının belediyeye ait olması ve kendilerinin de kamu şirketi statüsünde bulunması nedeniyle aktarılan kamu kaynağının mülkiyet hakkının ihlâli niteliğinde olmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI: ...
DÜŞÜNCESİ : Mülga Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunca tespit edilip Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca onaylanan 2021 yılı ll. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Tarifesinin ve anılan Tarifenin kamu kurum ve kuruluşlarına bildirilmesine ilişkin Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi MKE Hurda İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali istenilmektedir.
3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, alüminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hale gelmiş bilumum muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasını yasak etmeye İcra Vekilleri Heyetinin yetkili bulunduğu, bu maddelerin memleket içinde satılmasının serbest olduğu; 2. maddesinde, resmi daire ve müesseselerde birinci maddede yazılı mevaddan kendi ihtiyaçlarından fazla olanların, 2490 sayılı Kanunun 66. maddesine göre askeri fabrikalara devredileceği; 5. maddesinde, birinci maddede yazılı mevaddan askeri fabrikalara arzedilenler hakkında 2490 sayılı Kanun mucibince teşkil olunacak satın alma komisyonlarınca bu madenlerin ecnebi memleketler hurda piyasaları hakkında her üç ayda bir İktisad Vekaletinden alınacak malumat göz önünde bulundurulmak ve işbu piyasa fiyatlarından çıkarılması lazım gelen nakil vesair masrafları çıkarılmak suretiyle elde edilecek harici piyasa fiyatları ile arzolunan hurda ve halitanın vaziyetine ve dahili piyasa fiyatları üzerinden tesbit ve ilan olunacak fiyatlara göre muamele yapılacağı; 9. maddesinde de, bu Kanun hükümlerini uygulama konusunda Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Dava konusu ile ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, alüminyum, antimuvan ve nikel hurdaları ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hâle gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasının yasaklanabileceği, bu maddelerin memleket içinde satılmasının serbest olduğu, resmî daire ve müesseselerin bu madde ve malzemelerden kendi ihtiyaçlarından fazla olanları askerî fabrikalara devredeceği, askerî fabrikalar teşkilatına arz ve teklif olunan hurda malzemeyle ilgili olarak ihale kanunu uyarınca teşkil olunacak satın alma komisyonlarınca yabancı memleketler hurda piyasaları hakkında alınacak mâlûmat göz önünde bulundurularak dahilî piyasa fiyatları üzerinden tespit ve ilan olunacak fiyatlara göre işlem yapılacağı, bunların mülga Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunca (7330 sayılı Kanun'un yürürlüğünden itibaren Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketince) Kanun'da belirlenen fiyat ve şartlara göre satın alınmasının zorunlu olduğu anlaşılmaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden, dava konusu Tarife hazırlanırken MKEK tarafından iç ve dış piyasa fiyatları araştırılmadığı gibi, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından da onay için sunulan Tarifenin piyasa fiyatlarına uygunluğu açısından herhangi bir araştırma yapılmadığı, böylelikle fiyat tarifesi tespit edilirken ve onaylanırken mevzuatta öngörülen idarî usûlün uygulanmadığı anlaşılmaktadır.
Buna göre davalı idareler tarafından, hurda malzeme fiyat tarifesinin 3284 sayılı Kanun'un 5. maddesi ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi kapsamında yurt içi ve yurt dışı piyasa fiyat araştırması yapıldıktan sonra belirlenerek onaylanması gerekirken, mevzuatta öngörülen idari usule uyulmaksızın MKEK'in kendi alt birimlerinin bildirdiği fiyat tespitine ilişkin veriler dikkate alınarak onaylanmasında mevzuata ve hukuka uygunluk bulunmadığı,dava konusu hukuka aykırı tarifenin uygulanmasını sağlamak üzere bütün ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bildirilmesine ilişkin Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi MKE Hurda İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı uygulama işleminde de hukuka uyarlık bulunmadığı görüş ve kanaatiyle davanın kabulü ile dava konusu Mülga Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunca tespit edilip Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca onaylanan 2021 yılı ll. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Tarifesinin ve anılan Tarifenin kamu kurum ve kuruluşlarına bildirilmesine ilişkin Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi MKE Hurda İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 15/04/2025 tarihinde, davacı ... Sanayi ve Tic. A.Ş'yi temsilen vekili Av....'nın geldiği, davalı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını temsilen Av....'ün; Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş'yi temsilen Av. ...'nin geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
2021 yılı ll. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Tarifesinin kamu kurum ve kuruluşlarına bildirilmesine ilişkin Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi MKE Hurda İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün... tarih ve E-... sayılı işleminin davacı şirkete tebliği üzerine söz konusu işlem ve ekinde yer alan tarifenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idareler tarafından, idarelerinin hasım mevkiinden çıkarılması gerektiği ileri sürülmüştür.
Dava konusu Tarife tarihinde yürürlükte bulunan 13/12/1972 tarih ve 14408 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 31/10/1972 tarihli ve 7/5472 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesinin 3. maddesinde, "Resmî dairelerin almadıkları ve herhangi bir değerlendirme imkânı da bulunmayan malzemeler (Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunun yapacağı teklif ile Sanayi ve Teknoloji ve Ticaret Bakanlıklarınca kabul edilecek fiyatlarla) Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna satış suretiyle devredilir." düzenlemesi yer almış; uygulama işlemi tarihinde yürürlükte bulunan 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasında, hurda malzemenin birim fiyatının Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirleneceği; 9. maddesinde ise, mevzuatta Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna yapılan atıfların Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi'ne yapılmış sayılacağı öngörülmüş; 3284 sayılı Kanun'da verilen yetkiye dayanılarak ve mülga 5591 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Kanunu ile anılan Kuruma verilen görev ve yetkiler göz önünde bulundurularak, Bakanlar Kurulu'nca 3284 sayılı Kanun'da sayılan hurda maddelerin Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu'na satış suretiyle devri usulüne ilişkin çıkarılan 20/03/1971 tarih ve 7/2156 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Hurda Malzeme Alımına Ait Kararnamede ise, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu tarafından altı ayda bir piyasa etütlerine dayanılarak yapılacak tespit ve teklif ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca kabul edilecek fiyatlarla Tarifenin yürürlüğe gireceği düzenlenmiştir.
Bu durumda, davalı Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş'nin satış bedelini içeren Tarife tespit ve teklifinin davalı Bakanlığın kabulüyle yürürlüğe girdiği, dolayısıyla dava konusu Tarifenin her iki idarenin ortak tasarrufuyla belirlendiği dikkate alındığında, işbu davanın her iki idarenin husumetiyle çözümlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Kaldı ki, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi MKE Hurda İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı işleminin de dava konusu edilmesi karşısında davalı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi'ne husumet yöneltilmesinin salt bu işlem nedeniyle de zorunlu olduğu görülmektedir.
Bu itibarla, davalı idarelerin aksi yöndeki itirazlarına itibar edilmemiştir.
Ayrıca, davalı idarelerden Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi tarafından davanın süre aşımı yönünden reddi gerektiği ileri sürülmüştür.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda altmış gün olduğu; "Sürelerle ilgili genel esaslar" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında, sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı; 2. fıkrasında ise, sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, sürenin tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzayacağı hüküm altına alınmıştır.
Uyuşmazlık konusu olayda, davacı tarafından, dava konusu işlemlerin tebliğ tarihi olan 13/07/2021 tarihinden itibaren altmış günlük yasal dava açma süresi içerisinde olacak şekilde 27/07/2021 tarihinde bakılan davanın açıldığı görüldüğünden, davanın süresinde açılmadığına ilişkin itirazın da yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, alüminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hale gelmiş bilumum muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasını yasak etmeye İcra Vekilleri Heyetinin yetkili bulunduğu, bu maddelerin memleket içinde satılmasının serbest olduğu; 2. maddesinde, resmi daire ve müesseselerde birinci maddede yazılı mevaddan kendi ihtiyaçlarından fazla olanların, 2490 sayılı Kanunun 66. maddesine göre askeri fabrikalara devredileceği; 5. maddesinde, birinci maddede yazılı mevaddan askeri fabrikalara arzedilenler hakkında 2490 sayılı Kanun mucibince teşkil olunacak satın alma komisyonlarınca bu madenlerin ecnebi memleketler hurda piyasaları hakkında her üç ayda bir İktisad Vekaletinden alınacak malumat göz önünde bulundurulmak ve işbu piyasa fiyatlarından çıkarılması lazım gelen nakil vesair masrafları çıkarılmak suretiyle elde edilecek harici piyasa fiyatları ile arzolunan hurda ve halitanın vaziyetine ve dahili piyasa fiyatları üzerinden tesbit ve ilan olunacak fiyatlara göre muamele yapılacağı; 9. maddesinde de, bu Kanun hükümlerini uygulama konusunda Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu düzenlenmiştir.
15/03/1950 tarihli ve 18093 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5591 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Kanunu'nun "Kuruma İntikal Edecek Tesisler" başlıklı 18. maddesinde, Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü'nün tüm hak ve yetkilerinin Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna devredildiği belirtilmiş; anılan Kanun, 18/11/1983 tarih ve 105 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle, bu Kanun Hükmünde Kararname ise 3743 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış ve "iktisadi devlet teşekkülü" olan bahse konu Kurumun 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olması nedeniyle 28/10/1984 tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kurum Ana Statüsü yürürlüğe girmiştir.
Dava konusu Tarife tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Ana Statüsü'nün 4. maddesinde, her türlü silah, mühimmat ve patlayıcı maddelerle benzerlerini ve askeri ihtiyaçlara yarayan araç ve gereçleri, makina ve sistemleri imal etmek veya ettirmek, tadil ve tamir etmek, makina, malzeme, tesisat, motorlu ve motorsuz araç ve gereç, alet ve yedeklerini ve benzerlerini imal etmek veya ettirmek, tadil, ıslah ve tamir etmek, resmi daireler ve idareler, iktisadi devlet teşebbüsleri, müesseseler ve bağlı ortaklıklar, uluslararası ikili anlaşmalara giren kuruluş ve teşekküllerin hurdaya ayırdıkları her türlü maden, malzeme, araç ve gereçleri toplamak, değerlendirmek ve kullanmak Kurumun faaliyet konuları arasında sayılmıştır.
3284 sayılı Kanun'da verilen yetkiye dayanılarak ve mülga 5591 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Kanunu ile anılan Kuruma verilen görev ve yetkiler göz önünde bulundurularak, Bakanlar Kurulu'nca Kanunda sayılan hurda maddelerin Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu'na satış suretiyle devri usulüne ilişkin 20/03/1971 tarih ve 7/2156 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Hurda Malzeme Alımına Ait Kararname yayımlanmıştır.
Anılan Bakanlar Kurulu Kararı ile resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerinin malik oldukları her çeşit maden hurdaları ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılmayacak bir hale gelmiş bulunan muharrik ve müteharrik araçlarının kendi ihtiyaçlarından fazlalarının, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu tarafından altı ayda bir piyasa etütlerine dayanılarak yapılacak tespit ve teklif ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca kabul edilecek fiyatlarla adı geçen Kuruma satış suretiyle devri kararlaştırılmıştır.
Dava konusu Tarife tarihinde yürürlükte bulunan 13/12/1972 tarih ve 14408 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 31/10/1972 tarihli ve 7/5472 Bakanlar Kurulu Kararnamesinin 3. maddesinde, "Resmî dairelerin almadıkları ve herhangi bir değerlendirme imkânı da bulunmayan malzemeler (Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunun yapacağı teklif ile Sanayi ve Teknoloji ve Ticaret Bakanlıklarınca kabul edilecek fiyatlarla) Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna satış suretiyle devredilir." düzenlemesi yer almıştır.
Ayrıca, Başbakanlık Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğünün 19/03/2001 tarih ve 2001/15 sayılı Genelgesinde, 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi hükümleri çerçevesinde her türlü hurda malzemenin, kamu kurum ve kuruluşlarınca (mülga) Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Hurda Sanayi İşletmeleri A.Ş.'ye (Hurdasan A.Ş.) satış suretiyle devri öngörülmüştür.
Dava konusu uygulama işlemi tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan, 03/07/2021 tarih ve 31530 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasında ise, "Şirket ikili veya çok taraflı anlaşmalar gereği yabancı ülkeler tarafından Türkiye’de bırakılanlar ile kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkları, ekonomik değer taşıyan metal dışı (evsel nitelikte olmayan) mal ve malzemeleri; birinci fıkrada belirtilen faaliyetleri gerçekleştirmek için gerekli olan malzemelerin üretilmesinde ham madde olarak kullanmak ve gerektiğinde piyasada değerlendirmek üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlarından satın alabilir veya devralabilir. Bu fıkrayla ilgili hususlar hakkında 17/12/1937 tarihli ve 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır." kuralına; 9. maddesinde, "Mevzuatta Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna yapılan atıflar Şirkete yapılmış sayılır." kuralına yer verilmiş; 10. maddesiyle, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKEK) lağvedilerek 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ekindeki iktisadi devlet teşekkülü listesinden çıkarılmış; geçici 2. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Kanunla kapatılan Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna ait ... her türlü borç ve alacaklar, hak ve yükümlülükler ... bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte hiçbir işleme gerek kalmaksızın Şirkete devredilmiş sayılır." hükmüne yer verilmiş; 2. fıkrasında da, bu Kanunla kapatılan MKEK aleyhine açılan davalarda Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketinin kendiliğinden taraf sıfatını kazanacağı hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, alüminyum, antimuvan ve nikel hurdaları ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hâle gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasının yasaklanabileceği, bu maddelerin memleket içinde satılmasının serbest olduğu, resmî daire ve müesseselerin bu madde ve malzemelerden kendi ihtiyaçlarından fazla olanları askerî fabrikalara devredeceği, askerî fabrikalar teşkilatına arz ve teklif olunan hurda malzemeyle ilgili olarak ihale kanunu uyarınca teşkil olunacak satın alma komisyonlarınca yabancı memleketler hurda piyasaları hakkında alınacak mâlûmat göz önünde bulundurularak dahilî piyasa fiyatları üzerinden tespit ve ilan olunacak fiyatlara göre işlem yapılacağı, bunların mülga Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunca (7330 sayılı Kanun'un yürürlüğünden itibaren Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketince) Kanun'da belirlenen fiyat ve şartlara göre satın alınmasının zorunlu olduğu anlaşılmaktadır.
08/03/2022 tarihli ara kararıyla, Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş.'den, 2021 yılı ll Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Listesi'nde yer alan hurda malzeme fiyatlarının nasıl tespit edildiğinin, fiyat tespiti yapılırken piyasa fiyatlarının araştırılıp araştırılmadığının sorulmasına, fiyat tespitine ilişkin tüm bilgi ve belgelerin onaylı örneklerinin ve davaya konu 2021 yılı II. Altı Aylık Dönemi öncesinde yürürlükte olan geçmiş üç tarifenin gönderilmesinin istenilmesine karar verilmiştir.
17/06/2022 tarihli ara kararına cevapta, 2021 yılı ll. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatlarının, 7 kalem hurda malzeme cinsi (demir çelik hurdası, pik hurdası, alüminyum hurdası, bakır hurdası, pirinç hurdası, çinko hurdası, kurşun (akü) hurdası) üzerinden; nakliye bedeli, yükleme-boşaltma bedeli, kesim-söküm bedeli, fire oranı, işletme giderleri ve piyasa satış fiyatları dikkate alınarak şirketlerince belirlendiği ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın onayına sunulduğu belirtilmiştir.
Ara kararı cevabı ekinde sunulan belgeler ve dosyadaki diğer bilgi ve belgelerin incelenmesinden, MKEK'in kendi birimlerinden aldığı çeşitli maliyet giderleri hesabı ile ortalama satış fiyatlarını göz önünde bulundurarak Tarifeyi tespit etmek suretiyle Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın onayına sunduğu, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın da söz konusu Tarifeyi herhangi bir değişiklik yapmadan aynen onayladığı anlaşılmaktadır.
Yine dava konusu Tarifenin uygulanmak üzere tüm ilgili kurum ve kuruluşlara gönderilmesine yönelik ... tarih ve E-... sayılı dava konusu uygulama işleminde, Tarifenin "yurtiçi ve yurtdışı piyasa kıymetleri", "yurt içinde yayınlanmakta olan Ticaret Gazetesindeki fiyatlar" ve "Kurumun edinme maliyetleri" dikkate alınarak yapılan değerlendirme sonucunda hurda demir çelik malzeme grubu fiyatlarının ortalama %72 oranında, diğer hurda malzeme grubu fiyatlarının ise ortalama %50 oranında artırıldığı belirtilmiştir.
Oysa, 3284 sayılı Kanun, yurt içi ve yurt dışı piyasa fiyatlarının esas alınması suretiyle tarifenin belirlenmesini öngörmüştür. Nitekim, 3284 sayılı Kanun'un gerekçesinde, iç pazarlarda toplanacak bu hurdaları beynelmilel (milletlerarası) piyasalara uygun bir fiyatla askerî fabrikalara satma imkânının temin edildiği belirtilmiştir. Dolayısıyla hem 3284 sayılı Kanun'un hem de 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi'nin hurda malzeme fiyat tarifesine ilişkin olarak iç ve dış piyasada oluşan fiyatları yansıtacak nitelikte tarife hazırlanmasını sağlamaya yönelik bir idarî usûlü benimsediği görülmektedir.
Buna göre, hurda malzeme fiyat tarifesinin öncelikle MKEK tarafından yurt içi ve yurt dışı piyasa fiyatları nazara alınarak tespit edilmesi, yapılan inceleme neticesinde tespit edilen fiyatların onaylanması için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na sunulması, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın da gerekli kontrolü yaparak uygun bulunması hâlinde fiyat tarifesini onaylaması gerekmektedir.
Dava konusu Tarife hazırlanırken MKEK tarafından iç ve dış piyasa fiyatları araştırılmadığı gibi, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından da onay için sunulan Tarifenin piyasa fiyatlarına uygunluğu açısından herhangi bir araştırma yapılmadığı, böylelikle fiyat tarifesi tespit edilirken ve onaylanırken mevzuatta öngörülen idarî usûlün uygulanmadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, davalı idareler tarafından, hurda malzeme fiyat tarifesinin 3284 sayılı Kanun'un 5. maddesi ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi kapsamında yurt içi ve yurt dışı piyasa fiyat araştırması yapıldıktan sonra belirlenerek onaylanması gerekirken, mevzuatta öngörülen idari usule uyulmaksızın MKEK'in kendi alt birimlerinin bildirdiği fiyat tespitine ilişkin veriler dikkate alınarak onaylanmasında mevzuata ve hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Aynı şekilde, hukuka aykırılığı aktarılan şekilde tespit edilen tarifenin uygulanmasını sağlamak üzere bütün ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bildirilmesine ilişkin Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi MKE Hurda İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı uygulama işleminde de hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, 03/07/2021 tarih ve 31530 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi MKE Hurda İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün dava konusu ... tarih ve E-...... sayılı işleminin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun ile Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu bir iktisadi devlet teşekkülü iken, bu statüsüne son verilerek bir takım imtiyazlı ve tekel nitelikli haklara sahip olmak kaydıyla Türk Ticaret Kanunu'na ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkete dönüştürülmüş, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu'na ait bütün hak ve yetkiler bu şirkete devredilmiş olup; Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasında ise, Makina ve Kimya Endüstrisi A.Ş'nin 3284 sayılı Kanun'a ilişkin görev ve yetkileri "Şirket ikili veya çok taraflı anlaşmalar gereği yabancı ülkeler tarafından Türkiye’de bırakılanlar ile kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkları, ekonomik değer taşıyan metal dışı (evsel nitelikte olmayan) mal ve malzemeleri; birinci fıkrada belirtilen faaliyetleri gerçekleştirmek için gerekli olan malzemelerin üretilmesinde ham madde olarak kullanmak ve gerektiğinde piyasada değerlendirmek üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlarından satın alabilir veya devralabilir." şeklinde ifade edilmiştir.
Anılan hükümde geçen devir yükümlülüklerinin kapsamı incelendiğinde ise, Makina ve Kimya Endüstrisi'nin iktisadi devlet teşekkülü statüsünün sona erdirilip özel hukuk hükümlerine tabi anonim şirkete dönüştürüldüğü de dikkate alınarak, devir yükümlülerinin kapsamının daraltıldığı ve bu Kanun'un yayım tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'de yer alan tanımlar esas alınarak "kamu payı" yerine "hazine payı" kriterinin benimsendiği, bir diğer ifadeyle 3284 sayılı Kanunla "kamu kaynağı kullanan idareler" olarak belirlenen devir yükümlüsü kapsamının "kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklar" ile sınırlandırıldığı ve bu kapsama belediye iktisadi teşebbüslerinin (BİT) girmediği sonucuna varılmaktadır.
Başka bir anlatımla, iktisadi devlet teşebbüsü ya da bağlı ortaklıkların devlet hazinesine ait sermaye ile, belediye iktisadi teşebbüsünün ise devlet hazinesinden ayrı bir mal varlığı olan belediyeye ait sermaye ile kurulduğu, bu nedenle 233 sayılı KHK kapsamında yer almayan belediye iktisadi teşebbüslerinin, 7330 sayılı Kanun'da sayılan kamu iktisadi teşebbüsü ya da sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklık olarak değerlendirilemeyeceğinden, 7330 sayılı Kanun'un yürürlük tarihinden sonra devir yükümlülüğü de olmadığı değerlendirilmektedir.
Buna göre, 3284 sayılı Kanun'da geçen "resmi daire ve müesseseler" ibaresinin, sonraki kanun niteliğinde olan 7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrası ile zımnen ilga edildiği kabul edilmese dahi, Makina ve Kimya Endüstrisi A.Ş'nin görev ve yetkileri haricinde faaliyette bulunmasının mümkün olamayacağı açıktır. Bu itibarla, Makina ve Kimya Endüstrisi A.Ş'nin statüsü ile görev ve yetkilerinin değiştirildiği 7330 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 03/07/2021 tarihinden itibaren, anılan Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasında sayılan "kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklar" dışındaki idarelerin ve dolayısıyla BİT'lerin, adı geçen A.Ş'ye satış suretiyle devir yükümlülüğünün sona erdiği kanaatine ulaşılmaktadır.
Bu itibarla, 7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrası uyarınca belirlenen Fiyat Tarifesinin, BİT olan davacı şirket hakkında, 03/07/2021 tarihinden itibaren uygulanmasına hukuken olanak bulunmadığı da açıktır.
Nitekim, Dairemizin aynı tarihli heyetinde görüşülen E:2021/6785, E:2021/6783 sayılı dava dosyalarına ilişkin kararlarda da aynı yönde gerekçeye yer verilmiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2021 yılı ll. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Tarifesinin ve anılan Tarifenin kamu kurum ve kuruluşlarına bildirilmesine ilişkin Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi MKE Hurda İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı işleminin İPTALİNE,
2\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, davalı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi tarafından yapılan ...TL yargılama giderinin anılan davalı üzerinde bırakılmasına,
3\. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalılardan alınarak vekille temsil edilen ve duruşmada hazır bulunan davacıya verilmesine,
4\. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5\. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 15/04/2025 tarihinde gerekçe yönünden oy çokluğuyla, esası yönünden oy birliğiyle karar verildi.


(X)-KARŞI OY :
Dava, mülga Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunca tespit edilip Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca onaylanan 2021 yılı ll. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Tarifesinin ve anılan Tarifenin kamu kurum ve kuruluşlarına bildirilmesine ilişkin Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi MKE Hurda İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün... tarih ve E-... sayılı işleminin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Daire kararının, dava konusu Tarife hazırlanırken MKEK tarafından iç ve dış piyasa fiyatları araştırılmadığı gibi, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından da onay için sunulan Tarifenin piyasa fiyatlarına uygunluğu açısından herhangi bir araştırma yapılmaması, böylelikle fiyat tarifesi tespit edilirken ve onaylanırken mevzuatta öngörülen idarî usûlün uygulanmaması nedeniyle dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı yolundaki gerekçesine aynen katılıyorum.
Bununla birlikte uyuşmazlığın; İstanbul Büyükşehir Belediyesinin iştiraki (belediye iktisadi teşebbüsü) olan davacı şirketin 3284 sayılı Kanun kapsamı ile 7330 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 03/07/2021 tarihinden itibaren, anılan Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrası kapsamında bulunup bulunmadığı değerlendirmesine gelince:
7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin gerekçesinde, 3284 sayılı Kanun uyarınca; üretim faaliyetinde ham madde olarak kullanmak ve değerlendirmek amacıyla Makina ve Kimya Endüstrisi'nin halihazırda sahip olduğu kamu kurum ve kuruluşlarından hurda malzemeyi alma ve değerlendirme yetkisinin devam edeceğine yönelik düzenleme yapılmasının amaçlandığı, diğer bir ifadeyle, anılan Kurumun 3284 sayılı Kanun uyarınca var olan yetkisinin aynen sürdürülmesinin hedeflendiği görülmektedir.
5216 sayılı Kanun ve şirket ana sözleşmesi çerçevesinde ...Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin hukukî statüsü irdelendiğinde; hisselerinin tamamının doğrudan ve dolaylı olarak İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne ait, tüzel kişiliği haiz bir belediye şirketi olduğu, faaliyet alanının hisselerine sahip olan büyükşehir belediyesinin görev ve hizmet alanlarıyla sınırlı olduğu, büyükşehir belediyesinin yetki ve sorumluluğu altındaki toplu ulaşım hizmetinin işletmeciliğini yaptığı, bu hale göre kamu hizmeti niteliğindeki toplu taşıma hizmetini yürütmekle görevlendirilen bir kamu kuruluşu olduğu anlaşılmaktadır.
...Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin şirket statüsünde kurulmuş olması, kamu kuruluşu olma niteliğini ortadan kaldırmamaktadır. Kamu kuruluşu olarak ...Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin birtakım kamu gücü ayrıcalık ve yükümlülükleriyle donatıldığı açıktır. Kamu gücü ayrıcalık ve yükümlülükleri özel hukuku aşan her türlü hüküm ve şarttır. Örneğin; tek taraflı işlem yapma yetkisi, tüzel kişinin karar organlarında idare tarafından atanan üyelerin bulunması, Sayıştay denetimine tabi olma gibi kamu gücü barındıran ayrıcalık ve yükümlülükleridir. Ayrıca, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu bakımından, belediye şirketleri/iştirakleri kanun kapsamında yer almakta ve 'idare' olarak tanımlanmaktadır.
Kamu gücü ayrıcalık ve yükümlülüklerine tâbi olma şartının gerçekleşmesi için, belediye şirketlerinin bütünüyle kamu hukuku rejimine tâbi olması gerekli değildir. Kaldı ki, bu şirketlerin ana sözleşmelerinde, yönetim kurulu başkanının büyükşehir belediyesi başkanı olması gibi özel hukuku aşan birtakım hükümlere de rastlamak mümkündür. (GÖZLER Kemal, İdare Hukuku, Cilt I, 2019, Bursa, s. 687-688).
Kamu gücü ayrıcalık ve yükümlülükleriyle donatılan bir kamu kuruluşu olan ...Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin, 3284 sayılı Kanun uyarınca resmî daire ve müessese kavramı içerisinde yer aldığı gibi, 7330 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 03/07/2021 tarihinden itibaren, anılan Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasında sayılan "kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklar" içerisinde yer aldığı, nitekim anılan Kanun'un yukarıda aktarılan gerekçesinde de bunun ifade edildiği, bu nedenle 7330 sayılı Kanun uyarınca "kamu idaresi" olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Kamusal yükümlülük getiren anılan kanunlar gereğince resmî daire ve müesseselerin, diğer bir ifadeyle kamu idarelerinin malik oldukları hurda malzemeyi Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş.'ye devretme zorunluluğu bulunduğundan, kamu kuruluşu olan ...Sanayi ve Ticaret A.Ş. de bu yükümlülüğe tâbidir.
Bu itibarla; Belediye İktisadi Teşebbüslerinin (iştirak/şirket) 3284 ve 7330 sayılı Kanunlarda geçen "resmi daire ve müessese" ve "kamu idaresi" kapsamında yer aldığı görüşüyle Daire kararının gerekçesinin bu kısmına katılmıyorum.