Danıştay danistay 2021/5798 E. 2025/2613 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/5798
Karar No : 2025/2613

DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...

DAVANIN KONUSU : Davacının doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olamayacağına yönelik Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile anılan işlemin dayanağı olan Doku Tipleme Laboratuvarları Yönergesi'nin 11. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu Yönerge'nin dayanağı olan İnsan Doku ve Hücreleri İle Bunlarla İlgili Merkezlerin Kalite ve Güvenliği Hakkında Yönetmelikte, immünoloji alanında çalışanlara insan doku ve hücreleri konusunda test yapma ve dolayısıyla doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olma yetkisi ve hakkı verilmişken, dava konusu Yönerge ile kapsam dışı bırakıldığı; ülkemizde birçok üniversite tıp fakültesinde anabilim dalı bulunan immünolojinin, tıpta uzmanlık alanında bulunmayan, ancak organ naklinden, alerjiye, kanserden, kök hücreye, aşı ve ilaç çalışmalarına kadar birçok sağlık alanında önemli yer teşkil eden bir bilim dalı olduğu, gelişmiş dünya ülkelerinde araştırma geliştirme ve inovasyon ile sağlık teknolojisine yön veren immünoloji biliminin ve immünoloji doktorasına sahip hekim olmayan kişilerin sebebi bilimsel gerçeklerden uzak bir şekilde “Transplantasyon İmmünolojisi” alanından uzak tutulmaya çalışılmasının bilimsel olarak kabul edilemez bir durum olduğu, hücre-doku-organ nakli sürecinde (öncesi-sonrası) immünolojik değerlendirme yapmanın immünoloji doktoralı hekim olmayan kişilerin de hakkı olduğu, doku tipleme laboratuvarlarında bilimsel olarak yapılan işin temelini immünolojinin oluşturduğu; Yönerge'nin bilimsel danışma komisyon üyeleri arasında immünoloji alanında tecrübeli olanlara yer verildiği, buna rağmen dava konusu hükümde immünolojiye yer verilmemesinin çelişkili olduğu; doku tipleme laboratuvarı merkez sorumlusu olamayacağına dair bireysel işlemin Yönetmeliğe, tıbbi ve bilimsel gerçeklere aykırı olduğu, zira eğitimine ve tecrübelerine ilişkin belgelerin merkez sorumlusu olabileceğini ortaya koyduğu, uzun yıllar süren eğitimini doku tipleme laboratuvarı merkez sorumlusu olma hedefiyle sürdürdüğü, bunun için, lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimini tamamladığı, eğitim hayatının yanı sıra çalışma hayatını da doku tipleme laboratuvarı merkez sorumlusu olabileceğine duyduğu inançla sürdürdüğü ve kendisini doktora eğitimi sonrasında da geliştirdiği, Yönetmeliğe ve bilimsel gerçeklere aykırı olarak yapılan düzenlemenin ve dava konusu işlemin mağduriyetine neden olduğu, iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'a göre, İmmünoloji ve Alerji Hastalıklarının, ek 3 sayılı çizelgenin 30. sırasında İç Hastalıkları, Göğüs Hastalıkları, Deri ve Zührevi Hastalıkları ana dallarına bağlı eğitim süresi üç (3) yıl olan; Temel İmmünolojinin ise 39. satırında Tıbbi Mikrobiyoloji, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ana dallarına bağlı eğitim süresi iki (2) yıl olan bir yan dal olarak düzenlendiği, uzman olsun ya da olmasın bir tabibin hangi tıbbi uygulamaları ile tıbbi iş ve işlemleri yapabileceğinin almış olduğu eğitim çerçevesinde yaptıklarının da sorumluğunu üstlenmesi kaydıyla belirlendiği, Temel İmmünoloji Uzmanlık Eğitimi Çekirdek Müfredatının “İşlemsel Yetkinlik” başlığı altındaki tabloda ilgili uzmanlığın "MHC ve Doku Tiplendirme" çalışma yetkinliğinin düzey 1 olarak belirlendiği, bu durumun tanı amaçlı doku tiplendirme laboratuvar işlemlerinin çalışılmasını engellediği, biyologların, tanımı, görevleri ve eğitim süreleri ile eğitimlerinin içeriğinden de anlaşılacağı gibi insanların tedavisi ile ilgileri olmayan, görevleri sadece canlıların yaşam ortamları ile ilgili araştırma yapmak olan ve bu konuda eğitim alan kişiler olduğu, biyologların doktora yapabilmeleri yanında çeşitli kurumlara bağlı laboratuvarlarda çalışabilecekleri, ancak insan sağlığı ile ilgili tedaviyi yönlendirecek olan tahlillerin yorumlanması ve sorumluluğun üstlenilmesinin, tıp tahsili sırasında yapılan klinik staj eğitimleri ile kazanılan bilgi ve beceriyle donatılmış tıp doktoru tarafından değerlendirilmesinin ciddi bir gereklilik olduğu, bu durumda, “immünoloji ve alerji hastalıkları” ve “temel immünoloji” yan dal uzmanlarının doku tipleme laboratuvar sorumluluğunu üstlenemez iken dava konusu hükümde immünoloji doktoralı kişilere yer verilmemesinin eksik düzenleme olduğundan bahsedilemeyeceği ve dolayısıyla davacının söz konusu laboratuvarlarda sorumlu olarak görev yapmasının mümkün olmayacağı; davaya konu Yönerge hükümlerinde hukuka, Anayasa'ya, yürürlükteki kanun hükümlerine, hukukun genel ilkelerine ve kamu yararı ile hizmet gereklerine aykırı bir husus bulunmadığı ve davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, davacının doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olamayacağına yönelik Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile anılan işlemin dayanağı olan Doku Tipleme Laboratuvarları Yönergesi'nin 11. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin iptali istemiyle açılmıştır.
2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, tedavi, teşhis ve bilimsel amaçlarla organ ve doku alınması, saklanması, aşılanması ve naklinin bu Kanun hükümlerine tabi olacağı belirtilmiş; aynı Kanun'un 10. maddesinde ise, "Organ ve doku alınması, taşınması, saklanması, aşılanması ve nakli ile yurt dışından temin edilmesi, Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilmiş gerekli uzman personel ve donanıma sahip kurumlarca yapılır." hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Kanun'a dayanılarak çıkarılan, Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeliği'nde, tedavisi doku veya organ nakli ile mümkün olan hastaların hayatını sürdürmesine yönelik nakilleri gerçekleştirecek organ ve doku nakli merkezlerinin, organ ve doku kaynağı merkezlerinin ve doku tipleme laboratuvarlarının açılması, çalışması ve denetimi ile organ ve doku nakli hizmetlerinin yürütülmesinde uyulması gereken usul ve esaslar belirlenmiş; 23. maddesinde de, Organ ve doku nakli merkezlerinin ilgili doku ve organ grubuna göre açılabilmesi için gereken izinler, organ ve doku dağıtım sistemi ile organ ve doku nakli hizmetlerine dair diğer hususlar Bakanlıkça belirlenir." hükmü yer almıştır.
İnsanlarda uygulanacak insan doku ve hücrelerinin ve bunlardan elde edilen ürünlerin bağışlama, tedarik etme, etiketleme, kayıt altına alma, izleme, test etme, işleme ve bunlardan elde edilen ürünleri; paketleme, işlevlerini koruyacak şekilde depolamaya hazırlama, depolama ve dağıtım aşamalarının tamamında, insan sağlığının en üst seviyede korunmasına yönelik kalite ve güvenlik standartlarını belirlemek ve belirtilen işlemleri yapacak olan doku ve/veya hücre merkezleri, tedarik kuruluşları ve test laboratuvarlarının açılmalarına, faaliyetlerine, tesis, personel ve hizmet alt yapı standartları ile denetlenmelerine ilişkin genel esasların düzenlenmesi amacıyla 2238 sayılı Kanun'a dayanılarak çıkarılan İnsan Doku ve Hücreleri İle Bunlarla İlgili Merkezlerin Kalite ve Güvenliği Hakkında Yönetmeliğin 8. maddesinin birinci fıkrasında, merkezlerde yeterli sayıda ve gerçekleştirdikleri faaliyetler için yeterli niteliklere sahip personel bulundurulacağı; yürütülen faaliyetlere doğrudan katılan personelin bu görevleri yerine getirebilmesi için gereken niteliklerin Bakanlıkça belirleneceği; ikinci fıkrasında, bu Yönetmelik kapsamına giren merkezlerde, yürütülecek faaliyetin niteliğine göre diğer nitelikleri Bakanlıkça belirlenmek ve en az iki yılı merkezin faaliyet yürüteceği alanda olmak üzere toplam beş yıllık sektör tecrübesine sahip olan; tıp fakültesi mezunları ile üniversitelerin eczacılık ve biyolojik bilimler alanlarında eğitim veren bölümlerinden mezun olanlardan merkezin faaliyeti ile ilgili alanda doktora düzeyinde eğitimini tamamlamış olanların merkezde tam gün çalışmak kaydıyla merkez sorumlusu olarak atanacağı kurala bağlanmıştır.
Anılan Kanun ve Yönetmeliklere dayanılarak, doku tipleme laboratuvarlarının açılmasına, çalışmasına, personeline ve denetlenmesine dair usul ve esasları belirlemek ve doku tiplendirme hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili hususları düzenlemek amacıyla hazırlanarak yürürlüğe konulan dava konusu Doku Tipleme Laboratuvarları Yönergesi'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Doku tipleme laboratuvarı (DTL); Gönüllü verici adaylarından, gönüllü vericilerden ve hematopoetik kök hücre nakli gereken hastalardan gelen örneklerde doku tiplendirmesi yapan Bakanlık tarafından ruhsatlandırılmış laboratuvarı,...ifade eder.” şeklinde tanımlanmış; “Personelin nitelikleri" başlıklı 11. maddesinin birinci fıkrasında; Doku tipleme laboratuvarının bir sorumlu tarafından yönetileceği belirtilmiş, doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olabilecek kişiler sayılmış, iptale konu ç) bendinde de, Tıbbi biyoloji, biyokimya, mikrobiyoloji, patoloji ve genetik alanlarında doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişilerden; Bu eğitimlerinden sonra, Bakanlıktan ruhsatlı doku tipleme laboratuvarında aktif olarak en az üç yıl doku tipleme ve transplantasyon immünolojisi alanında çalışmış olanlar." kuralına yer verilmiş; 12. maddesinde de personelin yetki ve sorumlulukları düzenlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığın çözümü için Danıştay 10. Dairesince verilen ara kararı üzerine, Yüksek öğretim Kurulu Başkanlığınca gönderilen cevapta, " konunun 03/08/2022 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında incelendiği ve 2547 sayılı Kanun’un 2880 sayılı Kanun’la değişik 43. maddesinin (b) bendi uyarınca Üniversitelerarası Kurulun "Tıbbi biyoloji, biyokimya, mikrobiyoloji, patoloji ve genetik alanlarında doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişilere verilen doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olma hakkının, immünoloji doktorası yapmış olan kişilere de verilmesinin gerektiği" görüşü dikkate alınarak, immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlayanların aldıkları eğitimin içeriğinin, doku tipleme laboratuvarı sorumlusunun görev ve sorumluluklarını karşılayabilecek nitelikte olduğunun ilgili makamlara bildirilmesine karar verildiği " yönünde görüş bildirilmiş olup, anılan görüşe göre, immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişilerin de bu eğitimlerinden sonra Bakanlıktan ruhsatlı doku tipleme laboratuvarında aktif olarak en az üç yıl doku tipleme ve transplantasyon immünolojisi alanında çalışmış olmaları kaydıyla bu laboratuvarlarda laboratuvar sorumlusu olarak çalışabilme niteliğine sahip oldukları sonucuna ulaşıldığından , dava konusu Yönetmelik hükümlerinde immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişilere yer verilmemesinde eksik düzenleme yapılmış olması nedeniyle hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bu itibarla, eksik düzenleme sebebiyle hukuka uyarlık görülmeyen dava konusu Yönerge kuralına dayanılarak davacı hakkında tesis edilen dava konusu uygulama işleminde de hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile anılan işlemin dayanağı olan Doku Tipleme Laboratuvarları Yönergesi'nin 11. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişiler yönünden eksik düzenleme içermesi nedeniyle iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, duruşma için önceden taraflara bildirilen 21/05/2025 tarihinde davacıyı temsilen Av. ...'in, davalı Sağlık Bakanlığını temsilen Hukuk Müşaviri Av. ...'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle açık duruşmaya başlandı. Hazır bulunan taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra hazır bulunan taraflara son kez söz verilip duruşma tamamlandı. Tetkik hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji bölümünden 01/07/2005 tarihinde mezun olan davacı, 20/08/2008 tarihinde Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü İç Hastalıkları Ana Bilim Dalında İmmünoloji yüksek lisansını, 29/04/2013 tarihinde ise doktorasını tamamlamıştır.
Davacı 25/06/2021 tarihli başvurusu ile, eğitim geçmişini ve doktora sonrası yeterlilik ile tecrübelerini ekleyerek İstanbul Valiliği İl Sağlık Müdürlüğünden, İstanbul ili sınırları içerisinde “Doku Tipleme Laboratuvarı” merkez sorumlusu olma talebinde bulunmuş, Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile Doku Tipleme Laboratuvarları Yönergesi'nin 11. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi gereğince başvuru ekinde yer alan davacıya ait doktora belgesinin doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olmak için uygun olmadığı bildirilmiştir.
Bunun üzerine anılan işlem ile dayanağı olan Doku Tipleme Laboratuvarları Yönergesi'nin 11. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun'un "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, tedavi, teşhis ve bilimsel amaçlarla organ ve doku alınması, saklanması, aşılanması ve naklinin bu Kanun hükümlerine tabi olacağı belirtilmiş; aynı Kanun'un 10. maddesinde ise, "Organ ve doku alınması, taşınması, saklanması, aşılanması ve nakli ile yurt dışından temin edilmesi, Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilmiş gerekli uzman personel ve donanıma sahip kurumlarca yapılır." hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Kanun'a dayanılarak çıkarılan ve dava konusu düzenlemenin tesis edildiği tarihteki adıyla ve yürürlükte olan haliyle 01/02/2012 tarih ve 28191 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeliği'nde, tedavisi doku veya organ nakli ile mümkün olan hastaların hayatını sürdürmesine yönelik nakilleri gerçekleştirecek organ ve doku nakli merkezlerinin, organ ve doku kaynağı merkezlerinin ve doku tipleme laboratuvarlarının açılması, çalışması ve denetimi ile organ ve doku nakli hizmetlerinin yürütülmesinde uyulması gereken usul ve esaslar belirlenmiştir.
Aynı Yönetmeliğin "Düzenleme yetkisi" başlıklı 23. maddesinde ise, "Organ ve doku nakli merkezlerinin ilgili doku ve organ grubuna göre açılabilmesi için gereken izinler, organ ve doku dağıtım sistemi ile organ ve doku nakli hizmetlerine dair diğer hususlar Bakanlıkça belirlenir." hükmü yer almaktadır.
Yine 2238 sayılı Kanun'a dayanılarak 27/10/2010 tarih ve 27742 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İnsan Doku ve Hücreleri İle Bunlarla İlgili Merkezlerin Kalite ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik ile insanlarda uygulanacak insan doku ve hücrelerinin ve bunlardan elde edilen ürünlerin bağışlama, tedarik etme, etiketleme, kayıt altına alma, izleme, test etme, işleme ve bunlardan elde edilen ürünleri; paketleme, işlevlerini koruyacak şekilde depolamaya hazırlama, depolama ve dağıtım aşamalarının tamamında, insan sağlığının en üst seviyede korunmasına yönelik kalite ve güvenlik standartlarını belirlemek ve belirtilen işlemleri yapacak olan doku ve/veya hücre merkezleri, tedarik kuruluşları ve test laboratuvarlarının açılmalarına, faaliyetlerine, tesis, personel ve hizmet alt yapı standartları ile denetlenmelerine ilişkin genel esasların düzenlenmesi amaçlanmıştır. Söz konusu Yönetmeliğin 8. maddesinin birinci fıkrasında, merkezlerde yeterli sayıda ve gerçekleştirdikleri faaliyetler için yeterli niteliklere sahip personel bulundurulacağı; yürütülen faaliyetlere doğrudan katılan personelin bu görevleri yerine getirebilmesi için gereken niteliklerin Bakanlıkça belirleneceği; ikinci fıkrasında, bu Yönetmelik kapsamına giren merkezlerde, yürütülecek faaliyetin niteliğine göre diğer nitelikleri Bakanlıkça belirlenmek ve en az iki yılı merkezin faaliyet yürüteceği alanda olmak üzere toplam beş yıllık sektör tecrübesine sahip olan; tıp fakültesi mezunları ile üniversitelerin eczacılık ve biyolojik bilimler alanlarında eğitim veren bölümlerinden mezun olanlardan merkezin faaliyeti ile ilgili alanda doktora düzeyinde eğitimini tamamlamış olanların merkezde tam gün çalışmak kaydıyla merkez sorumlusu olarak atanacağı kurala bağlanmıştır.
Anılan Kanun ve Yönetmeliklere dayanılarak 28/11/2011 tarih ve 47498 sayılı Bakan Olur'u ile yürürlüğe giren ve 30/12/2011 tarih ve 52388 sayılı Bakan Olur'u ile değişikliğe uğrayan dava konusu Doku Tipleme Laboratuvarları Yönergesi ise, doku tipleme laboratuvarlarının açılmasına, çalışmasına, personeline ve denetlenmesine dair usul ve esasları belirlemek ve doku tiplendirme hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili hususları düzenlemek amacıyla hazırlanmıştır.
Yönerge'nin “Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Doku tipleme laboratuvarı (DTL); Gönüllü verici adaylarından, gönüllü vericilerden ve hematopoetik kök hücre nakli gereken hastalardan gelen örneklerde doku tiplendirmesi yapan Bakanlık tarafından ruhsatlandırılmış laboratuvarı,...ifade eder.” şeklinde tanımlanmış;
“Personelin nitelikleri" başlıklı 11. maddesinin birinci fıkrasında; "Doku tipleme laboratuvarı sorumlusu: Laboratuvar bir sorumlu tarafından yönetilir. Doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olabilecek kişiler:
a) İmmünoloji, hematoloji alanında uzmanlık/yan dal uzmanlığı veya doktora almış olan hekimlerden; Bu eğitimlerden sonra, Bakanlıktan ruhsatlı doku tipleme laboratuvarlarında aktif olarak en az altı ay doku tipleme ve transplantasyon immünolojisi alanında çalışmış olanlar.
b) Biyokimya, mikrobiyoloji, patoloji ve genetik alanlarında uzman olanlardan; Bu eğitimlerinden sonra, Bakanlıktan ruhsatlı doku tipleme laboratuvarlarında aktif olarak en az 1 yıl doku tipleme ve transplantasyon immünolojisi alanında çalışmış olanlar.
c) Tıbbi biyoloji, biyokimya, mikrobiyoloji, patoloji ve genetik alanlarında doktora eğitimini tamamlamış hekimlerden; Bu eğitimlerinden sonra, Bakanlıktan ruhsatlı doku tipleme laboratuvarlarında aktif olarak en az iki yıl doku tipleme ve transplantasyon immünolojisi alanında çalışmış olanlar.
ç) Tıbbi biyoloji, biyokimya, mikrobiyoloji, patoloji ve genetik alanlarında doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişilerden; Bu eğitimlerinden sonra, Bakanlıktan ruhsatlı doku tipleme laboratuvarında aktif olarak en az üç yıl doku tipleme ve transplantasyon immünolojisi alanında çalışmış olanlar."; ikinci fıkrasında, "Doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olarak başvuracak adaylardan deneyim istenenler, deneyim istenen her altı ay için en az on beş transplantasyon adayı hastanın hazırlık testlerine aktif olarak katıldığını belgelemek zorundadır.” kuralına yer verilmiş;
"Personelin görev, yetki ve sorumlulukları" başlıklı 12. maddesinin birinci fıkrasında ise, "Doku tipleme laboratuvarı sorumlusu: Üçüncü taraflara karşı doku tipleme laboratuvarını temsil eder. Ayrıca;
a) Laboratuvar çalışanlarının görev dağılımını, çalışma alan, kapsam ve saatlerini, malzeme/cihaz gereksinim ve alımlarını belirler, hizmet içi eğitimden, hizmet kalite standartlarının uygulanmasından sorumludur.
b) Laboratuvarda gerçekleştirilen tüm tetkiklerin planlanması, sonuçlandırılması ve raporlandırılması konularında yetkilidir.
c) Laboratuvarda çalışanlardan birinci derecede sorumludur.
ç) Kamu hastanelerinin doku tipleme laboratuvarı sorumluları aynı il içerisinde olmak kaydı ile; görev yaptıkları veya diğer kamu hastaneleri bünyesinde bulunan biyokimya, mikrobiyoloji, patoloji veya genetik tanı merkezlerinden en fazla birinin daha sorumluluğunu üstlenebilir." yönünde düzenlemeye yer verilmiştir.

Hukuki Değerlendirme:
Davalı idare tarafından 2238 sayılı Kanun'a dayanılarak yayımlanan Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeliğinde, organ ve doku nakli hizmetlerinin yürütülmesinde uyulması gereken usul ve esasların, İnsan Doku ve Hücreleri İle Bunlarla İlgili Merkezlerin Kalite ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik ile de doku ve/veya hücre merkezleri, tedarik kuruluşları ve test laboratuvarlarının açılmalarına, faaliyetlerine, tesis, personel ve hizmet alt yapı standartları ile denetlenmelerine ilişkin genel esasların belirlendiği; dava konusu Yönerge'de ise Yönetmelikler ile verilen yetki kapsamında doku tipleme laboratuvarlarının açılmasına, çalışmasına, personeline ve denetlenmesine dair usul ve esaslar ile doku tiplendirme hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili hususlarda düzenlemeler yapıldığı görülmektedir.
Dava konusu Doku Tipleme Laboratuvarları Yönergesi'nin 11. maddesinde, doku tipleme laboratuvarının bir laboratuvar sorumlusu tarafından yönetileceği belirtildikten sonra, doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olabilecek kişiler dört ana başlık altında tanımlanmıştır. Anılan Yönerge'de, doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olabilecekler arasında tıbbi biyoloji, biyokimya, mikrobiyoloji, patoloji ve genetik alanlarında doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişiler de sayılmış, bu kişilere aldıkları eğitimlerden sonra, Bakanlıktan ruhsatlı doku tipleme laboratuvarında aktif olarak en az üç yıl doku tipleme ve transplantasyon immünolojisi alanında çalışmış olma zorunluluğu da getirilmiştir.
Davacı tarafından, immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlamış olanların aldıkları eğitimin içeriği gözetildiğinde, doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olabilecek doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişiler arasında immünoloji doktorası yapanların da yer alması gerektiği, hücre-doku-organ nakli sürecinde (öncesi-sonrası) immünolojik değerlendirme yapma hususunda immünoloji doktoralı hekim olmayan kişilerin de hakkı ve yetkisinin olduğu, buna rağmen Yönerge'nin 11. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde, immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişilere yer verilmediği, anılan hükmün immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlamış kişilere yer verilmemesi sebebiyle hukuka aykırı olduğu iddia edilerek iptali istenilmiştir.
Dava konusu Yönerge'nin yukarıda yer verilen amacı ve doku tipleme laboratuvarlarının tanımı ile laboratuvar sorumlusunun Yönerge'de belirlenen görev ve sorumlulukları ile davacının iddiaları bir bütün halinde değerlendirildiğinde; uyuşmazlığın çözümü için gerekli görüldüğünden Dairemizin 21/02/2022 tarihli ara kararı ile, davalı idareden, doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olarak görev yapabilecek personelin nitelikleri belirlenirken hangi kriterlerin esas alındığı ve bu belirleme yapılırken Doku Tipleme Laboratuvarları Yönergesi'nin 11. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında laboratuvar sorumlusu olarak görev yapabilecek hekim olmayan kişiler arasında immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlayanlara yer verilmemesinin sebepleri; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından da, immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlayanların aldıkları eğitimin içeriğinin, doku tipleme laboratuvarı sorumlusunun görev ve sorumluluklarını karşılayabilecek nitelikte olup olmadığı sorulmuştur.
Davalı idare ara kararına cevabında; "İmmünoloji eğitimi, geniş ve kapsamlı bir eğitimdir. İmmünoloji eğitiminin alt dallarına bakıldığında, transplantasyon immünoloji eğitimi dahi doku tipleme laboratuvarında laboratuvar sorumlusunun görev ve sorumluluklarını tam anlamı ile karşılamamaktadır." yönünde açıklamada bulunmuştur.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ara kararı cevabında ise; konunun 03/08/2022 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında incelendiği ve 2547 sayılı Kanun’un 2880 sayılı Kanun’la değişik 43. maddesinin (b) bendi uyarınca Üniversitelerarası Kurulun "Tıbbi biyoloji, biyokimya, mikrobiyoloji, patoloji ve genetik alanlarında doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişilere verilen doku tipleme laboratuvarı sorumlusu olma hakkının, immünoloji doktorası yapmış olan kişilere de verilmesinin gerektiği" görüşü dikkate alınarak, immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlayanların aldıkları eğitimin içeriğinin, doku tipleme laboratuvarı sorumlusunun görev ve sorumluluklarını karşılayabilecek nitelikte olduğunun ilgili makamlara bildirilmesine karar verildiği bildirilmiştir.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından alınan cevaba göre, immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişilerin de bu eğitimlerinden sonra Bakanlıktan ruhsatlı doku tipleme laboratuvarında aktif olarak en az üç yıl doku tipleme ve transplantasyon immünolojisi alanında çalışmış olmaları kaydıyla doku tipleme laboratuvarlarında laboratuvar sorumlusu olarak çalışabilme niteliğine sahip oldukları anlaşıldığından, dava konusu Yönetmelik hükümlerinde immünoloji alanında doktora eğitimini tamamlamış hekim olmayan kişilere yer verilmemesinde eksik düzenleme yapılmış olması nedeniyle hukuka uyarlık görülmemiştir.
Dolayısıyla eksik düzenleme sebebiyle hukuka uyarlık görülmeyen dava konusu Yönerge kuralına dayanılarak davacı hakkında tesis edilen dava konusu uygulama işleminde de hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Öte yandan, düzenlemenin ve bireysel işlemin iptal edilmesinin, davacının doğrudan laboratuvar sorumlusu olması sonucunu doğurmayacağı, davalı idare tarafından Yönerge'de aranan diğer nitelikler bakımından ayrıca bir değerlendirme yapılacağı da muhakkaktır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile anılan işlemin dayanağı olan Doku Tipleme Laboratuvarları Yönergesi'nin 11. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin İPTALİNE,
2\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3\. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4\. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra taraflara iadesine,
5\. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 21/05/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.