Danıştay danistay 2021/563 E. 2025/1974 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/563
Karar No : 2025/1974

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valilliği
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi ... Anabilim Dalı bünyesinde ... olarak görev yapan davacı tarafından, mesai saatleri dışında serbest meslek icra etmek için muayenehane açma ve özel sağlık kuruluşlarında çalışma talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Ankara Valiliği İl Sağlık Müdürlüğünün ... tarih tarih ve E.... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; 6514 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 18/01/2014 tarihinden önce usulüne uygun olarak muayenehane açmış olan öğretim üyelerinin, 6514 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden sonra da muayenehane açma hakkı bulunduğu, belirtilen tarihten önce muayenehanesi bulunmayanlar açısından ise belirtilen tarihten sonra muayenehane açma hakkından söz edilemeyeceği, davacının ise anılan Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış bir muayenehanesi bulunmakla birlikte, bu muayenehanesini 30/12/2009 tarihli dilekçesi ile kendi isteğiyle kapattığının görüldüğü, bu durumda, muayenehane açma hakkı bulunmayan davacı tarafından 6514 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden sonra yapılmış olan muayenehane açma ruhsatı verilmesine ilişkin başvurunun reddine yönelik olarak tesis olunan dava konusu işlemin hukuka aykırı olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, mesai saatleri dışında da çalışmak üzere özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir işyerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışmak üzere “çalışma belgesi” verilmesi ve “muayenehane açma ruhsatının” düzenlenmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptalinin istenilmiş olmasına rağmen Mahkemece, yalnızca muayenehane açma ruhsatı verilmesine ilişkin başvuru yönünden değerlendirme yapılmasının hatalı olduğu, 2547 sayılı Kanuna eklenen geçici 64. maddesinin Anayasa Mahkemesince yürürlüğünün durdurulması ve akabinde iptali üzerine, öğretim üyelerinin mesai dışında muayenehanesinde serbest meslek faaliyeti icrasında veya özel sağlık kuruluşlarında kısmi zamanlı çalışmasında yasal bir engel kalmadığından dava konusu işlemin iptali yönünde karar verilmesi ve temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen gerekçeli onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
A) Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, İdare Mahkemesi kararının, davacının muayenehane açma istemli başvurusunun reddine dair işlemin reddine ilişkin kısmı yönünden istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının incelenmesi :

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
15/04/2015 tarih ve 29327 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6639 sayılı Kanun'un 5. maddesi ile 28/3/1983 tarihli ve 2809 sayılı Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı Kanunu'na eklenen ek 158. madde ile Sağlık Bilimleri Üniversitesi kurulmuştur.
31/07/2016 tarih ve 29787 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 669 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 106. maddesi ile, Gülhane Askeri Tıp Akademisine bağlı yükseköğretim birimleri her türlü hak ve yükümlülükleri, alacak ve borçları, sözleşme ve taahhütleri, taşınırları ve taşıtlarıyla birlikte, Sağlık Bilimleri Üniversitesine devredilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden, davacının 2955 sayılı Kanun'a tabi olarak Gülhane Askeri Tıp Akademisinde öğretim üyesi olarak görev yaptığı, bilahare Gülhane Askeri Tıp Akademisinin 669 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Sağlık Bilimleri Üniversitesine devredilmesi üzerine halihazırda da Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi ... Anabilim Dalında 2547 sayılı Kanun'a tabi profesör olarak görevini yürüttüğü, mesai saatleri dışında serbest meslek icra etmek için muayenehane açma ve özel sağlık kuruluşlarında çalışma talebiyle yapılan başvurunun reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 36. maddesinde, öğretim elemanlarının çalışma esasları kısmi ve tam zamanlı çalışma esasına göre belirlenmişken, 18/01/2014 tarihli ve 28886 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6514 sayılı Kanun ile 2547 sayılı Kanun'un 36. maddesinde yapılan değişiklikle, tabip, diş tabibi ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olan öğretim elemanlarının, maddede belirtilen ve profesör ve doçent kadrosunda olan öğretim üyeleri için getirilen bazı istisnalar hariç, mesai saatleri dışında serbest meslek faaliyetinde bulunmaları ve özel sağlık kuruluşlarında çalışmaları yasaklanmış, bu kural Anayasa Mahkemesince Anayasaya uygun bulunmuştur.
Yine, 2955 sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanunu'nun 32. maddesine göre, Gülhane Askeri Tıp Akademisindeki profesör ve doçent unvanlı öğretim elemanları mesai saatleri dışında mesleklerini serbest olarak icra edebiliyorken anılan düzenleme 5947 sayılı Kanun'un 19. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış; 6514 sayılı Kanun'un 18. maddesi ile anılan maddede yapılan değişiklikle de, Gülhane Askeri Tıp Akademisinde kadrolu öğretim elemanlarının 926 sayılı Kanun'un ek 27. maddesi hükmüne tabi oldukları düzenlemesine yer verilerek, anılan kurumda görev yapmakta olan öğretim elemanlarının mesai saatleri dışında serbest meslek faaliyetinde bulunmaları ve özel sağlık kuruluşlarında çalışmaları yasaklanmış, anılan kurallar da Anayasa Mahkemesince Anayasaya uygun bulunmuştur.
Diğer taraftan, 6514 sayılı Kanun ile 2547 sayılı Kanun'a eklenen geçici 64. madde ile 2955 sayılı Kanun'a eklenen geçici 11. maddede, bu maddenin yürürlüğe girdiği (18/01/2014) tarih itibarıyla mesai saatleri dışında serbest meslek faaliyetinde bulunmakta veya özel kuruluşlarda çalışmakta olan öğretim üyelerinin, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren üç ay içinde bu faaliyetlerini sona erdirmeleri gerektiği, bu süre içinde faaliyetlerini sona erdirmeyen öğretim üyelerinin üniversiteyle ilişiklerinin kesileceği (geçici 11. maddede istifa etmiş sayılacağı) yönünde düzenlemeye yer verilmiştir. Bu maddelerin Anayasa Mahkemesinin 09/04/2014 tarih ve E:2014/61, K:2014/6 sayılı kararı ile esas hakkında karar verilinceye kadar yürürlüğü durdurulmuş ve akabinde Anayasa Mahkemesinin 07/11/2014 tarih ve E:2014/61, K:2014/166 sayılı kararı ile de iptaline karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesince iptal edilen 2547 sayılı Kanun'un geçici 64. maddesi ile 2955 sayılı Kanun'un geçici 11. maddesi, yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla muayenehanesi bulunan veya özel sağlık kuruluşlarında çalışan öğretim üyelerine ilişkin olduğundan, 6514 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 18/01/2014 tarihi itibarıyla meri mevzuata/usulüne uygun olarak muayenehane işletmekte olan öğretim üyelerinin, 2547 sayılı Kanun'un geçici 64. maddesinin ve 2955 sayılı Kanun'un geçici 11. maddesinin, Anayasa Mahkemesince yürürlüğünün durdurulması ve akabinde iptali üzerine bu faaliyetlerine devam edebilecekleri sonucuna varılmaktadır.
Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında, 6514 sayılı Kanunla 2547 sayılı Kanun'a eklenen geçici 64. maddenin Anayasa Mahkemesince iptalinden sonra ancak anılan düzenlemelerin yürürlüğe girdiği 18/01/2014 tarihi itibarıyla mesai saatleri dışında geçmiş tarihlerde yürürlükte olan mevzuata uygun olarak serbest meslek faaliyetinde bulunmakta veya özel kuruluşlarda çalışmakta olan öğretim üyelerinin bu çalışmalarına belli bir süre devam edebilecekleri yönündeki meşru beklentilerinin korunması ve bu çerçevede söz konusu çalışmalarına devam etmelerine müsaade edilmesi gerektiği; anılan tarihten önceki dönemlerde belirli zaman aralıklarında serbest meslek faaliyetinde bulunmuş veya özel sağlık kuruluşlarında çalışmış olmakla birlikte hangi sebeple olursa olsun bu çalışmalarını sonlandırmış olanların ise, yukarıda belirtilen çerçevede korunması gereken meşru bir beklentilerinden söz etmenin mümkün olmadığı gerekçesine dayanılarak davanın reddine karar verilmiş olmakla birlikte; 6514 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla 2955 sayılı Kanun'a tabi öğretim üyesi olarak görev yapmakta olduğu ve bu Kanun'un geçici 11. maddesinin yürürlüğe girdiği tarih olan 18/01/2014 tarihi itibarıyla muayenehanesinin de bulunmadığı dosya içeriğinden anlaşılan davacının, anılan Kanun'un geçici 11. maddesi kapsamında hukuken korunması gereken bir haklı beklentisinin varlığından söz edilemeyeceğinden; ayrıca, Gülhane Askeri Tıp Akademisinin Sağlık Bilimleri Üniversitesine devredilmesi üzerine davacı 2547 sayılı Kanun'a tabi olarak çalışmaya başladığından ve halihazırda tabi olduğu 2547 sayılı Kanun'un 6514 sayılı Kanunla değişik 36. maddesi gereği de muayenehane işletmesi hukuken mümkün bulunmadığından, muayenehane açma istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, davacının muayenehane açma ve çalışma belgesi verilmesi istemli başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi yönünden davanın reddi yönünde verilen İdare Mahkemesi kararına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik görülmemiştir.
B) Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, İdare Mahkemesi kararının, davacının mesai saatleri sonrasında özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir işyerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışma istemiyle “çalışma belgesi” verilmesi istemli başvurusunun reddine dair işlemin iptaline ilişkin kısmı yönünden eksik hüküm kurulmasına ilişkin kısmının incelenmesi:
Davacı tarafından, mesai saatleri sonrasında serbest mesleki faaliyette bulunmak üzere muayenehane açma ruhsatının düzenlenmesi ve özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir işyerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışma istemleriyle davalı idareye başvuruda bulunulduğu, bu başvurunun Ankara Valiliği İl Sağlık Müdürlüğünün dava konusu işlemiyle reddi üzerine bakılan davanın açıldığı, İdare Mahkemesince, davacının muayenehane açma isteminin reddine ilişkin işlemin iptali yönünden hüküm kurulduğu, Bölge İdare Mahkemesince, dava konusu işlemin, davacının mesai saatleri sonrasında serbest mesleki faaliyette bulunmak üzere muayenehane açma isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden hüküm kurulurken, özel sağlık kuruluşunda çalışma isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden herhangi bir hüküm kurulmadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu işlemin, davacının mesai saatleri sonrasında özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir işyerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışma isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden de bir karar verilmesi gerekirken, bu istem hakkında hüküm kurulmayan Bölge İdare Mahkemesi kararında bu yönden hukuka uyarlık görülmemiştir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacının temyiz isteminin KISMEN KABULÜNE, KISMEN REDDİNE,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının dava konusu işlemin, davacının mesai saatleri sonrasında serbest mesleki faaliyette bulunmak üzere muayenehane açma isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA, dava konusu işlemin, davacının mesai saatleri sonrasında özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir işyerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışma isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden eksik hüküm kurulmasına ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3\. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 10/04/2025 tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.


(X)-KARŞI OY :
18/01/2014 tarih ve 28886 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6514 sayılı Kanun ile 2547 sayılı Kanun'un 36. maddesinde yapılan değişiklikle, tabip, diş tabibi ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olan öğretim elemanlarının, maddede belirtilen ve profesör ve doçent kadrosunda olan öğretim üyeleri için getirilen bazı istisnalar hariç, mesai saatleri dışında serbest meslek faaliyetinde bulunmaları ve özel sağlık kuruluşlarında çalışmaları yasaklanmış, bu kural Anayasa Mahkemesince Anayasaya uygun bulunmuştur.
Diğer taraftan, aynı Kanun ile 2547 sayılı Kanun'a eklenen geçici 64. maddede ise, bu maddenin yürürlüğe girdiği (18/01/2014) tarih itibarıyla mesai saatleri dışında serbest meslek faaliyetinde bulunmakta veya özel kuruluşlarda çalışmakta olan öğretim üyelerinin, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren üç ay içinde bu faaliyetlerini sona erdirmeleri gerektiği, bu süre içinde faaliyetlerini sona erdirmeyen öğretim üyelerinin üniversiteyle ilişiklerinin kesileceği yönünde düzenlemeye yer verilmiştir. Bu maddenin Anayasa Mahkemesinin 09/04/2014 tarih ve E:2014/61, K:2014/6 sayılı kararı ile esas hakkında karar verilinceye kadar yürürlüğü durdurulmuş ve akabinde Anayasa Mahkemesinin 07/11/2014 tarih ve E:2014/61, K:2014/166 sayılı kararı ile de iptaline karar verilmiştir.
Anılan karar; yargı kararları sonrası tam zamanlı çalışan öğretim üyelerinin, mesai saatleri sonrası serbest olarak çalışabilecekleri yönünde oluşan kanaat ve beklenti nedeniyle üniversite dışındaki serbest çalışmalarını planladıkları, ekonomik ve sosyal hayatlarını bu koşulları öngörmek suretiyle belirledikleri, var olan durumun devam edeceğine dair oluşan beklenti ve kanaate göre planladıkları faaliyet ve çalışmaları ile bunlar gereğince yaratılan hukuki durumlarını dava konusu kurallar gereğince sona erdirmek zorunda olmalarının hakkaniyete aykırı olduğu, öğretim üyelerinin bu statülerinin belli bir süre devam edeceğine ilişkin meşru bir beklentilerinin oluştuğu ve bu beklentinin hukuki güvenlik ilkesi gereğince korunması gerektiği, ayrıca kanun koyucunun aynı konuyla ilgili pek çok kanun çıkarmış olmasının da söz konusu öğretim üyelerinin hukuki durumları bakımından belirsizlik yarattığı, duraksamalara neden olduğu gerekçesine dayanmaktadır.
Öğretim üyelerinin serbest meslek faaliyetlerinin icrasına ilişkin hukuksal süreç ve Anayasa Mahkemesinin yukarıda bahsi geçen kararının gerekçesi birlikte değerlendirildiğinde; 2547 sayılı Kanun'un geçici 64. maddesinin yürürlüğe girdiği tarihte mesai sonrasında serbest meslek faaliyetinde bulunan öğretim üyeleri geçici 64. maddenin Anayasa Mahkemesince yürürlüğünün durdurulması ve akabinde iptali üzerine bu faaliyetlerine devam edebilecekleri açıktır.
Bununla birlikte, 6514 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen süreçte serbest meslek icra etme hakkı olan öğretim üyelerinden, serbest meslek icra etmekte olanlar ile serbest meslek icra etmeyenler mesai saatleri sonrası serbest olarak çalışabilmeleri bakımından hukuksal olarak eşit statüdedirler. Bu nedenle, anılan süreçte serbest meslek icra eden öğretim üyeleri gibi serbest meslek icra etmeyen öğretim üyelerinin de, Anayasa Mahkemesi kararının gerekçesinde belirtildiği şekilde "önceki sistemin uygulanacağı ve mesai sonrası serbest olarak çalışabilme statülerinin devam edeceği yönünde" haklı bir beklentileri bulunduğunun ve bu haklı beklentilerinin korunarak 6514 sayılı Kanun'un yürürlük tarihinden sonra da serbest meslek icra edebileceklerinin hukuk devleti ilkesinin bir uzantısı olan hukuki güvenlik ve hukuki belirlilik ilkeleri gereği kabulü gerekir.
Ayrıca; geçici 64. maddenin Anayasa Mahkemesince yürürlüğünün durdurulması üzerine, sadece bu maddenin yürürlüğe girdiği 18/01/2014 tarihi itibarıyla mesai sonrası çalışan ve serbest meslek faaliyetinde bulunan öğretim üyelerinin bu faaliyetlerinin devam edeceğinin kabulü aynı hukuki statüde bulunanlara farklı uygulama yapılması sebebiyle Anayasada ifadesini bulan eşitlik ve hakkaniyet ilkelerine de aykırı olacaktır.
Buna göre, 6514 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen süreçte öğretim üyesi kadrosunda yükseköğretim kurumunda görev yaptığı ve bu süreçte muayenehane açma ve özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir iş yerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışma hakkı olduğu dosya içeriğinden anlaşılan davacı, hukuki güvenlik, hukuki belirlilik ve eşitlik ilkeleri gereği 6514 sayılı Kanun'un yürürlük tarihinden sonra da serbest meslek icrasında bulunabileceğinden, davacının isteminin muayenehane açma ve çalışma belgesi düzenleme şartları bakımından değerlendirilmesi gerekirken, reddi yönünde tesis edilen işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bu bilgiler ışığında, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının "2547 sayılı Kanun'un geçici 64. maddesi ve 2955 sayılı Kanun'un geçici 11. maddesinin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla, mevzuat değişiklikleri ve yargı kararları çerçevesinde oluşan hukuki durumun müsaade etmesi sebebiyle ve yargı kararlarına güvenerek mesai sonrası çalışan ve serbest meslek faaliyetinde bulunan öğretim üyelerin bu faaliyetlerinin devam edeceği" yönündeki gerekçesi doğrultusunda dahi, 18/01/2014 tarihinden önce muayenehane işletmek sûretiyle serbest meslek icra etmekte ve özel hukuk tüzel kişilerine ait işyerlerinde mesleki faaliyette bulunmakta olan, muayenehanesini 6514 sayılı Kanun nedeniyle kendi iradesi dışında kapatmak ve yine kendi iradesi dışında özelde çalışmalarını sonlandırmak zorunda kalan davacının mesai sonrası serbest meslek faaliyetini devam ettirebilmesi gerekirken, davacının 18/01/2014 tarihi itibarıyla muayenehanesi bulunmadığından bahisle isteminin reddi yönünde tesis edilen işlemde ve davacının mesai saatleri sonrasında özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir işyerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışma isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden de bir karar verilmesi gerekirken, bu istem hakkında da hüküm kurulmayan ve davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığından kararın bozulması gerektiği oyuyla, aksi yönde oluşan Daire kararına katılmıyoruz.