Danıştay danistay 2021/1767 E. 2025/3119 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/1767
Karar No : 2025/3119

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, ... Komando Tugay Komutanlığında askerlik görevini ifa etmekte iken 17/12/2016 tarihinde bölücü terör örgütü mensuplarınca tuzaklanan el yapımı patlayıcının infilak ettirilmesi sonucu ağır bir şekilde yaralandığı, görmüş olduğu tedavi sonucunda ömür boyu bir başkasının bakım ve yardımıyla hayatını devam ettirebilecek şekilde sakat kaldığı, olayın askerlik görevinin sebep ve tesiriyle meydana geldiğinden ve idarenin sorumluluğunun bulunduğundan bahisle uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık geçici iş göremezlik nedeniyle uğradığı iş ve kazanç kaybı, sürekli iş göremezlik nedeniyle uğradığı çalışma gücü ve kazanç kaybı nedeniyle 100,00 TL (miktar artırımı üzerine 479.107,00 TL) maddi ve 200.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayda idarenin kusursuz sorumluluk ilkesince sorumlu olduğu, maddi tazminat istemi yönünden, Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen hesap bilirkişisi raporunda davacının maluliyet tazminatının 479.107,00 TL olarak tespit edildiği; manevi tazminat yönünden, davacıya yapılan ve yarar kabul edilen tüm tazminat tutarları da göz önünde tutulmak suretiyle, davacının askerlik görevini yaparken uğramış olduğu terör saldırısı nedeniyle çektiği acı ve ıstıraplarını kısmen de olsa karşılayabilmek amacıyla, olayın meydana geliş şekli ve niteliği ile davacının meydana gelen terör olayı nedeniyle Erciyes Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi'nin ... tarih ve ... nolu Engelli Sağlık Kurulu Raporu ile engel oranının %90 olması durumu da dikkate alınarak 100.000,00 TL manevî tazminatın kabulü gerektiği gerekçesiyle maddi tazminat isteminin kabulüne, manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine, 100.000,00 TL manevi tazminatın davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu, davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, olayda idarelerinin herhangi bir kusurunun ve sorumluluğunun bulunmadığı, hükmedilen manevi tazminat miktarının yüksek olduğu, manevi tazminata karar tarihinden itibaren faiz yürütülebileceği, idarelerinin harçtan muaf olduğu, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dosyanın incelenmesinden; davacının ... Komando ... Komutanlığında askerlik görevini ifa ederken 17/12/2016 tarihinde terör örgütü mensuplarınca gerçekleştirilen bombalı saldırıda yaralandığı, meydana gelen olay nedeniyle %90 engelli hale geldiği, maddi ve manevi tazminat istemiyle 02/10/2018 tarihinde davalı idareye yapılan başvurunun zımnen reddedilmesi üzerine geçici iş göremezlik nedeniyle uğradığı iş ve kazanç kaybı ve sürekli iş göremezlik nedeniyle uğradığı çalışma gücü ve kazanç kaybı nedeniyle 100,00 TL (miktar artırımı üzerine 479.107,00 TL) maddi ve 200.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Kusursuz sorumluluk, kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağan dışı zararların idarece tazmini esasına dayanmakta olup; kusur sorumluluğuna oranla ikincil derecede bir sorumluluk türüdür. Başka bir anlatımla idare, yürüttüğü hizmetin doğrudan sonucu olan, idari faaliyet ile nedensellik bağı kurulabilen, özel ve olağan dışı zararları kusursuz sorumluluk ilkesi gereği tazminle yükümlüdür.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
I- Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, İdare Mahkemesi kararının maddi tazminat isteminin kabulüne yönelik kısmına davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının incelenmesi:
Davacının görevinin neden ve tesiriyle yaralandığı ve meydana gelen olayda herhangi bir kusuru bulunmadığı anlaşıldığından, davacının zararlarının kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca tazmini gerektiğinde kuşku bulunmamaktadır.
Bununla birlikte, uyuşmazlığa konu yaralanma olayının 17/12/2016 tarihinde gerçekleştiği, Kayseri Erciyes Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinin 23/01/2019 tarihli engelli sağlık kurulu raporu ile % 90 oranında engelli olduğunun tespit edildiği, olay nedeniyle davacıya 3713 sayılı Kanun kapsamında vazife malulü aylığı bağlandığı, tütün ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, 2330 sayılı Kanun kapsamında 61.623,65 TL nakdi tazminat ödendiği anlaşılmaktadır.
Temyize konu karar ile hukuka uygun bulunan İdare Mahkemesi kararına dayanak alınan bilirkişi raporunda, aktif dönemde davacının asgari ücret üzerinden, pasif dönemde ise AGİ hariç asgari ücret üzerinden zararları hesaplanarak vazife malulü aylıkları ile adi malul aylıkları arasındaki peşin sermaye değeri farkının, nakdi tazminatın ve tütün ikramiyesinin yarar olarak kabul edilip düşüldüğü, bu itibarla bilirkişi raporunun hükme esas alınacak mahiyette olmadığı görülmektedir.
Tazminat hukukunda, çağın gereklerine uygun olarak geliştirilen içtihatlarla, kişinin kalıcı sakatlığı nedeniyle uğramış olduğu beden gücü kaybına bağlı olarak gelirinde ve dolayısıyla mal varlığında bir eksilme meydana gelmemiş olsa dahi "güç (efor) kaybı tazminatı" olarak adlandırılan tazminatın ödenmesi gerektiği kabul edilmiştir. Beden gücü kaybına uğrayan kişinin günlük yaşamını ve çalışma hayatını sürdürebilmesi için zarardan önceki durumuna ve diğer kişilere göre daha fazla bir güç (efor) sarf ettiği gerçeğinden hareket edilerek zararı, bir anlamda, bu "fazladan sarf edilen gücün" oluşturduğu esası benimsenmiştir. Bu doğrultuda, idari faaliyetlerin neden ve etkisiyle kamu görevlilerinin veya diğer kişilerin güç (efor) kaybına dayanan maddi zararının idare hukukunun ilke ve kuralları uyarınca idarece tazmin edilmesi gerektiği hususunda bir duraksama bulunmamaktadır.
İdare hukuku ilkelerine göre maddi zarar; idari işlem veya eylem nedeniyle kişinin mal varlığının (patrimuanın) aktifinde meydana gelen azalma nedeniyle uğranılan zarar ile elde edilmesi kesin olan gelirden yoksun kalma sonucu uğranılan toplam zarar olup; bedensel nitelikteki maddi zarar ise, kişinin sağlığına kavuşmak için yaptığı tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalması ya da yok olması nedeniyle elde edeceği gelirde ve gücünde meydana gelen azalmayı ifade etmektedir.
Uyuşmazlıkta, davacının dava konusu olay nedeniyle % 90 oranında bedensel güç kaybına uğradığı, bu nedenle günlük yaşamını emsallerine ve eskiye nazaran daha fazla güç (efor) sarf ederek sürdürmek zorunda kalması nedeniyle maddi zararının bulunduğu açıktır.
Bu itibarla, davacının güç (efor) kaybından doğan zararı;
Aktif dönemde, zarara uğranılan tarihten itibaren içtihadi emeklilik yaşı kabul edilen 60 yaşın sonuna kadar asgari geçim indirimi (AGİ) dahil net asgari ücrete (2022 yılına kadar AGİ dahil, 2022 yılından sonra AGİ hariç olmak üzere) çalışma gücü kaybı olan % 90 oranının uygulanması; pasif dönemde ise, davacının 60 yaşını ikmalinden TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosuna göre belirlenen muhtemel yaşam süresinin sonuna kadar geçecek süre için -bir çalışmanın karşılığı olmaması nedeniyle- AGİ hariç net asgari ücrete yine çalışma gücü kaybı oranının uygulanması suretiyle ortaya çıkacak miktarların toplanması suretiyle hesaplanmalıdır.
Söz konusu hesaplamada, gelecek yılların asgari ücretlerinin, bilirkişi raporunun düzenlendiği tarihte bilinen net asgari ücret miktarının her yıl %10 artırılmak ve %10 iskontoya tabi tutulmak suretiyle belirlenmesi gerekmektedir.
Ayrıca yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, askerlik görevi sırasında yaşanılan olay nedeniyle davacıya 5434 sayılı Kanun'un 56. maddesi uyarınca bağlanan maluliyet aylığı ile Ek 79. maddesi uyarınca yapılan ek ödemelerin; prim karşılığı yapılmadığı, gerek maluliyet aylığı, gerekse ek ödemenin ödemeyi yapan kurum tarafından faturası karşılığında Hazineden tahsil edildiği, bu nedenle bağlanan aylık ve yapılan ek ödemenin vazifesini ifa ederken malul hale gelenin uğramış olduğu zararın karşılanmasına yönelik "ifa amaçlı ödeme" niteliğinde olduğu anlaşıldığından, Mahkemece, yapılan ve yapılacak bahse konu ödemelerin ve ayrıca 2330 sayılı Kanun uyarınca ödenen nakdi tazminatın olay nedeniyle davacıya sağlanan "yarar" kapsamında kabul edilmesi suretiyle ilgilinin zararından indirilerek denkleştirme yapılması ve ortaya çıkacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu durumda, Mahkemece, yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda davacının efor (güç) kaybından kaynaklanan maddi zararının bilirkişi marifetiyle hesaplanarak yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Öte yandan, medeni yargılama hukukuna ilişkin 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve idari yargılama hukukuna ilişkin 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda, 5271 sayılı Kanun'da olduğu gibi açık bir düzenleme olmamakla birlikte, "Aleyhe Bozma Yasağı" gerek hukuk yargılamasında, gerekse idari yargı alanında uygulanan temel prensiplerden biridir.
Bir hüküm, davanın taraflarından yalnız biri tarafından temyiz edilirse, kamu düzenine ilişkin emredici kurallar hariç olmak üzere, temyiz edilen hüküm temyiz eden tarafın aleyhine olarak bozulamaz. Buna dar anlamda aleyhe bozma yasağı denilmektedir.
Taraflardan yalnız birinin temyizi halinde ya da taraflardan yalnız birinin lehine olarak verilen bozma kararında, bozma kararına uyan ilk derece mahkemesi artık temyiz eden tarafın, önceki (bozulan) karardan daha aleyhine olan bir hüküm veremez. Buna, geniş anlamda aleyhe bozma yasağı ya da aleyhe hüküm verme yasağı denilmektedir.
Taraflardan yalnız birinin temyizi üzerine verilen bozma kararına uyan mahkemenin temyiz eden tarafın, bozulan karara oranla daha aleyhine olan bir hüküm verememesi ilkesi, usule dair kazanılmış hak müessesesi ile yakından ilgilidir.
Bu durumda, İdare Mahkemesince maddi tazminata ilişkin olarak verilen karara karşı davacı tarafından istinaf ve temyiz kanun yollarına başvurulmadığı için yukarıda belirtilen ilkeler çerçevesinde Bölge İdare Mahkemesince yaptırılacak olan hesaplama neticesinde, davacı lehine hükmedilecek olan maddi tazminat tutarının, aleyhe bozma ve hüküm verme yasağı gereği, İdare Mahkemesi kararı ile davacıya ödenmesine karar verilen tutarı aşamayacağı da açıktır.
II- Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, İdare Mahkemesi kararının manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne yönelik kısmına davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının incelenmesi:
Temyize konu Mahkeme kararı ile hukuka uygun bulunan idare mahkemesi kararında 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun'un "Nakdi tazminat ve aylığın etkisi" başlıklı 6. maddesi uyarınca 2330 sayılı Kanun hükümlerine göre ödenecek nakdi tazminatın uğranılan maddi ve manevi zararların karşılığı olduğu, yargı mercilerince maddi ve manevi zararlar karşılığı olarak kurumların ödemekle yükümlü tutulacakları tazminatın hesabında 2330 sayılı Kanun hükümlerine göre ödenen nakdi tazminatın göz önünde bulundurulması gerektiği gerekçesiyle 100.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmiş ise de, Anayasa Mahkemesinin 24/09/2024 tarih ve E:2024/15, K:2024/159 sayılı kararıyla 2330 sayılı Kanun'un 6. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında yer alan geçen "...ve manevi.." ibarelerinin iptallerine karar verildiği görülmektedir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen KABULÜNE, kısmen REDDİNE,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararının İdare Mahkemesi kararının maddi tazminat isteminin kabulüne ilişkin kısmına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA, manevi tazminatın kısmen kabulüne ilişkin kısmına davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının ise yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3\. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 19/06/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.