Danıştay 8. D 2023/7520 K.

Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2019/1648 E. , 2023/7520 K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

SEKİZİNCİ DAİRE

Esas No : 2019/1648

Karar No : 2023/7520

Temyiz İsteminde Bulunan (Davacı) : … Turizm ve Taşımacılık Limited Şirketi'ni

Temsilen …

Karşı Taraf (Davalı) :… Valiliği

İstemin Özeti : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

Savunmanın Özeti : Savunma verilmemiştir.

Danıştay Tetkik Hakimi : …

Düşüncesi : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü:

Dava; davacı şirket tarafından, Muş ilinde otomobille ticari amaçlı yurtiçi tarifesiz yolcu taşımacılığı yapmak üzere A1 yetki belgesi alabilmek için, taşımacılık faaliyetinin arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından sakıncası olmadığına karar verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Muş İl Trafik Komisyonu Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

İdare Mahkemesince; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından verilen A1 Yetki belgesini almak üzere ilgililerce başvuru yapılmadan önce, bulundukları ilin UKOME veya İl Trafik Komisyonları tarafından yetki belgesi verilmesinin arz talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından sakınca oluşturmayacağı yönünde karar alınması zorunluluğu getirilmiş olup; bu hususta İl Trafik Komisyonlarının ilin nüfusu, trafik yoğunluğu, mevcut araç durumu gibi hususlar göz önünde bulundurularak başvuranların talepleri hakkında karar verme konusunda takdir yetkisi bulunduğundan, davacı şirketin başvurusunun, Muş ilinde iki firmanın A1 yetki belgesinin olduğu ve taşımacılık faaliyetinde bulundukları, öte yandan D1 ve D4 yetki belgesine sahip taşımacılık faaliyeti yürüten firmaların sayısı da göz önünde bulundurularak arz talep dengesi bakımından davacının talebinin uygun olmadığına karar verildiği, davalı idarece kamu yararı ve hizmet gerekleri göz önünde bulundurularak tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12. maddesinde, il ve ilçe trafik komisyonlarının kuruluş ve görevleri belirlenmiş; bu kapsamda, karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek söz konusu komisyonların görevleri arasında sayılmıştır.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 1. maddesinde; Kanunun, karayolu taşımalarının ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi, taşımada düzen ve güvenliğin sağlanması, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarının belirlenmesi, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerinin, haklarının ve sorumluluklarının saptanması, karayolu taşımalarının diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirini tamamlayıcı olarak hizmet vermesi ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasının sağlanması amacıyla çıkarıldığı, 2. maddesinde; Kanunun, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşımacıları, taşıma acentelerini, taşıma işleri komisyoncularını, nakliyat ambarı ve kargo işletmecilerini taşıma işlerinde çalışanlar ile taşımalarda yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç, yapıları ve benzerlerini kapsadığı, 5. maddesinin birinci fıkrasında; taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu, üçüncü fıkrasında; taşımacılara, yetki belgesinden ayrı olarak taşımalarda kullanılacak taşıtların niteliğini ve sayısını gösteren taşıt belgesi ile taşımacının taşıt belgesinde kayıtlı her taşıt için düzenlenen ve taşıtta bulunması gereken taşıt kartı verileceği, dördüncü fıkrasında; taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlığın yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebileceği belirtilmiştir.

4925 sayılı Kanun'a dayanılarak çıkarılan 11/06/2009 gün ve 27255 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve işlem tarihininde yürürlükte olan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 6. maddesinde, "A türü yetki belgesi: Ticari amaçla otomobille yurtiçi veya uluslararası yolcu taşımacılığı yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır: a) A1 Yetki Belgesi: Yurtiçi tarifesiz yolcu taşımacılığı yapacaklara, b) A2 Yetki Belgesi: Uluslararası tarifesiz yolcu taşımacılığı yapacaklara verilir.'' kuralına, ''Sınırlamalar, kısıtlamalar ve geçici düzenlemeler'' başlıklı 10. maddesinde, ''Bu Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunanların sayısı, yolcu ve eşya taşıma kapasiteleri ile bu husustaki potansiyel, yetki belgelerinde kayıtlı taşıtların durumu, haksız rekabetin önlenmesi, kamu yararının gözetilmesi, atıl kapasite oluşumunun ve kaynak israfının önlenmesi, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlık, yetki belgelerinin verilmesi ve/veya sayısında, taşıt sayıları ve/veya kapasitelerinde, taşıma hatlarında veya güzergahlarında sınırlamalar, kısıtlamalar ve/veya belirli bir süreyle sınırlı geçici düzenlemeler yapabilir.'' kuralına yer verilmiştir.

Anılan Yönetmeliğin 13. maddesinin (d) bendinde ise, "A1 veya A2 yetki belgesi için başvuranların, (c) bendinde belirtilen taşınmazda yürütecekleri taşımacılık faaliyetinin arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından sakıncası olmadığına dair büyükşehir belediye sınırları içerisinde ilgili Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME)'nden, diğer yerlerde ise ilgili il trafik komisyonundan alınmış kararı Bakanlığa sunmaları şarttır. Ancak bir kamu kurum/kuruluşuyla yapılan geçerli bir taşıma hizmet alımı sözleşmesine sahip olanlardan A1 yetki belgesi başvurusu sırasında sözleşme süresi sonuna kadar bu şart aranmaz. Sözleşme süresinin bitiminden itibaren 90 gün içerisinde söz konusu şartın gereği olan ilgili Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) veya ilgili il trafik komisyonu kararının Bakanlığa sunulmaması halinde bu kapsamda düzenlenen yetki belgeleri iptal edilir." hükmüne yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden; davacı şirketin A1 yetki belgesini Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'ndan almadan önce ilgili mevzuat kapsamında arz talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından sakınca oluşturmadığa dair karar verilmesi istemiyle davalı idareye başvuruda bulunduğu, Muş İl Trafik Komisyonu'nun …tarih ve … sayılı kararı ile Muş ilinde faaliyet gösteren iki adet A1 yetki belgesine sahip şirket olduğu ve D1 ve D4 yetki belgesine sahip araç sayıları da dikkate alındığında davacının başvurusunun arz talep dengesi bakımından uygun olmadığından bahisle başvurusunun reddi yönünde karar verilmesi üzerine, anılan İl Trafik Komisyonu kararının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İdari faaliyetlerin amacı kamu yararının sağlanmasıdır. Bu nedenle, idare, idari işlemlerin hangi sebebe ve hukuki nedenlere dayalı olarak tesis edildiğini ve hangi amaca yönelik olduğunu açıklamalıdır. Aynı zamanda, gösterilen sebep ve amacın gerekli ve yeterli inceleme, araştırma ve somut nedenlere dayanması gereklidir.

Buradan hareketle; il ve ilçe trafik komisyonlarınca, kendilerine yapılan müracaatlar üzerine bir alt komisyon kurulmak suretiyle güzergahın ve güzergahta çalışan araçların sayısı, niteliği, güzergahta yeni araca ihtiyaç olup olmadığı eğer ihtiyaç var ise kaç adet ve hangi niteliklere sahip araçlara ihtiyaç olduğu yönünde yeterli araştırma ve inceleme yapılması zorunludur.

Yukarıda aktarılan mevzuat uyarınca, il veya ilçe trafik komisyonlarınca yapılacak değerlendirmede; bölge ve faaliyet konusu bakımından, talep edilen yerleşim biriminin birden fazla taşımacıya ihtiyacı olup olmadığının, bu kapsamda halihazırdaki yolcu ve koltuk sayılarının somut olarak (belge ve rakamlarla) araştırılarak ortaya konulması gerekmektedir. Diğer bir deyişle, yalnızca tekelciliğin önlenmesi amacıyla güzergah (taşıma) izni verilmesi yoluna gidilmemeli, aynı zamanda, atıl kapasite ve kaynak israfı yaratılmaması da amaçlanmalıdır. Esasen, aksi durumun kamu yararına aykırı olacağında duraksama bulunmamaktadır.

Somut uyuşmazlıkta; davacı şirketin başvurusunun reddi yolunda verilen dava konusu İl Trafik Komisyonu kararının, talep edilen yerleşim biriminde arz talep dengesi yönünden ihtiyaç bulunup bulunmadığı yönünde yapılacak inceleme ve araştırma sonucu verilmesi gerekirken, herhangi bir alt komisyon raporuna ve somut veriye dayanmadığı görülmektedir.

Bu durumda, taşıma faaliyetlerinin; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en aza indirilerek, genel sağlık, kişi, toplum ve çevre sağlığı ile güvenliğini olumsuz yönde etkilemeyecek nitelikte ve serbest rekabet ortamında gerçekleştirilmesinin hukuken korunması gereken genel kural olması karşısında, uyuşmazlık konusu yerleşim yerinde bu hususları ortaya koyacak şekilde bir inceleme ve araştırma yapılmak suretiyle ihtiyaç, yolcu sayısı, güzergahta çalışan mevcut araçların kapasitesi, nitelik ve niceliği gibi hususlar değerlendirilerek, mevcut arz/talep dengesi gözetilmek suretiyle bir karar verilmesi gerekirken; alt komisyon kurulması suretiyle bu hususta bir inceleme ve araştırma yapılmaksızın, arz/talep dengesi bakımından ihtiyaç bulunmadığından bahisle başvurunun reddi yolunda tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık, davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle; …İdare Mahkemesinin temyize konu kararının bozulmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 21/12/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.