Danıştay 6. D 2024/82 K.

Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2022/3498 E. , 2024/82 K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ALTINCI DAİRE

Esas No : 2022/3498

Karar No : 2024/82

DAVACI : ... Belediye Başkanlığı-...

VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı-ANKARA

VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU :Balıkesir ili, Bandırma ilçesi, ... Mevkiinde yer alan ve ... plan paftasında bulunan, "tarım alanı" ve "mera alanı" kullanımında kalan 65 hektar büyüklüğündeki alanın "kentsel ve bölgesel yeşil ve spor alanı" olarak düzenlenmesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 02/11/2021 tarihinde onaylanan Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğine yapılan itirazın reddine dair 12/01/2022 tarihli Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı işleminin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Davacı, dava konusu alanın mera vasfında olduğunu, tahsis amacı değiştirilmeden planlamaya konu edilemeyeceğini, ilgili kurum görüşlerinin alınmadığını, alanda yeşil alan ihtiyacı olmadığını ileri sürmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI : Davalı tarafından, Balıkesir Büyükşehir Belediyesinin plan değişikliği raporuna dayanılarak bölge halkının sosyal, peyzaj ve rekreatif ihtiyaçlarını karşılama amacıyla plan değişikliği yapıldığı, alt ölçekli planlar yapılırken Mera Kanunu ve ilgili kanunlar kapsamında uygun izinler doğrultusunda uygulama yapılacağı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ... 'İN DÜŞÜNCESİ : Mera vasfı bulunan dava konusu alanın 4352 sayılı Mera Kanunu kapsamında tahsis amacında değişiklik yapılmadan kentsel ve bölgesel yeşil alan ve spor alanı olarak planlanmasına ilişkin çevre düzeni planı değişikliğinde hukuka uygunluk bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemin iptalinin gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ... 'NUN DÜŞÜNCESİ : Dava, Balıkesir ili, Bandırma ilçesi, ... Mevkiinde yer alan ve H-19 plan paftasında bulunan, "tarım alanı" ve "mera alanı" kullanımında kalan 65 hektar büyüklüğündeki alanın "kentsel ve bölgesel yeşil ve spor alanı" olarak düzenlenmesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 02/11/2021 tarihinde onaylanan Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğine yapılan itirazın reddine dair 12/01/2022 tarihli Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

Davalı idarenin usule yönelik itirazları yerinde görülmemiştir.

2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.

1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102 maddesinin 1. fıkrasının a bendinde," Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak", c) bendinde "Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak," ç) bendinde " Sektörel planların havza veya bölge düzeyindeki mekânsal strateji planlarına ve çevre düzeni planlarına uyumlu hazırlanmasını sağlamak," Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.

4342 sayılı Mera Kanunu'nun 14. maddesinde: "Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden;

a) Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 6326 sayılı Petrol Kanunu hükümlerine göre, arama faaliyetleri sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti için zaruri olan,

b) Kültür ve Turizm Bakanlığının talebi üzerine, turizm yatırımları için zaruri olan,

c) Kamu yatırımları yapılması için gerekli bulunan,

d) (Değişik: 3/7/2005 - 5403/27 md.) Köy yerleşim yeri ile uygulama imar plânı veya uygulama plânlarına ilave imar plânlarının hazırlanması, toprak muhafazası, gen kaynaklarının korunması, millî park ve muhafaza ormanı kurulması, doğal, tarihî ve kültürel varlıkların korunması, sel kontrolü, akarsular ve kaynakların düzenlenmesi, bu kaynaklarda yapılması gereken su ürünleri üretimi ve termale dayalı tarımsal üretim faaliyetleri için ihtiyaç duyulan,

e) 442 sayılı Köy Kanununun 13 ve 14 üncü maddeleri kapsamında kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan,

f) Ülke güvenliği ve olağanüstü hal durumlarında ihtiyaç duyulan,

g) Doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri için ihtiyaç duyulan,

ğ) (Ek: 26/3/2008-5751/3 md.; Değişik: 9/7/2008-5784/26 md.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümlerine göre, petrol iletim faaliyetleri ile elektrik ve doğal gaz piyasası faaliyetleri için gerekli bulunan,

h) (Ek: 26/3/2008-5751/3 md.) Jeotermal kaynaklı teknolojik seralar için ihtiyaç duyulan,

ı) (Ek: 10/9/2014-6552/112 md.) Bakanlar Kurulunca kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilen yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır..." hükümlerine yer verilmiştir.

Plan notlarının 4.33 sayılı maddesinde, mera alanlarının, 4342 sayılı Mera Kanunu uyarınca saptanmış/saptanacak olan çayır ve mera alanları olduğu, çayırın; taban suyunun yüksek bulunduğu veya sulanabilen yerlerde biçilmeye elverişli, yem üretilen ve genellikle kuru ot üretimi için kullanılan yeri, meranın; hayvanların otlatılması ve otundan faydalanılması için tahsis edilen veya kadimden beri bu amaçla kullanılan yeri ifade ettiği; 5.1.3 sayılı maddesinde, mera alanlarında koruma-kullanma dengesinin gözetilmesi gerektiği; 8.22.1 sayılı maddesinde, bu alanlarda 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamında uygulama yapılacağı, planda hangi kullanımda kaldığına bakılmaksızın, Mera Kanununa tabii olduğu tespit edilen alanlarda Mera Kanunu hükümlerine uyulacağı; 8.22.2 sayılı maddesinde, planda “mera alanı” olarak gösterilmiş alanlarda Mera Kanunu dışında ve özel mülkiyete konu alanlar bulunması halinde, alanın tarım arazisi sınıfına göre plan hükümlerinin tarım alanlarına ilişkin hükümlerinin uygulanacağı; 8.22.3 sayılı maddesinde, bu planın onayından önce, alt ölçekli planlarla kullanım kararı getirilmiş tescilli meralarda, mevzuata uygun olarak mera vasfı kaldırılmadan imar uygulaması yapılamayacağı ve inşaat izni verilemeyeceği düzenlemelerine yer verilmiştir.

Çevre düzeni planı kararları, kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar, ulaşım ağları gibi plana girdi sağlayan veriler değerlendirilerek oluşturulması, dolayısıyla nüfus projeksiyonlarına göre, yerleşim alanlarının belirlenmesi, bu doğrultuda, tarım alanları, orman alanları, meralar, jeolojik açıdan sakıncalı alanların korunması gerektiğinden bu tür alanlarda, münferit kentsel gelişme taleplerinin plan bütünlüğü göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Dava konusu planın ölçeğinin 1/100.000 olması nedeniyle leke plan niteliği taşıdığı ve parsel bazında kararların üretilmesinin mümkün olmayacağı, alt ölçekli plan kararlarına esas olacak yapılaşma şartlarını ortaya koyan genel arazi kullanım kararlarının üretildiği bir plan niteliğindedir. Alt ölçekli planlarda bu planın öngördüğü leke ile bağdaşmayan bir kullanım türüne yer verilemeyeceğine göre getirilen kullanımın yer seçiminin mevzuata uygun olup olmadığının ayrıntısıyla ortaya konulması gerekeceği açıktır.

Danıştay 6. Dairesinin 28/06/2022 tarih ve E:2022/3498 sayılı Balıkesir Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden, dava konusu çevre düzeni planı değişikliğine konu Balıkesir ilçesi, ... mevkinde yer alan ve H-19 sayılı plan paftasında bulunan alanın mera vasfında olup olmadığı, mera vasfı var ise dava konusu plan değişikliği onaylanmadan önce alanın mera vasfının değiştirilip değiştirilmediğinin sorulmasına ilişkin ara kararına İl Tarım ve Orman Müdürlüğünce verilen cevapta, plan değişikliğine konu alanın kısmen tarım arazisi, kısmen mera vasıflı alan içerisinde kaldığı, 4342 sayılı Mera Kanunu uyarınca mera vasıf değişikliği yapılmadığı, davalı idarece verilen cevapta ise alt ölçekli plan çalışmalarında ilgili kanunlar kapsamında gerekli izinlerin alınacağı belirtilmiştir.

4352 sayılı Mera Kanununun yukarıda yer verilen düzenlemelerinde, tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamayacağı kuralına yer verilmiş ve ancak bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden oniki fıkra halinde sayılan hallerde bu yerlerin, ilgili müdürlüklerin talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebileceği ve söz konusu yerlerin tescillerinin Hazine adına, vakıf meralarının tescillerinin ise vakıf adına yaptırılacağı öngörülmüştür.

Bu durumda, mera vasfı bulunan dava konusu alanın 4352 sayılı Mera Kanunu kapsamında tahsis amacında değişiklik yapılmadan kentsel ve bölgesel yeşil alan ve spor alanı olarak planlanmasına ilişkin çevre düzeni planı değişikliğinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, 02/11/2021 tarihinde onaylanan Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğine yapılan itirazın reddine dair 12/01/2022 tarihli işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY :

Balıkesir ili, Bandırma ilçesi, ... Mevkiinde yer alan ve H-19 plan paftasında bulunan, "tarım alanı" ve "mera alanı" kullanımında kalan 65 hektar büyüklüğündeki alanın "kentsel ve bölgesel yeşil ve spor alanı" olarak düzenlenmesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 02/11/2021 tarihinde onaylanan Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğine yapılan itirazın reddine dair 12/01/2022 tarihli Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:

2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.

1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102 maddesinin 1. fıkrasının a bendinde," Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak", c) bendinde "Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak," ç) bendinde " Sektörel planların havza veya bölge düzeyindeki mekânsal strateji planlarına ve çevre düzeni planlarına uyumlu hazırlanmasını sağlamak," Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır.

Yönetmeliğin "Planlama alanı" başlıklı 18.maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." kuralına, "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin 1.fıkrasında ise, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır." kuralına yer verilmiştir.

Yönetmeliğin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında, "Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır." düzenlemesine, 2. fıkrasında da, "Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.

4342 sayılı Mera Kanunu'nun 14. maddesinde: "Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden;

a) Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 6326 sayılı Petrol Kanunu hükümlerine göre, arama faaliyetleri sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti için zaruri olan,

b) Kültür ve Turizm Bakanlığının talebi üzerine, turizm yatırımları için zaruri olan,

c) Kamu yatırımları yapılması için gerekli bulunan,

d) (Değişik: 3/7/2005 - 5403/27 md.) Köy yerleşim yeri ile uygulama imar plânı veya uygulama plânlarına ilave imar plânlarının hazırlanması, toprak muhafazası, gen kaynaklarının korunması, millî park ve muhafaza ormanı kurulması, doğal, tarihî ve kültürel varlıkların korunması, sel kontrolü, akarsular ve kaynakların düzenlenmesi, bu kaynaklarda yapılması gereken su ürünleri üretimi ve termale dayalı tarımsal üretim faaliyetleri için ihtiyaç duyulan,

e) 442 sayılı Köy Kanununun 13 ve 14 üncü maddeleri kapsamında kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan,

f) Ülke güvenliği ve olağanüstü hal durumlarında ihtiyaç duyulan,

g) Doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri için ihtiyaç duyulan,

ğ) (Ek: 26/3/2008-5751/3 md.; Değişik: 9/7/2008-5784/26 md.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümlerine göre, petrol iletim faaliyetleri ile elektrik ve doğal gaz piyasası faaliyetleri için gerekli bulunan,

h) (Ek: 26/3/2008-5751/3 md.) Jeotermal kaynaklı teknolojik seralar için ihtiyaç duyulan,

ı) (Ek: 10/9/2014-6552/112 md.) Bakanlar Kurulunca kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilen yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır..." hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Plan notlarının 4.33 sayılı maddesinde, mera alanlarının, 4342 sayılı Mera Kanunu uyarınca saptanmış/saptanacak olan çayır ve mera alanları olduğu, çayırın; taban suyunun yüksek bulunduğu veya sulanabilen yerlerde biçilmeye elverişli, yem üretilen ve genellikle kuru ot üretimi için kullanılan yeri, meranın; hayvanların otlatılması ve otundan faydalanılması için tahsis edilen veya kadimden beri bu amaçla kullanılan yeri ifade ettiği; 5.1.3 sayılı maddesinde, mera alanlarında koruma-kullanma dengesinin gözetilmesi gerektiği; 8.22.1 sayılı maddesinde, bu alanlarda 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamında uygulama yapılacağı, planda hangi kullanımda kaldığına bakılmaksızın, Mera Kanununa tabii olduğu tespit edilen alanlarda Mera Kanunu hükümlerine uyulacağı; 8.22.2 sayılı maddesinde, planda “mera alanı” olarak gösterilmiş alanlarda Mera Kanunu dışında ve özel mülkiyete konu alanlar bulunması halinde, alanın tarım arazisi sınıfına göre plan hükümlerinin tarım alanlarına ilişkin hükümlerinin uygulanacağı; 8.22.3 sayılı maddesinde, bu planın onayından önce, alt ölçekli planlarla kullanım kararı getirilmiş tescilli meralarda, mevzuata uygun olarak mera vasfı kaldırılmadan imar uygulaması yapılamayacağı ve inşaat izni verilemeyeceği düzenlemelerine yer verilmiştir.

Çevre düzeni planı kararları, kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar, ulaşım ağları gibi plana girdi sağlayan veriler değerlendirilerek oluşturulması gerekmektedir. Dolayısıyla nüfus projeksiyonlarına göre, yerleşim alanlarının belirlenmesi, bu doğrultuda, tarım alanları, orman alanları, meralar, jeolojik açıdan sakıncalı alanların korunması gerektiğinden bu tür alanlarda, münferit kentsel gelişme taleplerinin plan bütünlüğü göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Stratejik mekânsal planlama, kentsel gelişimi yalnızca fiziksel gelişim kapsamında ele alan bir yaklaşım değildir. Fiziksel gelişmenin yanı sıra, kentteki sosyal, kültürel, ekonomik, yerel örgütsel gelişime ilişkin stratejileri de içerir. Çevre düzeni planları, bölgesel nitelikte genel arazi kullanım kararları getirmekte olup, stratejik bir plan olması sebebiyle sadece fiziki kullanım kararları içermemektedir. Dolayısıyla, dava konusu 1/100.000 ölçekli Balıkesir-Çanakkale Çevre Düzeni Planında belirlenen arazi kullanım kararları, niteliği itibarıyla çevre kirliliğinin oluşmadan önce önlenebilmesi ve sağlıklı çevrenin oluşturulmasına yönelik hedef, ilke, strateji ve politikaları sağlayacak plan kararları olup, bu yönüyle söz konusu plana dayanılarak yapılacak 1/5000 ve 1/1000 ölçekli planlarda öngörülen ve parsel bazında fiziki kullanım durumunu belirleyen arazi kullanım kararlarından farklılık arz ettiği kuşkusuzdur.

Genel ilke olarak, plan kararları ile fiziksel çevreyi sağlıklı bir yapıya kavuşturmak, yatırımların yer seçimlerini ve gelişme eğilimlerini yönlendirmek ve toprağın korunma, kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek amaçlanır.

4352 sayılı Mera Kanununun yukarıda yer verilen düzenlemelerinde, tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamayacağı kuralına yer verilmiş ve ancak bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden oniki fıkra halinde sayılan hallerde bu yerlerin, ilgili müdürlüklerin talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebileceği ve söz konusu yerlerin tescillerinin Hazine adına, vakıf meralarının tescillerinin ise vakıf adına yaptırılacağı öngörülmüştür.

Uyuşmazlıkta, Dairemizin 28/06/2022 tarih ve E:2022/3498 sayılı ara kararı ile davalı idareden ve Balıkesir Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden, dava konusu çevre düzeni planı değişikliğine konu Balıkesir ilçesi, ... mevkinde yer alan ve H-19 sayılı plan paftasında bulunan alanın mera vasfında olup olmadığı, mera vasfı var ise dava konusu plan değişikliği onaylanmadan önce alanın mera vasfının değiştirilip değiştirilmediğinin sorulduğu ve buna ilişkin bilgi ve belgelerin istenildiği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğünce verilen cevapta, plan değişikliğine konu alanın kısmen tarım arazisi, kısmen mera vasıflı alan içerisinde kaldığı, 4342 sayılı Mera Kanunu uyarınca mera vasıf değişikliği yapılmadığının bildirildiği, davalı idarece verilen cevapta ise alt ölçekli plan çalışmalarında ilgili kanunlar kapsamında gerekli izinlerin alınacağının belirtildiği görülmüştür.

Bu durumda, mera vasfı bulunan dava konusu alanın 4352 sayılı Mera Kanunu kapsamında tahsis amacında değişiklik yapılmadan kentsel ve bölgesel yeşil alan ve spor alanı olarak planlanmasına ilişkin çevre düzeni planı değişikliğinde şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU:

Açıklanan nedenlerle;

1. 02/11/2021 tarihinde onaylanan Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100. 000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin H-19 plan paftasında bulunan kentsel ve bölgesel yeşil ve spor alanına ilişki kısmına yapılan itirazın reddine dair 12/01/2022 tarihli Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı işleminin İPTALİNE,

2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam . . . TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,

3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca . . . TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,

4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,

5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 09/01/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.