Danıştay 13. D 2023/4456 K.

Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2023/1661 E. , 2023/4456 K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONÜÇÜNCÜ DAİRE

Esas No:2023/1661

Karar No:2023/4456

TEMYİZ EDENLER : I- (DAVALILAR)

  1.  ... Bakanlığı 

VEKİLİ : ...

  2.  ...  Kurumu 

VEKİLİ : Av. ...

II- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL)... Elektrik Üretim A.Ş.

VEKİLİ : Av. ...

DİĞER DAVALI : ...

VEKİLİ : Av. ...

DİĞER MÜDAHİL

(DAVALI YANINDA) : ... Bakanlığı

VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... Odası

  2.  ...  Derneği

  3.  ...  Derneği

  4.  ...  Derneği

  5.  ... Derneği

  6.  ... Odası

  7.  ... Derneği

  8.  ... Derneği

  9.  ... Derneği

10- ... Derneği

VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Davacılar tarafından, Türkiye'de işletmede olan otuz (30) kömürlü termik santralin üretim lisanslarının iptal edilerek kapatılması ile henüz işletmeye alınmamış yedi (7) termik santralin üretim lisansları ile projelerinin iptali istemiyle yapılan başvurunun ... Elektrik Üretim A.Ş.'ye ait ... lisans numaralı Bartın Amasra termik santrali yönünden cevap verilmemek suretiyle (zımnen) reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; olayda; dava konusu santralin, gerekli süreçleri takip ederek usulüne uygun olarak lisans aldığı ve ilgili lisans kapsamında denetimlerin idarelerce gerçekleştirildiği, dava dilekçesinde termik santral (Üretim Lisansı, ÇED Olumlu Kararı, ÇED Gerekli Değildir Kararı ve Çevre İzin ve Lisans Belgesi) özelinde bir verinin yer almadığı, söz konusu belgeler hakkında ilgili mevzuat çerçevesinde bir aykırılık iddiasında bulunulmadığı, termik santrallerin neden olduğu partikül madde kirliliğinin yoğun olduğu yerlerde Covid19 vakalarının ve ölümlerinin daha fazla olduğundan bahisle, işletmede olan 30 kömürlü termik santralin üretim lisanslarının iptal edilerek kapatılması ile henüz işletmeye alınmamış 7 termik santralin üretim lisansları ile projelerinin iptali istemiyle Cumhurbaşkanlığı'na başvurulmuş ise de, dava konusu termik santralin üretim lisansının iptali yetkisinin 4628 ve 6446 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, açıkça Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'na ait olduğu, termik santral üretim lisanslarının iptalinin 6446 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebileceği, yine 6446 sayılı Kanun'un "Yaptırımlar ve yaptırımların uygulanmasında usul" başlıklı 16. maddesinde düzenlenen hallerin gerçekleşmesi durumda üretim lisanslarının iptal edilebileceği, her ne kadar davacılar tarafından; termik santrallerin, iklim değişikliklerine neden olduğu, termik santraller tarafından doğaya salınan partikül madde kirliliğinin Covid 19 vakalarında ve ölüm oranlarında artışlara neden olduğu, halkın yaşam hakkının sağlanabilmesi için bütün kömürlü termik santrallerin kapatılması gerektiği, kömürlü termik santrallerin kapatılmasının enerji açığı ortaya çıkarmayacağı, keza yayımlanan istatistik verilerine bakıldığında ülkemizde enerji fazlasının bulunduğu, yine Covid 19 ve buna benzer başkaca bulaşıcı hastalıkların ilerleyen süreçlerde insan yaşamına daha fazla zarar vermemesi açısından termik santrallerin kapatılması gerektiği, enerji açığının yenilenebilir enerji kaynaklarından da karşılanabileceği, termik santrallerin bulunduğu alanlarda ölümcül kanser hastalıklarının da daha fazla görüldüğü, termik santrallerin iklim değişikliği ve bulaşıcı hastalıkların artmasında ve sonuçları itibariyle ölümcül olmasında ki etkilerine yönelik bilimsel çalışmaların bulunduğu, verilen ÇED olumlu raporlarının ya da ÇED gerekli değildir raporlarının gerçeğe aykırı olduğu, olumsuz etkileri mevcut olmasına karşın söz konusu olumlu ÇED raporlarının düzenlendiği, kömürlü termik santrallerin tüm ekosistem üzerinde olumsuz etkilerinin olduğu, iklim değişikliğine yol açan termik santrallerin kapatılmaması halinde büyük mülteci akımlarının olacağı iddialarında bulunulmuş ise de, söz konusu iddiaların bir kısmının ÇED süreci içerisinde değerlendirildiği, ÇED süreci içerisinde hazırlanan raporlar ile dava konusu termik santrallerin olumsuz çevresel etkilerinin olmadığının tespiti ile ÇED olumlu raporlarının ya da ÇED gerekli değildir raporlarının verildiği, bu aşamada ÇED sürecinde değerlendirilmesi gereken hususlarının değerlendirme olanağı bulunmadığı, termik santrallerin sadece enerji üretimi amacıyla faaliyette bulunmadığı, aynı zamanda enerji güvenliğinin sağlanmasına yönelik olduğu, hali hazırda enerji devamlılığının sağlanarak enerji güvenliğinin alınmasının başkaca bir enerji üretimiyle sağlanmasının da mümkün olmadığı, yine ilgili idareler tarafından termik santrallerin insanların yaşam hakkına yönelik herhangi bir müdahalede bulunup bulunulmadığının, çevre kirliliğine neden olup olmadığının, termik santrallerin bacalarından çıkan partikül maddelerin doğaya salınımını engellenmeye yönelik gerekli tedbirlerin alınıp alınmadığının sürekli ve belli periyotlarla denetlendiği, yapılan denetimler neticesinde olumsuz bir durumun olması halinde gerekli iş ve işlemlerin derhal uygulandığı, başkaca bulaşıcı hastalıklara neden olacağının varsayımsal olduğu, somut bilgi ve belgelerle bu hususun desteklenmediği, ulusal ve küresel iklim değişikliklerinin yegane sebebinin termik santraller olduğundan bahsedilemeyeceği değerlendirildiğinden davacıların bu iddialarına itibar edilmemiş, dava dosyasındaki bilgi ve belgelerle yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte incelendiğinde, davacılar tarafından ileri sürülen gerekçelerin dava konusu santralin üretim lisansının iptalini gerektirecek yasal bir iptal sebebi teşkil etmediği ve davacıların dava konusu santrale ait üretim lisansına, ÇED raporuna ve Çevre İzin ve Lisans Belgesine karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümleri çerçevesinde süresinde iptal davası açtıklarına veya lisansların dava neticesinde iptal edildiğinde ilişkin bilgi ve belge de bulunmadığı, hali hazırda bu belgelerin ayakta olduğu, yasal mevzuata uygun olarak alınan lisansların ve projelerinin soyut iddialar kapsamında kapatılamayacağı ve iptal edilemeyeceği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; ... Elektrik Üretim A.Ş.'ye ait ... lisans numaralı 12/10/2006 başlangıç 12/10/2055 bitiş tarihli elektrik üretim lisansı verilmesine dair işlemin iptali istemiyle Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'na karşı açılan davada ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı davanın reddi kararının kaldırılarak ... tarih E:... K:... sayılı kararları ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görüldüğünden, 25/12/2020 tarihinde açılan iş bu davanın konusuz kaldığı anlaşılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, davacı tarafın istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi'nce verilen kararın kaldırılmasına; konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, öncelikle davacı dernek ve meslek odalarının dava açma ehliyeti bulunup bulunmadığının araştırılması ve Bakanlığın hasım mevkinden çıkarılması gerekiği; aynı konuda farklı tesisler ile ilgili olarak davacılar tarafından açılan davalarda ret kararları verildiği ve bu kararların kesinleştiği, davacılar tarafından öne sürülen iddiaların somut projeye yönelik iddialar olmadığı, ulusal ve yabancı basından alınan haberlerden yapılan genellemelere iddia olarak yer verildiği davanın reddi gerektiği, aleyhine yargılama harç ve vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiği; davalı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından, davanın açılmasında kusurları bulunmadığı, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından kararın bozulması gerektiği; davalılar yanında müdahil ... Elektrik Üretim A.Ş. Tarafından, davanın derdestlik nedeniyle usulden reddine karar verilmesi, aksi halde işlem hukuka uygun olduğundan davanın esastan reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacılar tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

ESAS YÖNÜNDEN:

MADDÎ OLAY :

Bartın ili, Amasra ilçesinde kurulması planlanan Amasra Termik Santrali projesi için ... Elektrik Üretim A.Ş.'ye ... tarih ve ... sayılı üretim lisansı verilmiştir.

Müdahil şirketin 22/06/2009 tarihli yazısı üzerine dava konusu lisansa derç edilen tesis tamamlanma tarihi 12/10/2013 olarak tadil edilmiştir.

02/11/2013 tarih ve 28809 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesi kapsamında müdahil şirketin 07/11/2013 tarihli yazısı üzerine inşaatın tamamlama tarihi 02/05/2014 olarak güncellenmiş, daha sonra şirketin 22/04/2014 tarihli yazısı ile ÇED-İDK toplantısının ancak 30/04/2014 tarihinde yapılacağı, bu nedenle santral işine 02/05/2014 tarihinde fiilen başlanamayacağından süre uzatım talebinde bulunulması üzerine ... tarih ve ... sayılı Kurul Kararı ile bu husus mücbir sebep olarak değerlendirilmiş ve 6446 sayılı Kanun'un Geçici 9. maddesi ve Yönetmeliğin Geçici 15. maddesi kapsamında lisans iptali işlemine yer olmadığına dair karar verilmiştir.

Müdahil şirket tarafından, tesisin kurulacağı alanın mülkiyet ve kullanım hakkının elde edilmesi kapsamında orman arazileri için ön izinlerin alındığını ve kesin izin çalışmalarının devam ettiğini belirterek ve özel mülkiyete konu arazilerin satın alındığını gösteren tapu belgeleri ile ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu Belgesi'ni sunarak Yönetmeliğin Geçici 15. maddesi kapsamındaki yükümlülüklerini tamamlaması için süre uzatım talebinde bulunulması üzerine davalı Kurum'ca ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile bu gerekçeler mücbir sebep olarak değerlendirilmiş ve şirkete verilen müddetin bitim tarihi 11/05/2018 olarak tadil edilmiştir.

Son olarak müdahil şirket tarafından 08/05/2018 tarihli yazı ile inşaata başlanması için gerekli 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı askı sürecinin devam ettiği belirtilerek süre uzatım talebinde bulunulmuş, ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile müdahil şirkete bu defa 11/11/2019 tarihine kadar süre verilmiştir.

Davacılar tarafından, Corona virüsün Covid19 olarak mutasyona uğrayarak ülkemizde ve dünyada ölümcül salgın hastalığa yol açmasının nedeninin iklim değişikliği olduğu bilimsel çalışmalarla sabit olduğundan ve hava kirliliği ile termik santrallerin neden olduğu partikül madde kirliliğinin yoğun olduğu yerlerde Covid19 vakalarının ve ölümlerinin daha fazla olduğundan bahisle, Türkiye'de işletmede olan otuz (30) kömürlü termik santralin üretim lisanslarının iptal edilerek kapatılması ile henüz işletmeye alınmamış yedi (7) termik santralin üretim lisansları ile projelerinin iptali istemiyle Cumhurbaşkanlığı'na başvuruda bulunulduğu, yapılan başvurunun zımnen reddedildiği, başvuruya konu otuz yedi (37) termik santralden birisi olan ... Elektrik Üretim A.Ş.'ye ait ... lisans numaralı Bartın Amasra termik santrali yönününden lisans iptali taleplerinin zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME:

Dosyanın incelenmesinden, dava konusu zımnen ret işlemindeki termik santral için verilen elektrik üretim lisansının iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nce davanın reddi yolunda verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılması ve dava konusu işlemin iptali yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Dairemizin 01/11/2023 tarih ve E:2022/2084, K:2023/4458 sayılı kararı ile bozulduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda, dava konusu işlemin yargısal denetiminin anılan bozma kararı dikkate alınarak yeniden yapılması gerekmektedir.

KARAR SONUCU :

Açıklanan nedenlerle;

1.  Davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun ve müdahil şirketin temyiz istemlerinin kabulüne;

2.  Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi'nce verilen  kararın kaldırılmasına ve konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına yönelik temyize konu . . .  Bölge İdare Mahkemesi . . .  İdari Dava Dairesi'nin . . .  tarih ve E:. . . , K:. . .  sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49.  maddesi uyarınca BOZULMASINA,

3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın . . . Bölge İdare Mahkemesi . . . İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 01/11/2023 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.