Danıştay 13. D 2023/4065 K.

Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2022/4674 E. , 2023/4065 K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONÜÇÜNCÜ DAİRE

Esas No:2022/4674

Karar No:2023/4065

TEMYİZ EDENLER (DAVALILAR): 1- … Bakanlığı

VEKİLİ : Av. …

  2.  …Genel Müdürlüğü (…)

VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … Madencilik Sanayi Ticaret A.Ş.

VEKİLLERİ : Av. …

Av. …

İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce 03/08/2021 tarihinde gerçekleştirilen Erzurum ili hudutlarında bulunan ER:… sayılı IV. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin … tarih ve …sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu (Taşınmaz Komisyonu) kararı ile ihalenin bu karara dayalı olarak iptaline ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; dava konusu ihalenin davacı şirketin üzerinde bırakıldığı ve davacı şirketin süresi içerisinde yasal yükümlülüklerini yerine getirdiği hâlde tarafına ruhsat verilmediği, anılan işlemin sebebi olarak da 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca Bakanlık bünyesinde oluşturulan Taşınmaz Komisyonu'nca ruhsatlandırılmasının uygun bulunmamasının gösterildiği, Mahkemelerinin 17/05/2022 tarihli ara kararıyla davalı idarelerden, ihale onayının uygun bulunmamasına ilişkin kararın açık, anlaşılır, somut ve dava konusu uyuşmazlığa özgü gerekçelerinin sorulduğu, davalı idarelerce verilen savunma dilekçelerinde ise, dava konusu işlemin, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kapsamında oluşturulan Komisyon tarafından tesis edildiğinin belirtildiği, ancak işlemin somut gerekçesine yer verilmediği;

Hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak, idarelerin bireysel ya da düzenleyici işlemler tesis ederken sınırsız bir takdir yetkisine sahip olmadığı, bu yetkiyi kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanmaları gerektiği, bu işlemlerin hukuka uygunluklarının yargı mercileri tarafından denetlenmesi sırasında ise, idareyi işlem yapmaya iten sebebin de irdeleneceği, bu itibarla, idare hukukunda işlemlerin objektif bir sebebe dayanması gerektiği, sebep unsurunun ise, karar alınmadan veya işlem tesis edilmeden önce varolan ve idareyi belli bir karar veya işlem tesis etmeye götüren hukuki veya fiili durum olarak tanımlandığı;

Bu kapsamda; davalı idareler tarafından dava konusu komisyon kararı ile davacı şirketin ihale onayının uygun bulunmamasını gerektiren hukuki ve fiili durumun ortaya konulması, bir başka anlatımla işlemin sebep unsurunun belirlenmesi gerektiği;

Olayda, her ne kadar davalı Bakanlık bünyesinde oluşturulan komisyonun takdir yetkisi kapsamında ihale onayını uygun bulup bulmama hususunda işlem tesis etmeye yetkisi bulunmakta ise de, bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek kullanılması ve yetki kullanılarak tesis edilen işleminde somut gerekçesinin bulunması gerektiği, bu kapsamda uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için yapılan ara kararına istinaden gönderilen cevabi yazı incelendiğinde, dava konusu komisyon kararının somut gerekçesinin ortaya konulamadığı;

Bu itibarla, dosyadaki bilgi ve belgelerle mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu işlemlerde sebep unsuru yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :Davalı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'nin Anayasa, 3213 sayılı Maden Kanunu ve ilgili diğer mevzuata uygun olduğu, dolayısıyla söz konusu Genelge uyarınca işlem yapılmasının da hukuka uygun olduğu, sahanın mahiyeti, teklif miktarı, katılımcı sayısı, piyasa şartları ve rekabet koşulları dikkate alınarak yapılan değerlendirme neticesinde davacının teklifinin kamu yararına uygun bulunmaması nedeniyle söz konusu talebin olumsuz değerlendirildiği, bu durumun Taşınmaz Komisyonu'nun takdir yetkisi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, Maden Sahaları İhale Yönetmeliği ve dava konusu ihaleye ait şartnamede idarelerinin gerekli gördüğü hâllerde ihaleyi iptal edebileceğine ilişkin kurallar bulunduğu, ihaleyi iptal yetkinin esas olarak maden sahalarının devletin hüküm ve tasarrufu altında olmasından kaynaklandığı, madenlerin kamu yararına en uygun şekilde idare ve istismarının devletin hükümranlık haklarının gereği olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu, dava konusu ihalenin herhangi bir somut gerekçe gösterilmeden iptal edildiği, idarelerin takdir yetkisini keyfi kullandığı, dava konusu işlemlerin sebep unsuru yönünden sakat olduğu, madenlerin devletin hüküm ve tasarrufunda olmasının ihalenin iptali için geçerli ve yeterli bir gerekçe olmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Dosyanın incelenmesinden, Erzurum ilinde bulunan IV. Grup maden sahasına ilişkin 03/08/2021 tarihinde gerçekleştirilen arama ruhsatı ihalesine davacı şirketin tek istekli olarak katıldığı, açık artırma aşamasına geçilmeden kapalı zarfın sunulmasıyla ihalenin tamamlandığı, kapalı zarf içerisinde sunduğu 340.000,00-TL teklif fiyatı ile ihalenin davacı şirket uhdesinde kaldığı, ihale komisyonunun ihaleyi sonuçlandıran kararının 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca Taşınmaz Komisyonu'na sunulduğu, Taşınmaz Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile ihale komisyonu kararının uygun bulunmadığı, anılan kararın … tarih ve … sayılı MAPEG işlemiyle davacı şirkete bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İdarenin işlem ve eylemlerinde Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda olduğuna yönelik kural uyarınca, dava konusu ihalede eşit muamele ilkesine uygun davranılıp davranılmadığı ve idarenin eşit muamele ilkesine uygun davranma zorunluluğunu ortadan kaldıran dava konusu ihaleye özgü gerekçelerin bulunup bulunmadığının irdelenmesi amacıyla Dairemizin 19/06/2023 tarihli ara kararıyla davalı idarelerden, dava konusu ihalenin yapıldığı 03/08/2021 tarihinde gerçekleştirilen bütün maden ruhsatı ihalelerine ait taban ihale bedelleri, katılımcı sayısı, isteklilerce teklif edilen bedeller, ihale sonucu ortaya çıkan bedeller, ihale komisyonu kararları ile bu tarihte gerçekleştirilen ihalelerden Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunan ve uygun bulunmayan ihalelerin tamamına ilişkin bilgiler ile Taşınmaz Komisyonu'nun 13/04/2022 tarihli kararı ile uygun bulunan ve uygun bulunmayan bütün maden ruhsatı ihalelerine ait taban ihale bedeli, katılımcı sayısı, isteklilerce teklif edilen bedeller, ihale sonucu ortaya çıkan bedeller ile ihale komisyonu kararlarını içeren bilgilerin liste hâlinde istenilmesine ve ER:… sayılı maden sahasına yönelik ruhsat ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin dava konusu Taşınmaz Komisyonu kararının maddi ve hukuki gerekçelerinin, aynı tarihte uygun bulunan ve uygun bulunmayan diğer maden ruhsatı ihaleleri de göz önünde bulundurularak somut, açık, anlaşılır bir şekilde açıklanmasının istenilmesine karar verilmiştir.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 25/07/2023 tarihli cevabi yazısı ekinde, Taşınmaz Komisyonu'nca dava konusu ihalenin uygun bulunmama gerekçesi, "... Maden sahaları zaman zaman taban ihale bedelleri üzerinden ruhsatlandırılmakla birlikte zaman zaman da taban ihale bedelinin onlarca kat fazlasına ruhsatlandırılabilmektedir. Bu husus büyük ölçüde sahanın konumu ve rezerv bilgileri de dikkate alındığında piyasa şartlarıyla ilişkili olup piyasa şartları ihale taban bedelinin belirlendiği dönem ile ihale işlemlerinin nihayete ereceği dönem arasında geçen sürede dahi ciddi farklılıklar gösterebilmektedir. ... dava konusu teklif de ihale taban bedelinden fazla olmakla birlikte taban ihale bedeli, verilen teklif ve piyasa koşulları dikkate alındığında ihaleye konu maden sahasının daha yüksek bir ihale bedeliyle ruhsatlandırılabileceği, diğer bir söylemle söz konusu teklifin ve ruhsatlandırma talebinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceği düşünülmektedir. Bu nedenlerle talep, ... Taşınmaz Komisyonunca uygun görülmemiş olup mezkur sahanın, güncel piyasa koşulları dikkate alınarak, en az dava konusu nihai teklif olan 340.000,00-TL taban ihale bedeli üzerinden ve kamu yararına uygun olarak yeniden ihale edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. ..." şeklinde belirtilmiş; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün 25/07/2023 tarihli cevabi yazısı ekinde 03/08/2021 tarihinde gerçekleştirilen ihaleler ile Taşınmaz Komisyonu tarafından 13/04/2022 tarihinde uygunluk değerlendirmesi yapılan ihalelere ilişkin bilgilere tablo hâlinde yer verilmiştir.

Dairemizin 19/06/2023 tarihli ara kararı üzerine davalı idareler tarafından gönderilen cevabî yazıların içeriği, yazı ekinde yer verilen 03/08/2021 tarihli ihaleler ve Taşınmaz Komisyonu tarafından 13/04/2022 tarihinde uygunluk değerlendirmesi yapılan ihalelere ilişkin tablo hâlinde sunulan bilgiler birlikte değerlendirildiğinde, taban ihale bedeli 50.192,00-TL olarak belirlenen dava konusu IV. Grup maden ruhsatı ihalesi ile aynı maden grubunda, aynı taban ihale bedeline sahip ve ihale sonucunda ortaya çıkan bedelin dava konusu ihalede ortaya çıkan bedelden biraz yüksek veya söz konusu bedelin altında olduğu ihalelerden bazıları Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunmasına karşın (Örneğin, aynı tarihli Taşınmaz Komisyonu'nca değerlendirilen ve taban ihale bedeli 50.192,00-TL olarak belirlenen ihalelerden ER:… sayılı saha için 51.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:…sayılı saha için 350.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan ihalelerin onayları uygun bulunmuştur.) davacı şirket uhdesinde bırakılan ER:… sayılı maden ruhsatı ihalesinin uygun bulunmadığı ve anılan sahaya ilişkin ihale bakımından eşit muamele ilkesine aykırı davranılmasını haklı kılan somut gerekçelerin de ortaya konulamadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, maden sahalarına yönelik ruhsat ihalelerini sonuçlandıran ihale komisyonu kararlarının hukukîliğini ve yerindeliğini denetlemek üzere kamu menfaatinin korunması amacına yönelik oluşturulan ve ihaleyi kesinleştirme yetkisi uhdesinde bulunan Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürü'nün de yer aldığı Taşınmaz Komisyonu'nun, ihale sonucu ortaya çıkan teklifin ve ruhsatlandırma talebinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceği, bu nedenle ihale sonucu oluşan bedelin uygun bulunmayarak söz konusu ihale sahasının yeniden taban ihale bedeli belirlemek suretiyle tekrar ihaleye çıkılması yönündeki değerlendirmesinin, ihale kararının uygun bulunmaması için yeterli bir sebep olarak göz önünde bulundurulabileceği ve MAPEG tarafından sonuçlandırılan ihalelerin uygunluğunu değerlendirme noktasında takdir yetkisinin bulunduğu açık olmakla birlikte, dava konusu ihaleyle özdeş nitelikteki (aynı maden grubunda, aynı taban ihale bedeline sahip ve ihale sonucunda ortaya çıkan bedelin dava konusu ihalede ortaya çıkan bedelden biraz yüksek veya söz konusu bedelin altında olduğu ihaleler) maden ruhsatı ihalelerine ilişkin onaylar uygun bulunmuşken dava konusu ihale bakımından farklı tutum benimsenmesini haklı kılan somut gerekçelerin ortaya konulamaması nedeniyle, Taşınmaz Komisyonu'na verilen takdir yetkisinin objektif esaslara, eşit muamele ilkesine ve takdir yetkisinin veriliş amacına uygun kullanılmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun bulunmuş, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri ise kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU :

Açıklanan nedenlerle;

1.  Davalıların temyiz istemlerinin reddine,

2.  Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptali yolundaki … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49.  maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının ONANMASINA,

3.  Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,

4. Posta giderleri avansından artan tutarın davalılara iadesine,

5.  Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,

6.  2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 16/10/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.