Danıştay 13. D 2024/478 K.

Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2022/2807 E. , 2024/478 K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONÜÇÜNCÜ DAİRE

Esas No:2022/2807

Karar No:2024/478

TEMYİZ EDENLER : I. (DAVALI) … Kurumu

VEKİLİ : Av. …

II. (DAVACILAR) 1. … Odası

  2.  … Odası

  3.  … Derneği

  4.  … Derneği

  5.  … Derneği

  6.  … Derneği 

  7.  … Derneği

  8.  … Odası

  9.  … Kooperatifi

10. … Birliği

11. … Başkanlığı

12.… Derneği

VEKİLİ : Av. …

DİĞER DAVACILAR : … Birliği

…

14. … Barosu Başkanlığı

…

MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : … Petrokimya Mamulleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.

VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının; davacılar ve davalı idare tarafından, yargılama giderleri ve vekâlet ücretine ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Adana ili, Yumurtalık ilçesi, … Köyü'nde kurulması planlanan termik santral için … Petrokimya Mamulleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye … tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararı ile verilen … tarih ve … sayılı önlisansın iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; uyuşmazlığa konu önlisansın 14/01/2021 (kararda sehven 14/06/2021 olarak yazılmış) tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararı ile sona erdirilmesine karar verildiğinden davanın konusuz kaldığı, konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına; 993,70-TL yargılama gideri ile 2.040,00-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine, dava sonucunda haksız çıkan taraf üzerinde bırakılmak kaydıyla … Bölge İdari Mahkemesi İdari İşler Müdürlüğü'nce karşılanan 3.750,00-TL bilirkişi ücreti ile 419,90-TL keşif harcının davalı idareden tahsili için Veraset ve Harçlar Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne müzekkere yazılmasına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nce; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Esastan sonuçlanmayan davada yargılama gideri" başlıklı 331. maddesinin 1. fıkrasında, davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, hâkimin, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir ve hükmedeceğinin kurala bağlandığı, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun nihai olarak ortaya konulabilmesi ise, yargılama giderleri bakımından yargılamaya devam edilmesini gerekli kıldığı, bu itibarla, davanın konusuz kalması durumunda mahkemece yargılama giderleri bakımından yargılamaya devam edilerek, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesi ve bu tespite göre yargılama giderlerine hükmedilmesi gerektiği;

Davanın konusuz kalması durumunda yargılama giderleri bakımından davaya devam edilerek, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesi gerekmekte ise de, bu aşamada yapılacak haklılık durumu tespitinin, davanın esası hakkında hüküm verecek düzeyde bir araştırma yapmayı zorunlu kılmayan, davanın konusuz kaldığı andaki mevcut duruma göre yapılan bir haklılık değerlendirmesini ifade ettiği, aksi hâlde, konusu kalmadığından bahisle davanın esası hakkında karar verilmesine gerek bulunmayan davalarda, sadece yargılama giderlerinin hangi tarafa yükletilmesi gerektiğine karar verilebilmesi amacıyla, adeta davanın esası hakkında bir karar veriyormuşçasına yargılama faaliyetinde bulunulması zorunluluğu doğacağı, bu durumun usûl ekonomisi ve yargılama faaliyetinin amacıyla bağdaşmayacağı;

Öte yandan, tarafların haklılık durumunun nihaî olarak tespiti esasen yargılama sonunda verilen hüküm ile birlikte mümkün olduğundan, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespitinin çoğu zaman pek mümkün olamadığı, her ne kadar davanın konusuz kalması durumunda ideal olan yargılama giderleri bakımından yargılamaya devam edilerek davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesi ise de, haklılık durumu tespitinin nihaî olarak ortaya konulabilmesi için uzun bir yargılama faaliyetine ihtiyaç duyulduğundan, davanın konusuz kaldığı andaki mevcut duruma göre davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilememesi hâlinde, herhangi bir haklılık değerlendirmesi yapılamadığından bahisle yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına ve vekâlet ücretine hükmedilmemesine karar verilmesi seçeneğinin usûl ekonomisi ve yargılama faaliyetinin amacına daha uygun düşeceği, yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasında aslolanın, tarafların kendi yaptıkları masraf ve giderlere katlanması olduğu;

Bu itibarla, İdare Mahkemesinin konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine gerek bulunmadığı yönündeki kararında, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumu tespiti yapılamadığından, yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına ve vekâlet ücretine hükmedilmemesine karar verilmesi gerekirken, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine, dava sonucunda haksız çıkan taraf üzerinde bırakılmak kaydıyla Ankara Bölge İdari Mahkemesi İdari İşler Müdürlüğü'nce karşılanan 3.750,00-TL bilirkişi ücreti ile 419,90-TL keşif harcının davalı idareden tahsili için Veraset ve Harçlar Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne müzekkere yazılmasına karar verilmesinde usûl kurallarına uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca istinaf başvurusunun kabulü ile konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolundaki İdare Mahkemesi kararının yargılama giderleri ve vekâlet ücretine ilişkin kısmının kaldırılmasına ve davalı idare ile davacılar lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesine, dava sonucunda haksız çıkan taraf üzerinde bırakılmak kaydıyla … Bölge İdari Mahkemesi İdari İşler Müdürlüğü'nce karşılanan 3.750,00-TL bilirkişi ücreti ile 419,90-TL keşif harcının karar kesinleştikten sonra davacılardan tahsili için Veraset ve Harçlar Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne müzekkere yazılmasına, davacılar tarafından mahkeme safhasında yapılan toplam 993,70-TL yargılama giderinin üzerlerinde bırakılmasına, davalı idare tarafından yapılan toplam 195,10-TL istinaf yargılama giderinin davalı idare üzerinde bırakılmasına karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, idareleri lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiği, dosyada üç kez ara kararı yapılarak Kurumlarından ve ilgili diğer kurum ve kuruluşlardan bilgi ve belge istenildiği, keşif yapıldığı, bilirkişi raporu düzenlendiği, gelinen aşama itibarıyla tarafların davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun değerlendirilmesi mümkün olduğu hâlde bu yönde bir değerlendirme yapılmadığı, yapılmamasının gerekçesinin de belirtilmediği, uyuşmazlığa konu önlisansın, davacılar tarafından ileri sürülen iddiaların kabulü anlamına gelecek nedenlerle değil önlisans sahibinin talebi üzerine sonlandırıldığı, önlisansın sonlandırılmasında idarelerinin takdir yetkisi bulunmadığı, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davacılara yükletilmesi gerektiği; davacılar tarafından, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesi gerektiği, dava açıldığı tarihte var olan önlisansın, önlisans sahibi şirketin talebi üzerine sona erdirildiği, davanın açılmasına davalı idarenin sebep olduğu, aksi durumun kabulünün davacıların dava açma hakkını kullandıkları için cezalandırılmaları sonucunu doğuracağı, adil yargılanma hakkının, mahkemeye erişim hakkının, ayrımcılık yasağının ihlâl edildiği, söz konusu kararın Danıştay'ın yerleşik içtihatlarına da aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacı ve Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ : 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Esastan sonuçlanmayan davada yargılama gideri" başlıklı 331. maddesinin 1. fıkrasında, "Davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, hâkim, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir ve hükmeder." kuralı yer almaktadır. Davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun nihai olarak ortaya konulabilmesi ise, yargılama giderleri bakımından yargılamaya devam edilmesini gerekli kılmaktadır. Bu itibarla, davanın konusuz kalması durumunda mahkemece yargılama giderleri bakımından yargılamaya devam edilerek, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesi ve bu tespite göre yargılama giderlerine hükmedilmesi gerekmektedir.

Davanın konusuz kalması durumunda yargılama giderleri bakımından davaya devam edilerek, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesi gerekmekte ise de; bu aşamada yapılacak haklılık durumu tespitinin, davanın esası hakkında hüküm verecek düzeyde bir araştırma yapmayı zorunlu kılmayan, davanın konusuz kaldığı andaki mevcut duruma göre yapılan bir haklılık değerlendirmesini ifade ettiğinin kabulü gerekir.

Öte yandan, tarafların haklılık durumunun nihaî olarak tespiti esasen yargılama sonunda verilen hüküm ile birlikte mümkün olduğundan, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespiti çoğu zaman pek mümkün olamamaktadır. Her ne kadar, davanın konusuz kalması durumunda ideal olan yargılama giderleri bakımından yargılamaya devam edilerek davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesi ise de, haklılık durumu tespitinin nihaî olarak ortaya konulabilmesi için uzun bir yargılama faaliyetine ihtiyaç duyulduğundan, davanın konusuz kaldığı andaki mevcut duruma göre davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilememesi hâlinde, herhangi bir haklılık değerlendirmesi yapılamadığından bahisle yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına ve vekâlet ücretine hükmedilmemesine karar verilmesi seçeneği usûl ekonomisi ve yargılama faaliyetinin amacına daha uygun düşmektedir. Zira, dosya tekemmül etmeden veya yeterli araştırma yapılmadan bir haklılık değerlendirmesi yapılması ve buna bağlı olarak hükmedilecek yargılama giderleri, taraflar açısından hukuka aykırı sonuçların doğmasına sebep olabilecektir.

Dosyanın incelenmesinden, işbu davanın 26/12/2016 tarihinde, Adana ili, Yumurtalık ilçesinde kurulması planlanan kömürlü termik santrali için müdahil şirkete verilen … tarih ve … sayılı önlisansın iptali istemiyle açıldığı, dosyanın tekemmül ettirildiği, uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için gerekli olan bilgi ve belgelerin ara kararlar yapılmak suretiyle temin edildiği, İdare Mahkemesince re'sen keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırıldığı, ziraat mühendisi, elektrik-elektronik mühendisi, halk sağlığı uzmanı ve makine mühendisinden oluşan bilirkişi heyetince düzenlenen 14/06/2021 tarihli bilirkişi raporunda, proje sahasının yerleşim merkezlerine çok yakın olduğu, termik santralin kurulacağı parsel ve çevresindeki tüm arazilerin oldukça verimli, yılda en az iki ürün alınabilen, birinci sınıf sulanabilir tarım arazisi olduğu, yörenin tarımsal niteliklerinin sürdürülebilirliği için her türlü çevresel kirleticilere karşı öncelikle korunması gerektiği ancak, söz konusu tarım alanlarının kurulması planlanan santralin gaz emisyonlarından etkileneceği, santrale mücavir durumda bulunan akarsuyun direkt santralin kirletici etkisi altında olduğu, aynı bölgede hâli hazırda faaliyette olan bir başka termik santral daha bulunduğu ve yöredeki meteorolojik koşullar ve hakim rüzgâr yönü dikkate alındığında santral çevresinde yer alan mahallelerin her iki santralin kümülatif riskine maruz kalacağı, çevre sakinlerinde telafisi mümkün olmayan sağlık sorunları meydana geleceği tespit ve değerlendirmelerine yer verildiği, söz konusu bilirkişi raporunun itirazların ileri sürebilmesi için taraflara tebliğ edildiği, müdahil şirket tarafından bilirkişi raporuna itirazların ileri sürüldüğü dilekçede, uyuşmazlığa konu önlisansın … tarih ve … sayılı Kurul kararıyla sona erdirildiğinin beyan edildiği, bunun üzerine İdare Mahkemesince 06/10/2021 tarihli karar ile, dava konusuz kaldığından dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği görülmüştür.

Her ne kadar uyuşmazlığa konu önlisans sonlandırıldığından dava konusuz kalmış ise de dosyanın tekemmül ettiği, uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için gerekli bilgi belgelerin ilgili idarelerden temin edildiği, keşif ve bilirkişi incelemesi yapıldığı dikkate alındığında tarafların davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesinin mümkün olduğu görülmüştür.

Bu durumda, 14/06/2021 tarihli bilirkişi raporundaki tespit ve değerlendirmeler ile devletin çevreyi korumakla yükümlü olduğu ve arazi ve kaynak kullanım kararlarını veren ve proje değerlendirmesi yapan yetkili kuruluşların, karar alma süreçlerinde bugünkü ve gelecek kuşakların sağlıklı bir çevrede yaşamasını güvence altına alan çevresel, ekonomik ve sosyal hedefler arasında denge kurmak suretiyle karar alması gerektiği hususları birlikte değerlendirildiğinde dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, konusu kalmadığından bahisle davanın esası hakkında karar verilmesine gerek bulunmayan davada, davacıların işbu davanın açıldığı tarihte haklı olduğu sonucuna varıldığından, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesi gerekirken yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasında ve vekâlet ücretine hükmedilmemesinde usûl kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.

Ancak, bu eksikliğin giderilmesi yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, "yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine, dava sonucunda haksız çıkan taraf üzerinde bırakılmak kaydıyla … Bölge İdari Mahkemesi İdari İşler Müdürlüğü'nce karşılanan 3.750,00-TL bilirkişi ücreti ile 419,90-TL keşif harcının davalı idareden tahsili için Veraset ve Harçlar Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne müzekkere yazılmasına" şeklinde karar verilmesi suretiyle düzeltilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :

Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU :

Açıklanan nedenlerle;

1.  Tarafların temyiz istemlerinin reddine,

2.  Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolundaki İdare Mahkemesi kararının yargılama giderleri ve vekâlet ücretine ilişkin kısmına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile "davalı idare ve davacılar lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesine,  dava sonucunda haksız çıkan taraf üzerinde bırakılmak kaydıyla Ankara Bölge İdari Mahkemesi İdari İşler Müdürlüğü'nce karşılanan … -TL bilirkişi ücreti ile … -TL keşif harcının karar kesinleştikten sonra davacılardan tahsili için Veraset ve Harçlar Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne müzekkere yazılmasına, davacılar tarafından mahkeme safhasında yapılan toplam … -TL yargılama giderinin üzerlerinde bırakılmasına, davalı idare tarafından yapılan toplam … -TL istinaf yargılama giderinin davalı idare üzerinde bırakılmasına" yönündeki … Bölge İdare Mahkemesi …  İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49.  maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, anılan Bölge İdare Mahkemesi kararının ONANMASINA, 

3.  Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,

4.  Posta giderleri avansından artan tutarın taraflara iadesine, 

5.  2577 sayılı Kanun'un 50.  maddesi uyarınca, bu kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesini teminen dosyanın … İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine, 01/02/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.