Danıştay 13. D 2023/4062 K.

Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2022/2478 E. , 2023/4062 K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONÜÇÜNCÜ DAİRE

Esas No:2022/2478

Karar No:2023/4062

TEMYİZ EDENLER (DAVALILAR) : 1- … Bakanlığı

VEKİLİ : Av. …

         2.  … Genel Müdürlüğü (…)

VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … Madencilik Mühendislik Müşavirlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.

VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:.. sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce 26/07/2021 tarihinde gerçekleştirilen Balıkesir ili hudutlarında bulunan ER:… sayılı IV. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu'nun (Taşınmaz Komisyonu) … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; dava konusu ihalenin davacı şirketin üzerinde bırakıldığı, ihale bedeli yatırıldığı hâlde 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca Bakanlık bünyesinde oluşturulan Komisyonca anılan ihalenin uygun bulunmadığından bahisle davacı şirkete ruhsat verilmediği, Mahkemelerinin 29/12/2021 tarihli ara kararı ile dava konusu işlemin tesis edilmesinin somut ve hukuki gerekçelerinin yasal dayanaklarıyla birlikte açıklanmasının ve dava konusu işleme ilişkin tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenildiği, davalı idarelerce verilen savunma dilekçelerinde ise, dava konusu işlemin, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kapsamında oluşturulan komisyon tarafından tesis edildiğinin belirtildiği, ancak işlemin somut ve hukuki gerekçesine yer verilmediği;

Hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak, idarelerin bireysel ya da düzenleyici işlemler tesis ederken sınırsız bir takdir yetkisine sahip olmadığı, bu yetkiyi kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanmaları gerektiği, bu işlemlerin hukuka uygunluklarının yargı mercileri tarafından denetlenmesi sırasında ise, idareyi işlem yapmaya iten sebebin de irdeleneceği, bu itibarla, idare hukukunda işlemlerin objektif bir sebebe dayanması gerektiği, sebep unsurunun ise, karar alınmadan veya işlem tesis edilmeden önce varolan ve idareyi belli bir karar veya işlem tesis etmeye götüren hukuki veya fiili durum olarak tanımlandığı;

Bu kapsamda, davalı idareler tarafından dava konusu komisyon kararı ile ihale onayının uygun bulunmamasını gerektiren hukuki ve fiili durumun ortaya konulması, bir başka anlatımla işlemin sebep unsurunun belirlenmesi gerektiği;

Olayda, her ne kadar davalı Bakanlık bünyesinde oluşturulan komisyonun takdir yetkisi kapsamında işlem tesis etmeye yetkisi bulunmakta ise de, bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek kullanılması ve takdir yetkisi kullanılarak tesis edilen işleminde somut gerekçesinin ortaya konulması gerektiği, uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için Mahkemelerince yapılan ara kararı üzerine verilen savunma dilekçeleri incelendiğinde, dava konusu komisyon kararının somut gerekçesinin ortaya konulamadığı;

Bu itibarla, dosyadaki bilgi ve belgelerle mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu işlemde sebep unsuru yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'nin Anayasa, 3213 sayılı Maden Kanunu ve ilgili diğer mevzuata uygun olduğu, dava konusu işlemin 3213 sayılı Kanun, yönetmelik ve 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne uygun olarak tesis edildiği; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, Maden Sahaları İhale Yönetmeliği ve dava konusu ihaleye ait şartnamede idarelerinin gerekli gördüğü hâllerde ihaleyi iptal edebileceğine ilişkin kurallar bulunduğu, ihaleyi iptal yetkisinin esas olarak maden sahalarının devletin hüküm ve tasarrufu altında olmasından kaynaklandığı, madenlerin kamu yararına en uygun şekilde idare ve istismarının devletin hükümranlık haklarının gereği olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Dosyanın incelenmesinden, Balıkesir ilinde bulunan IV. Grup maden sahasına ilişkin 26/07/2021 tarihinde gerçekleştirilen arama ruhsatı ihalesine davacı şirketin tek istekli olarak katıldığı, açık artırma aşamasına geçilmeden kapalı zarfın sunulmasıyla ihalenin tamamlandığı, kapalı zarf içerisinde sunduğu 126.000,00-TL teklif fiyatı ile ihalenin davacı şirket uhdesinde kaldığı, ihale komisyonunun ihaleyi sonuçlandıran kararının 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca Taşınmaz Komisyonu'na sunulduğu, Taşınmaz Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile ihale komisyonu kararının uygun bulunmadığı, anılan kararın … tarih ve … sayılı MAPEG işlemiyle davacı şirkete bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Dairemizin 29/05/2023 tarihli ara kararıyla davalı idarelerden, dava konusu ihalenin yapıldığı 26/07/2021 tarihinde gerçekleştirilen bütün maden ruhsatı ihalelerine ait taban ihale bedelleri, katılımcı sayısı, isteklilerce teklif edilen bedeller, ihale sonucu ortaya çıkan bedeller, ihale komisyonu kararları ile bu tarihte gerçekleştirilen ihalelerden Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunan ve uygun bulunmayan ihalelerin tamamına ilişkin bilgiler ile Taşınmaz Komisyonu'nun 14/12/2021 tarihli kararı ile uygun bulunan ve uygun bulunmayan bütün maden ruhsatı ihalelerine ait taban ihale bedeli, katılımcı sayısı, isteklilerce teklif edilen bedeller, ihale sonucu ortaya çıkan bedeller ile ihale komisyonu kararlarını içeren bilgilerin liste hâlinde istenilmesine ve ER:… sayılı maden sahasına yönelik ruhsat ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin dava konusu Taşınmaz Komisyonu kararının maddi ve hukuki gerekçelerinin, aynı tarihte uygun bulunan ve uygun bulunmayan diğer maden ruhsatı ihaleleri de göz önünde bulundurularak somut, açık, anlaşılır bir şekilde açıklanmasının istenilmesine karar verilmiştir.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 20/06/2023 tarihli cevabi yazısında, Taşınmaz Komisyonu'nca dava konusu ihalenin uygun bulunmamasına ilişkin herhangi bir gerekçe ileri sürülmemiş; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün 23/06/2023 tarihli cevabi yazısı ekinde 26/07/2021 tarihinde gerçekleştirilen ihaleler ile Taşınmaz Komisyonu tarafından 14/12/2021 tarihinde uygunluk değerlendirmesi yapılan ihalelere ilişkin bilgilere tablo hâlinde yer verilmiştir.

Dairemizin 29/05/2023 tarihli ara kararı üzerine davalı idareler tarafından gönderilen cevabî yazıların içeriği, yazı ekinde yer verilen 26/07/2021 tarihli ihaleler ve Taşınmaz Komisyonu tarafından 14/12/2021 tarihinde uygunluk değerlendirmesi yapılan ihalelere ilişkin tablo hâlinde sunulan bilgiler birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu IV. Grup maden ruhsatı ihalesi ile aynı maden grubunda, farklı taban ihale bedellerine sahip olmakla birlikte ihale sonucunda ortaya çıkan bedelin taban ihale bedeli ile aynı veya taban ihale bedelinin biraz yukarısında olduğu ihalelerden bazıları Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunmasına karşın (Örneğin, aynı tarihli Taşınmaz Komisyonu'nca değerlendirilen taban ihale bedeli 50.192,00-TL olarak belirlenen ihalelerden ER:…, ER:…, ER:…, ER:…, ER:… sayılı sahalar için 50.200,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan; ER:.. sayılı saha için 50.192,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan; ER:.., ER:…, ER:…, ER:… sayılı sahalar için 51.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan; taban ihale bedeli 330.000,00-TL olarak belirlenen ihalelerden ER:… sayılı saha için 330.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan; taban ihale bedeli 347.340,00-TL olarak belirlenen ihalelerden ER:… sayılı saha için 347.340,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan; taban ihale bedeli 100.384,00-TL olarak belirlenen ihalelerden ER:… sayılı saha için 100.385,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan; ER:… sayılı saha için 100.400,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan; taban ihale bedeli 277.872,00-TL olarak belirlenen ihalelerden ER:… sayılı saha için 279.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan ihalelerin onayları uygun bulunmuştur.) taban ihale bedeli 89.253,00-TL olarak belirlenen ve 126.000,00-TL teklif bedeliyle davacı şirketin üzerinde bırakılan dava konusu ER:…sayılı IV. Grup maden ruhsatı ihalesinin uygun bulunmadığı ve anılan sahaya ilişkin ihalenin uygun bulunmamasını haklı kılan somut gerekçelerin de ortaya konulamadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, maden sahalarına yönelik ruhsat ihalelerini sonuçlandıran ihale komisyonu kararlarının hukukîliğini ve yerindeliğini denetlemek üzere kamu menfaatinin korunması amacına yönelik oluşturulan ve ihaleyi kesinleştirme yetkisi uhdesinde bulunan Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürü'nün de yer aldığı Taşınmaz Komisyonu'nun, ihale sonucu ortaya çıkan teklifin ve ruhsatlandırma talebinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceği, bu nedenle ihale sonucu oluşan bedelin uygun bulunmayarak söz konusu ihale sahasının yeniden taban ihale bedeli belirlemek suretiyle tekrar ihaleye çıkılması yönündeki değerlendirmesinin, ihale kararının uygun bulunmaması için yeterli bir sebep olarak göz önünde bulundurulabileceği ve MAPEG tarafından sonuçlandırılan ihalelerin uygunluğunu değerlendirme noktasında takdir yetkisinin bulunduğu açık olmakla birlikte; dava konusu IV. Grup maden ruhsatı ihalesi ile aynı maden grubunda, farklı taban ihale bedellerine sahip ihale sonucunda ortaya çıkan bedelin taban ihale bedeli ile aynı veya taban ihale bedelinin biraz yukarısında olan maden ruhsatı ihalelerine ilişkin onaylar uygun bulunmuşken, ihale bedeli söz konusu ihalelere göre taban ihale bedelinin çok daha yukarısında olan dava konusu ihale bakımından farklı tutum benimsenmesini haklı kılan somut gerekçelerin ortaya konulamaması nedeniyle, Taşınmaz Komisyonu'na verilen takdir yetkisinin objektif esaslara ve takdir yetkisinin veriliş amacına uygun kullanılmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun bulunmuş, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri ise kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU :

Açıklanan nedenlerle;

1.  Davalıların temyiz istemlerinin reddine,

2.  Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptali yolundaki … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49.  maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının ONANMASINA,

3.  Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,

4. Posta giderleri avansından artan tutarın davalılara iadesine,

5.  Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,

6.  2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 16/10/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.