Danıştay 10. D 2023/6524 K.

Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2019/7647 E. , 2023/6524 K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONUNCU DAİRE

Esas No : 2019/7647

Karar No : 2023/6524

DAVACI : ... Derneği

DAVALI : … Bakanlığı / ANKARA

VEKİLİ : Av. …

DAVANIN KONUSU : 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesi, 1. fıkrası (p) bendi, 12. maddesi, 1. fıkrası, (a) bendi hariç olmak üzere tamamının, 13. maddesi, 1. fıkrası, (f) bendi ile 36. maddesi, 3. fıkrasında yer alan "kimya mühendisi ve kimyager" ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından; ziraat mühendisleri dışında, eczacı, kimya mühendisi/kimyager ve bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyenlere veya bu unvanlardan birine sahip bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birliklere, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi verilmesine ilişkin düzenlemelerin Ziraat Mühendislerinin Görev ve Yetkilerine İlişkin Tüzük hükümlerine aykırı olduğu, ziraat mühendisliği formasyonu ile dava konusu kurallarda geçen diğer meslek gruplarının formasyonlarının tamamen farklı olduğu, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapma görev ve yetkisinin münhasıran ziraat mühendislerine ait olduğu, insan ve çevre sağlığını doğrudan etkileyen bitki koruma ürünlerinin satışı konusunda sorumlu yönetici istihdamı suretiyle tüzel kişiler, kamu kurumları, kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birliklere izin verilmesinin kamu yararına aykırılık teşkil ettiği, zira hayati önem taşıyan bu konunun işçi-işveren ilişkisi içerisinde sağlıklı ve gerektiği gibi yürütülemeyeceği ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idarece, kimya mühendisi ve kimyagerlerin 5996 sayılı Kanun'un "Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Ek 2'sinde yer alan listede de bulunduğu, eczacıların da 6197 sayılı Kanun gereği ziraatte kullanılan ilaçları satış yetkisinin bulunduğu, ziraat teknisyeni ve ziraat teknikerinin ise bu alanda, Bakanlığın taşra teşkilatı da dahil olmak üzere etkin bir şekilde görev yaptığı, ziraat mühendisleri yanında, eczacı, kimya mühendisi/kimyager ve bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyenlere de yer vermenin kanuni bir zorunluluk olduğu, ayrıca daha önceki Yönetmelikte bu mesleklere yer verilmemesinin Danıştay kararları ile iptal edildiği, zaten sınav şartı da arandığı, niteliksiz kişilerin izin belgesi almasının mümkün olmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ : Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 13. maddesi, 1. fıkrası (f) yönünden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, davacının diğer iptal istemleri yönünden ise davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : Pınar Kara

DÜŞÜNCESİ : Dava; 13.02.2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin (p) bendinin, 12. maddesinin 1. fıkrasının (b), (c) ve (ç) bendlerinin, 13. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinin, 36. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "kimya mühendisi ve kimyager" ibarelerinin iptali istemi ile açılmıştır.

Davacı tarafından; dava konusu düzenlemeler ile ziraat mühendislerine yasa ve tüzükle verilen yetkilerin ortadan kaldırılmaya çalışıldığı, bu yetkilerin, eğitim, formasyon ve teknik özellikler dikkate alınmadan eczacılara, ziraat teknisyen ve teknikerlerine, kimyager ve kimya mühendislerine de verilmek suretiyle yasaya aykırı uygulamaya gidildiği iddialarıyla anılan Yönetmelik maddelerinin iptali istenilmektedir.

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nun “Amaç” başılıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamaktır." hükmü yer almış; “Bitki koruma ürünleri ile ziraî mücadele alet ve makinelerinin onayı ve üretimi" başlıklı 18. maddesinde; “(1) Bitki koruma ürünleri, ziraî mücadele alet ve makineleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin üretimi, ithalatı, kullanımı, ambalajlanması, etiketlenmesi, tanıtımı, nakliyesi, depolanması, reçeteli ya da reçetesiz satışı, onayı, kontrolü ve teminine ilişkin işlemler Bakanlık tarafından belirlenir. (2) Bitki koruma ürünleri ile ziraî mücadele alet ve makinelerinin üretimi, ithalatı ve piyasaya arzı için Bakanlıktan onay alınması zorunludur. Bitki koruma ürünlerinin onaylanmasına ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir. Onaya ilişkin bilgilerin gizliliği esastır...”, (7) Bitki koruma ürünleri, ziraat mühendisleri, kimya mühendisleri veya kimyagerlerin sorumluluğunda üretilir. Bu ürünlerin kalite kontrolü, Bakanlık tarafından uygun görülen laboratuvarlarda bu fıkrada belirtilen meslek mensupları tarafından yapılır" hükmüne, 19. maddesinde ise; “(1) Bitki koruma ürünleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin toptan satışı, toptancı bayiler, perakende satışlar ise perakendeci bayiler tarafından yapılır. Zirai mücadele alet ve makinelerin satışına ilişkin hususlar Bakanlıkça belirlenir. (2) Bitki koruma ürünlerini depolayanlar, toptan ve perakende ticaretini yapanlar, alış ve satış ile ilgili kayıtları tutmak, Bakanlığın belirlediği uygun şartlarda muhafaza etmek ve denetimlerde her türlü kolaylığı göstermek zorundadır. (3) Onaylı bitki koruma ürünlerinin tanıtımına ilişkin düzenlemeler Bakanlıkça belirlenir. (4) Bitki koruma ürünlerinin ambalajında satış fiyatının belirtilmesi zorunludur. Bakanlık, ülke ihtiyaçları, piyasa koşulları, kamu yararı ve hizmetin gereklerini dikkate alarak gerektiğinde satış fiyatlarını belirleyebilir. (5) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." hükümlerine yer verilmiştir.

10.07.2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 423. maddesinde, bitki sağlığını korumak, bitki hastalıkları ve zararlıları ile mücadele etmek ve buna ilişkin esasları belirlemek Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.

5996 sayılı Kanunun 18, 19, 31, 32, 39, 41, 42, 43. maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 13.02.2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin dava konusu (p) bendinde; Sorumlu yönetici: Bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışının yapıldığı yerlerde bu Yönetmelik hükümlerine uygun satış yapılmasından işveren ile birlikte sorumlu olan ve bu Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında belirtilen unvanlara sahip olan, Bakanlıkça yapılan sınavda başarılı olmuş kişiyi ifade ettiği kurala bağlanmış, 12. maddesinin 1. fıkrasının (b),(c) ve (ç) bendlerinde, bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler arasında; eczacı, kimya mühendisi/kimyager ve bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni unvanları sayılmış, 13. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde; Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında belirtilen unvanlardan birine sahip ve sorumlu yönetici olarak istihdam edilen kişi için istenilen bilgi ve belgeler altı madde halinde sayılmış ve 36. maddesinin 3. fıkrasında; Bitki koruma ürünleri kontrol görevlisi kimlik kartının; Genel Müdürlük, il ve ilçe müdürlüklerinde sadece bitki koruma ürünlerinin satışı ile ilgili kontrollerde görevli ziraat mühendisi, kimya mühendisi ve kimyager unvanına sahip teknik personele verileceği kurala bağlanmıştır.

Yönetmeliğin yukarıda yer verilen dava konusu maddelerinden 12. maddesinde, 18.07.2020 tarihli ve 31189 sayılı, 13. maddesi ile, 36. maddesinin 3. fıkrasında ise, 15.02.2020 tarih ve 31040 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan yönetmelikler ile değişiklikler yapılmış ise de; yapılan değişiklikler sonrasında, dava konusu düzenlemelerin aynen korunduğu ve dolayısıyla davacının menfaat ihlalinin devam ettiği anlaşıldığından, uyuşmazlığın esası incelenmiştir.

10.03.2011 tarih ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmeliğin "Bayi veya toptancı izin belgesi alabilecekler" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasında, bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi verilecek kişilerde aranacak şartlar, a) Türk vatandaşı olmak, b) ziraat mühendisi olmak, c) Yılda bir kez Bakanlıkça yapılacak veya yaptırılacak olan sınavda 100 tam puan üzerinden 70 ve üzeri puan almak olarak belirlenmiş iken, 12.11.2013 günlü ve 28819 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki koruma Ürünlerinin Toptan Ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmelikte değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile, 6. maddenin (b) ve (c) bendleri değiştirilmiş, (b) bendi; "Ziraat mühendisi veya eczacı veya kimya mühendisi veya kimyager veya bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni olmak" olarak değiştirilmiştir.

13.02.2019 günlü ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 45. maddesi ile, 10.03.2011 tarih ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmış ve dava konusu edilen 12. maddesinin 1. fıkrasında; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak koşulu ile;

a) Ziraat mühendisi,

b) Eczacı,

c) Kimya mühendisi/kimyager,

ç) Bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni, unvanlarından birine sahip kişiler veya bu unvanlardan birine sahip bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler ile kamu kurumları veya kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikler, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bitki koruma ürünleri bayii veya toptancı izin belgesi almak için Bakanlığa müracaatta bulunabilir" düzenlemesine yer verilmiş, davacı tarafından da, bu maddenin (b), (c) ve (ç) bendleri dava konusu edilmiştir.

Görüldüğü üzere, bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecek kişilere, ziraat mühendisinin yanında, eczacı, kimya mühendisi, kimyager, bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeninin eklenmesi, dava konusu Yönetmelikten önce, 12.11.2013 tarih ve 28819 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile gerçekleştirilmiştir.

Yönetmeliğin dava konusu 12. maddesinin 1. fıkrasının eczacılar yönünden incelenmesi; 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanunun 28. maddesinin 2. fıkrasında ziraatte kullanılan kimyevi maddelerin (bitki koruma ürünlerinin) eczanelerde satılmasına olanak tanınmış olup, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nunda da, eczacıların söz konusu yetkisini yürürlükten kaldıracak herhangi bir hükme yer verilmemiştir. Dolayısıyla eczacıların bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkını haiz olduğu ve davalı Bakanlıkça çıkarılacak Yönetmelikte öngörülen esaslara tâbi olarak bu alanda faaliyet gösterebilecekleri açıktır.

Öte yandan, dava konusu Yönetmelikten önceki 11.10.2007 tarih ve 26670 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, 2.2.2008 tarih ve 26775 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 6. maddesinin 1. fıkrası ile Geçici 1. maddesinin, eczacılara yer verilmemek suretiyle eksik düzenlendiği iddiasıyla iptali istemiyle açılan davada, Danıştay 10. Dairesinin 3/2/2012 tarih ve E: 2008/2357, K: 2012/337 sayılı kararı ile eczacılar lehine eksik düzenlemenin iptaline karar verilmesi üzerine, yargı kararının uygulanması amacıyla yönetmelik değişikliği yapılmış ve eczacıların bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkına sahip olduğu belirtilerek, eczacılar Yönetmelik kapsamına alınmıştır. Bu itibarla, bu yönüyle de dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir.

Yönetmeliğin 12. maddesinin kimya mühendisleri ve kimyagerler yönünden incelenmesi; dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 18. maddesinde, bitki koruma ürünlerinin, ziraat mühendisleri, kimya mühendisleri veya kimyagerlerin sorumluluğunda üretileceğinin belirtildiği, "Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Kanuna ekli listede, bitki koruma ürünleri satış yerleri açısından üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında resmi kontrollerden sorumlu meslek mensuplarının; ziraat mühendisleri, kimyager ve kimya mühendisi olarak düzenlendiği, dolayısıyla kimya mühendisleri veya kimyagerlerin, bitki koruma ürünlerinin üretiminden ve bu ürünlerin satış yerlerinin üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında kontrollerinden sorumlu olmalarının sözü edilen Yasa hükmü gereği olduğu görülmüş olup, yasal düzenleme değişmediği sürece davalı Bakanlığın, kimya mühendisleri ve kimyagerlerin bayi ve toptancı izni alamayacakları yolunda düzenleme yapmaya yetkisinin bulunmadığı, bu itibarla, kimya mühendisleri ve kimyagerlerin, üretiminden sorumlu olabilme ve üretim, işleme, dağıtım kontrolünü yapabilme yetki ve birikimine sahip oldukları bir alanda bayilik veya toptancılık yapabilme haklarının olmadığını kabul etmeye olanak bulunmadığı anlaşılmıştır.

Nitekim, 10.03.2011 tarih ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin, kimya mühendisleri ve kimyagerlere yer verilmemek suretiyle eksik düzenlendiği iddiasıyla iptali istemiyle açılan davada, Danıştay 10. Dairesinin 11/6/2013 tarih ve E:2011/6048, K:2013/5072 sayılı kararı ile, kimya mühendisleri ve kimyagerler lehine eksik düzenlemenin iptaline karar verilmiş ve yargı kararı uygulanarak yapılan Yönetmelik değişikliği ile, kimya mühendisleri ve kimyagerlerin bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkına sahip olduğu belirtilerek, söz konusu unvanlar Yönetmelik kapsamına alınmıştır.

Bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni unvanları yönünden inceleme; 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nun 18. maddesinin 1. fıkrasında, bitki koruma ürünleri, ziraî mücadele alet ve makineleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin satışı konusunda davalı Bakanlığa; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 413. maddesinin (m) bendinde de, bitki sağlığını korumak, bitki hastalıkları ve zararlıları ile mücadele etmek ve buna ilişkin esasları belirlemek konusunda davalı Bakanlık Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne düzenleme yapma yetkisi verilmiş ve dava konusu yönetmelikte de bu Kanun hükümlerine aykırı bir düzenlemeye yer verilmediği anlaşılmıştır. Dolayısıyla söz konusu düzenlemede hukuka ve mevzuata aykırılık görülmemiştir.

Bu durumda; dayanağı kanun hükümlerine uygun olarak ve davalı idareye verilen yetki çerçevesinde düzenlenmiş olan, Yönetmeliğin dava konusu 12. maddesinin 1. fıkrasının (b), (c), (ç) bendlerinde, bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler arasında; eczacı, kimya mühendisi, kimyager, bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni unvanlarına yer verilmiş olmasında hukuka aykırılık bulunmadığından, 12. maddenin 1. fıkrasında belirtilen unvanlara yer verilmek suretiyle düzenlenen Yönetmeliğin dava konusu diğer maddelerinde de hukuka aykırılık görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :

Dava, 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesi, 1. fıkrası (p) bendi, 12. maddesi, 1. fıkrası, (a) bendi hariç olmak üzere tamamının, 13. maddesi, 1. fıkrası, (f) bendi ile 36. maddesi, 3. fıkrasında yer alan "kimya mühendisi ve kimyager" ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE :

İlgili Mevzuat:

13/06/2010 tarih ve 27610 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Bitki koruma ürünleri ile ziraî mücadele alet ve makinelerinin onayı ve üretimi" başlıklı 18. maddesi, 1. fıkrasında, "Bitki koruma ürünleri, ziraî mücadele alet ve makineleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin üretimi, ithalatı, kullanımı, ambalajlanması, etiketlenmesi, tanıtımı, nakliyesi, depolanması, reçeteli ya da reçetesiz satışı, onayı, kontrolü ve teminine ilişkin işlemler Bakanlık tarafından belirlenir." kuralına; aynı maddenin 7. fıkrasında, "Bitki koruma ürünleri, ziraat mühendisleri, kimya mühendisleri veya kimyagerlerin sorumluluğunda üretilir. Bu ürünlerin kalite kontrolü, Bakanlık tarafından uygun görülen laboratuvarlarda bu fıkrada belirtilen meslek mensupları tarafından yapılır." kuralına; aynı maddenin 13. fıkrasında, "Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kuralına; "Bitki koruma ürünlerinin toptan ve perakende satışı ile tanıtımı" başlıklı 19. maddesi, 1. fıkrasında, "Bitki koruma ürünleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin toptan satışı, toptancı bayiler, perakende satışlar ise perakendeci bayiler tarafından yapılır. Ziraî mücadele alet ve makinelerinin satışına ilişkin hususlar Bakanlıkça belirlenir." kuralına; aynı maddenin 5. fıkrasında, "Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kuralına; 31. maddesi, 1. fıkrasında, "Resmî kontroller, uygun sıklıkta, tarafsız, şeffaf ve meslekî gizlilik ilkelerine uygun olarak risk esasına göre, ön bildirim gereken hâller dışında, önceden haber verilmeksizin gerçekleştirilir. Bu kontroller, izleme, gözetim, doğrulama, tetkik, denetim, numune alma ve analiz gibi uygulamaları da kapsar. Kontroller, Bakanlıkça kontrol yetkisi verilen personel tarafından gerçekleştirilir. Üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında hangi meslek mensuplarının hangi resmî kontrollerden sorumlu olduğu Ek-2’de belirtilmiştir." kuralına yer verilmiş; Kanun'un "Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Ek-2 sayılı ekinin "Dağıtım" başlıklı (C) kısmında, bitki koruma ürünleri satış yerlerinde resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları, ziraat mühendisi, kimyager, kimya mühendisi, orman mühendisi ve orman endüstri mühendisi olarak sayılmıştır.

Bakanlıkça onaylı bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende olarak satılması ve depolanması ile bu ürünleri toptan veya perakende satacak ve depolayacakların uyması gereken esasları belirlemek amacıyla çıkarılan ve 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesi, 1. fıkrası, (ç) bendinin dava konusu düzenleme tarihinde yürürlükte bulunan halinde, "Bayi"nin, bitki koruma ürünlerini perakende satan, izin belgesi sahibi gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikleri ifade edeceği; (d) bendinde, "Bitki koruma ürünü"nün, kullanıcıya farklı formlarda sunulan, bitki ve bitkisel ürünleri zararlı organizmalara karşı koruyan veya bu organizmaların etkilerini önleyen, bitki besleme amaçlı olanlar dışında bitki gelişimini etkileyen, koruyuculara ilişkin özel bir düzenleme kapsamında bulunmayan ancak bitkisel ürünleri koruyucu olarak kullanılan, bitki ve bitki kısımlarının istenmeyen gelişmelerini kontrol eden veya önleyen, istenmeyen bitkileri yok eden, bir veya daha fazla aktif madde veya maddeleri içeren, sinerji yaratan veya güvenilirliği artıran maddeler gibi bileşenleri içeren preparatları ifade edeceği; (p) bendinde, "Sorumlu yönetici"nin, bitki koruma ürünlerinin, toptan veya perakende satışının yapıldığı yerlerde bu Yönetmelik hükümlerine uygun satış yapılmasından işveren ile birlikte sorumlu olan ve bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen unvanlara sahip olan, Bakanlıkça yapılan sınavda başarılı olmuş kişiyi ifade edeceği; (s) bendinin, dava konusu düzenleme tarihinde yürürlükte bulunan halinde, "Toptancı"nın, bitki koruma ürünlerinin, toplu olarak ve büyük miktarlarda satışını yapan izin belgesi sahibi gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluş ve birlikleri ifade edeceği belirtilmiş; "Bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler" başlıklı 12. maddesinin dava tarihindeki halinde, "(1) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak koşulu ile;

a) Ziraat mühendisi,

b) Eczacı,

c) Kimya mühendisi/kimyager,

ç) Bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni,

unvanlarından birine sahip kişiler veya bu unvanlardan birine sahip bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikler, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almak için Bakanlığa müracaatta bulunabilir.

(2) Birinci fıkrada belirtilen unvanları yurt dışında almış olanların, eşdeğerliliklerinin belgelendirilmesi ve yetkili idarelerce onaylanması zorunludur." düzenlemesine yer verilmiş; "Bayi veya toptancı izin belgesinin verilmesi" başlıklı 13. maddesi, 1. fıkrasının, dava tarihindeki halinde, bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almak isteyenlerin bayi veya toptancı faaliyetini yapacakları ildeki il müdürlüğüne müracaatında aranacak belgelere yer verilmiş, bu belgeler arasında ilgili oda üyeliğini gösterir belge yer almamış; aynı maddenin 2. fıkrasında, "Yukarıda belirtilen bilgi ve belgelerin uygun bulunması halinde, bayi veya toptancı faaliyeti için müracaatta belirtilen adreste, il müdürlüğünce incelemeler yapılır ve yerinde yapılan incelemeler sonucunda bu Yönetmelik hükümlerine göre durumu uygun bulunanlara, kontrol yapılan adres için Bakanlıkça oluşturulan sistem kullanılarak, faaliyet konusuna göre Ek-3’te yer alan Bitki Koruma Ürünleri Bayi İzin Belgesi veya Ek-4’te yer alan Bitki Koruma Ürünleri Toptancı İzin Belgesi, il müdürlüğünce iki nüsha olarak düzenlenir." düzenlemesine; 3. fıkrasında, "İl müdürlüğünce onaylanan belgelerin birinci nüshası ilgiliye verilir, ikinci nüshası il müdürlüğünce muhafaza edilir." düzenlemesine; "Kontrollerde görevlendirilecek kişiler ve eğitim" başlıklı 36. maddesi, 1. fıkrasında, "Bitki koruma ürünü satmaya yetkilendirilmiş bayi ve toptancılar ile ruhsat sahibi firmalar ve bunlara ait bitki koruma ürünü depolarının kontrolü, Genel Müdürlük tarafından Ek-10’da yer alan Bitki Koruma Ürünleri Kontrol Görevlisi Kimlik Kartı verilmiş en az bir kişinin yer aldığı iki kişilik kontrol ekibi tarafından yapılır." düzenlemesine; 3. fıkrasının davanın açıldığı tarihteki halinde, "Bitki Koruma Ürünleri Kontrol Görevlisi Kimlik Kartı, Genel Müdürlük, il ve ilçe müdürlüklerinde sadece bitki koruma ürünlerinin satışı ile ilgili kontrollerde görevli ziraat mühendisi, kimya mühendisi ve kimyager unvanına sahip teknik personele verilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

Öte yandan, 13/05/1960 tarihli ve 10504 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7472 sayılı Ziraat Yüksek Mühendisliği Hakkında Kanun'un 2. maddesinde, "Ziraat yüksek mühendisleri mesleki iştigal veya ihtısas sahaları dahilinde olmak üzere araştırma, ıslah, yetiştirme, toprak muhafaza, zirai mücadele, ziraat alet ve makinaları, bahçe mimarisi, toprak tasnifi, toprak, su, gıda, yem, kimyevi gübre, nebat tahlilleri, teknoloji, zootekni, zirai ekonomi gibi bilumum zirai hizmet ve faaliyetlerde bulunmaya, lisans aldıkları veya ihtısas yaptıkları sahalara ait keşif, plan ve projeleri hazırlamaya ve tatbik etmeye, bütün bu sahalarda gerekli kontrol, muayane, ekspertiz, ehlivukuf işlerini görmeye, raporlar tanzim etmeye, zirai danışma büroları ve laboratuvarları açmaya, hususi müessese ve işletmeler kurmaya ve idare etmeye veya bunların mesul müdürlüğünü ifaya salahiyetlidirler." hükmüne yer verilmiştir.

7472 sayılı Kanun'a dayanılarak Bakanlar Kurulunun 18/12/1991 tarihli ve 91/2526 sayılı kararıyla çıkarılan ve 24/1/1992 tarihli, 21121 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ziraat Mühendislerinin Görev ve Yetkilerine İlişkin Tüzük'ün "Zirai Mücadele, Zirai Karantina ve Tarım İlaçları" başlıklı 5. maddesinde de, "Tarım ürünlerinin yetiştirilmesi, hasadı, işlenmesi, depolanması, ambalajlanması ve pazarlanması aşamalarında; her türlü hastalık ve zararlılar konusunda teşhis, ilaç ve metod önerisi, mücadele, planlama ve uygulamaların denetlenmesi, gazlama (fümigasyon) gibi faaliyetler ziraat mühendisleri tarafından yürütülür.

Her türlü zirai mücadele ilacıyla parazit ve predatörleri üreten, ithal ve ihraç eden, depolayan, pazarlayan veya dağıtan işletmeler bu faaliyetleri için teknik eleman veya danışman olarak ziraat mühendisi çalıştırırlar.

Tarım ürünlerinin yetiştirilmesi, hasadı, işlenmesi, paketlenmesi, depolanması, satışı, ithal ve ihracı, taşınması işlemleri sırasında uygulanacak her türlü iç ve dış karantina esaslarının saptanması ve uygulanması ziraat mühendislerince yürütülür.

Tarımda kullanılan büyüme düzenleyici ilaç, vitamin, hormon, bakteri gibi kimyasal ve biyolojik preparatların üretimi, ithali, pazarlama ve dağıtımı alanlarında çalışan işletmeler teknik eleman veya danışman olarak ziraat mühendisi çalıştırırlar.

Yukarıdaki fıkralarda geçen ilaç ve preparatların üretimi, ithali, pazarlanması ve bunların bitkilere uygulanmaları aşamalarındaki ruhsatlandırma ve denetim işleri ziraat mühendisleri tarafından yürütülür." düzenlemesi yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

1. Yönetmeliğin 4. Maddesi, 1. Fıkrası (p) Bendi, 12. Maddesi, 1. Fıkrası, (a) Bendi Hariç Olmak Üzere Tamamının İncelenmesi:

Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.

5996 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen hükümleri incelendiğinde, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende olarak satılması ve depolanması ile bunları satacaklar ve depolayacaklar hakkında kurallar koymaya, bu konuda düzenleme yapmaya Tarım ve Orman Bakanlığı’nın görevli ve yetkili olduğu anlaşılmaktadır.

Yönetmeliğin, 4. maddesi, 1. fıkrası, (p) bendinde, "Sorumlu yönetici" tanımına yer verilmiş; 12. maddesi, 1. fıkrası, (b), (c) ve (ç) bentlerinde, eczacı, kimya mühendisi/kimyager ve bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni ile bu unvanlardan birine sahip kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler, kamu kurumları, kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikler, bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler arasında sayılmıştır.

Her ne kadar Yönetmeliğin 12. maddesi, 18/07/2020 tarih ve 31189 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişikliğe uğramışsa da, yapılan değişikliğin bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler arasına orman mühendisi ve orman endüstri mühendislerinin de eklenmesinden ibaret olduğu ve düzenlemenin davacı tarafından dava konusu edilen kısımlarının herhangi bir değişikliğe uğramadığı görülmektedir.

Bu itibarla, Yönetmeliğin 12. maddesi, 1. fıkrası yönünden davanın konusuz kaldığından bahsedilemeyeceğinden, davacı tarafından ileri sürülen bayi veya toptancı izin belgesinin münhasıran ziraat mühendislerine verilmesi gerektiği yönündeki iddianın, dava konusu edilen Yönetmelik düzenlemelerinde yer alan eczacı, kimya mühendisi/kimyager ve bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni bakımından ayrı ayrı incelenmesi gerekmektedir.

A) Düzenlemenin Eczacılar Yönünden İncelenmesi:

6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun'un 28. maddesi, 2. fıkrasında ziraatta kullanılan ilaçların (bitki koruma ürünlerinin) eczanelerde satılmasına olanak tanınmıştır. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nda da eczacıların söz konusu yetkisini yürürlükten kaldıracak herhangi bir hükme yer verilmemiştir. Bu nedenle, eczacıların bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkını haiz olduğu ve davalı Bakanlıkça çıkarılacak Yönetmelikte öngörülen esaslara tâbi olarak bu alanda faaliyet gösterebileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Nitekim, 11/10/2007 tarih ve 26670 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, 02/02/2008 tarih ve 26775 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 6. maddesinin 1. fıkrası ile Geçici 1. maddesinin, eczacılara yer verilmemek suretiyle eksik düzenlendiği iddiasıyla iptali istemiyle açılan davada, Dairemizin 03/02/2012 tarih ve E:2008/2357, K:2012/337 sayılı kararı ile eczacılara yer verilmemesi yolundaki eksik düzenlemenin iptaline karar verilmesi üzerine yargı kararı uygulanarak, 10/03/2011 tarihli ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan yeni Yönetmeliğin önce 27/07/2012 tarihli ve 28366 sayılı, bilahare 12/11/2013 tarih ve 28819 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişiklikleri ile eczacıların, bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkına sahip olduğunun belirtilmesi suretiyle Yönetmelik kapsamına alındığı, anılan ikinci düzenlemeye karşı açılan davada da Dairemizin 23/05/2016 tarih ve E:2013/8078, K:2016/2790 sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği ve kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiği görülmektedir.

B) Düzenlemenin Kimya Mühendisi ve Kimyagerler Yönünden İncelenmesi:

5996 sayılı Kanun'un 18. maddesinde, bitki koruma ürünlerinin, ziraat mühendisleri, kimya mühendisleri veya kimyagerlerin sorumluluğunda üretileceği ve kalite kontrollerinin yapılacağı; 31. maddesinde, üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında hangi meslek mensuplarının hangi resmî kontrollerden sorumlu olduğunun Kanun'un Ek-2 sayılı ekinde belirtildiği kurallarına yer verildiği; "Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Ek-2 sayılı ekinde de, bitki koruma ürünleri üreten, satan ve ithal eden iş yerlerine yönelik resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları arasında ziraat mühendislerinin yanı sıra kimyager ve kimya mühendislerinin de sayıldığı görülmektedir.

Kimya mühendisleri veya kimyagerlerin, bitki koruma ürünlerinin üretim ve kalite kontrolünü yapmalarının yanında bu ürünlerin üretim, dağıtım ve ithalat aşamalarındaki resmi kontrollerden de sorumlu oldukları dikkate alındığında, söz konusu ürünlerin bayi veya toptancı sıfatıyla satışını yapmaya da evleviyetle yetkili oldukları sonucuna varılmaktadır. Buna göre, yasal düzenleme değişmediği sürece davalı Bakanlığın, kimya mühendisleri ve kimyagerlerin bayi ve toptancı izni alamayacakları yolunda düzenleme yapmaya yetkisi bulunmamaktadır.

Nitekim, 10/03/2011 tarih ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin, kimya mühendisleri ve kimyagerlere yer verilmemek suretiyle eksik düzenlendiği iddiasıyla iptali istemiyle açılan davada, Dairemizin 11/06/2013 tarih ve E:2011/6048, K:2013/5072 sayılı kararı ile kimya mühendisleri ve kimyagerlere yer verilmemesi yolundaki eksik düzenlemenin iptaline karar verilmesi üzerine yargı kararı uygulanarak, 12/11/2013 tarih ve 28819 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile kimya mühendisleri ve kimyagerlerin, bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkına sahip olduğunun belirtilmesi suretiyle Yönetmelik kapsamına alındığı, anılan düzenlemeye karşı açılan davanın da Dairemizin 23/05/2016 tarih ve E:2013/8078, K:2016/2790 sayılı kararı ile reddedildiği ve kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiği görülmektedir.

C) Düzenlemenin Bitki Sağlığı İle İlgili Dersleri Alarak Mezun Olmuş Tekniker veya Ziraat Teknisyeni Yönünden İncelenmesi:

5996 sayılı Kanun'un Ek-2'sinde, bitki koruma ürünlerinin üretim, işleme, dağıtım ve ithalat aşamalarında resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları sayılmıştır. 5996 sayılı Kanun'da, zirai ürünlerin satışını kimlerin yapabileceğine ilişkin bir hükme yer verilmemiş, bitki koruma ürünlerini toptan veya perakende olarak satacakları ve depolayacakları belirlemek de dahil olmak üzere bu konuda davalı idareye yönetmelik ile düzenleme yapma yetkisi verilmiştir.

Bununla birlikte, davalı idarece bu yetki, kanunlarla kendisine tanınan alan ve sınırlar içerisinde kullanılmak suretiyle düzenleme yapılabileceğinden, uyuşmazlıkta, bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeninin, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapma konusunda yetkin olup olmadıkları hususunun ayrıca ortaya konulması gerekmektedir.

Dava konusu düzenlemede, bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almak isteyen tekniker ve ziraat teknisyenleri yönünden, "bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olma" şartına yer verildiği, dolayısıyla tekniker ve ziraat teknisyenlerinin, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapma konusunda yetkinlik sağlayacak nitelik ve nicelikteki bitki sağlığı derslerini başarıyla tamamlamaları koşulunun arandığı; ayrıca izin belgesi alabilecek diğer meslek mensupları (eczacı, ziraat mühendisi, kimyager, kimya mühendisi, bilahare orman mühendisi ve orman endüstri mühendisi) ile aynı sınava girerek başarılı olmaları halinde bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi alabileceğinin düzenlendiği, böylelikle eğitim ve formasyonlarına ek olarak satış yapmaya yönelik yetkinliklerinin objektif bir araç olan sınav ile de ölçüldüğü anlaşıldığından, davalı idarenin takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gereklerini gözeterek kullandığı sonucuna varılmıştır.

Öte yandan davacı tarafından, dava konusu düzenlemenin 7472 sayılı Kanun'un 2. maddesine ve Ziraat Mühendislerinin Görev ve Yetkilerine İlişkin Tüzük'ün 5. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Anılan Kanun hükmüyle ziraat yüksek mühendislerinin yetkilerine ilişkin bir düzenleme getirildiği ve ziraat yüksek mühendislerinin zirai mücadele faaliyetlerini yürütmeye yetkili kılındığı açık ise de, belirtilen yetkinin münhasıran ziraat yüksek mühendislerine (ve ziraat mühendislerine) ait olduğunun kabulünü gerektirecek bir iradenin ortaya konulmadığı anlaşılmaktadır.

Esasen böyle bir irade Tüzük'ün 5. maddesi ile de ortaya konulmuş değildir. Kaldı ki, dayanak niteliğindeki 7472 sayılı Kanun ile ziraat mühendislerine münhasır kılınmayan zirai mücadele faaliyetlerini yürütme yetkisinin, Tüzük'ün 5. maddesi ile ziraat mühendislerine münhasır kılındığı yönündeki yorum, normlar hiyerarşisine ve kanuni idare ilkesine de aykırı düşecektir.

Diğer taraftan, meri mevzuatımızda, zirai mücadele alanında birçok faaliyet ile uğraşan ziraat teknisyenleri ve teknikerlerine, bayilik ve toptancılık izin belgesi verilmesini yasaklayan bir kural da bulunmamaktadır.

Nitekim, 10/03/2011 tarihli ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, 27/07/2012 tarih ve 28366 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 6. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ile bayi ve toptancı izin belgesi alabilecek kişiler arasına eklenen "... veya ziraat teknisyeni veya bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker" ibaresinin iptali istemiyle ... Derneği tarafından açılan davada, yukarıda aktarılan gerekçelerle davanın reddi yolunda verilen 19/02/2016 tarihli ve E:2012/6360, K:2016/905 sayılı Dairemiz kararı, temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.

Yine, 10/03/2011 tarihli ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, 12/11/2013 tarih ve 28819 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 6. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde geçen "...veya eczacı veya kimya mühendisi veya kimyager veya bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni olmak" ibaresinin iptali istemiyle Ziraat Mühendisleri Odası tarafından açılan dava da, Dairemizin 23/05/2016 tarih ve E:2013/8078, K:2016/2790 sayılı kararı ile reddedilmiş ve bu karar da temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.

Son olarak, davacı tarafından, sorumlu yönetici istihdamı suretiyle tüzel kişiler, kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ile birliklere, bayi ve toptancı izni verilmesinin, işçi-işveren ilişkisi içerisindeki sorumlu yöneticilerin mesleğini, mesleki gereklere uygun, objektif ve tarafsız bir biçimde icra etmesinin mümkün olmaması nedeniyle kamu yararına aykırı bulunduğu ileri sürülmüş ise de; işçi-işveren ilişkisinin, mesleki etik kuralların ilgasına ve dolayısıyla meslek sahibinin etik/disipliner kurallara aykırı davranışlarından ötürü sorumluluğunun ortadan kalkmasına neden olmayacağı gibi, izin verilen tüzel kişiler ile kurum ve kuruluşların da dava konusu Yönetmeliğin 17. ve 18. maddelerinde düzenlenen sorumlulukları ifaya mecbur oldukları, aksi takdirde davalı idarenin sahip olduğu kontrol ve denetim ile yaptırım yetkisi çerçevesinde aynı Yönetmeliğin 39. maddesinde öngörülen yaptırımlara muhatap olacakları anlaşıldığından, anılan iddiaya itibar edilmemiştir.

Bu durumda, dayanağı 5996 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak ve davalı idareye verilen yetki çerçevesinde getirilen dava konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

2. Yönetmeliğin 36. Maddesi, 3. Fıkrasında Yer Alan "kimya mühendisi ve kimyager" İbaresinin İncelenmesi:

Yönetmeliğin, kontrollerde görevlendirilecek kişiler ve bu kişilerin eğitimini düzenleyen 36. maddesi, 1. fıkrasında, bitki koruma ürünü satmaya yetkilendirilmiş bayi ve toptancılar ile ruhsat sahibi firmalar ve bunlara ait bitki koruma ürünü depolarının kontrolünün, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünce Bitki Koruma Ürünleri Kontrol Görevlisi Kimlik Kartı verilmiş en az bir kişinin yer aldığı iki kişilik kontrol ekibi tarafından yapılacağı belirtilmiş, maddenin 3. fıkrasında da, bitki koruma ürünleri kontrol görevlisi kimlik kartı verilecekler arasında kimya mühendisi ve kimyagerler de sayılmıştır.

Her ne kadar Yönetmeliğin 36. maddesi, 3. fıkrası, 15/02/2020 tarih ve 31040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişikliğe uğramışsa da, yapılan değişikliğin Bitki Koruma Ürünleri Kontrol Görevlisi Kimlik Kartı verilebilecekler arasına orman mühendisi ve orman endüstri mühendislerinin de eklenmesinden ibaret olduğu ve düzenlemenin davacı tarafından dava konusu edilen kısımlarının herhangi bir değişikliğe uğramadığı görülmektedir.

Bu itibarla, Yönetmeliğin 36. maddesi, 3. fıkrasında yer alan "kimya mühendisi ve kimyager" ibaresi yönünden davanın konusuz kaldığından bahsedilemeyeceğinden, davacı tarafından ileri sürülen kimya mühendisi ve kimyagerlere bitki koruma ürünlerinin satışı ile ilgili kontrol yetkisi verilmemesi gerektiği yönündeki iddianın incelenmesi gerekmektedir.

5996 sayılı Kanun'un 18. maddesinde, bitki koruma ürünlerinin, ziraat mühendisleri, kimya mühendisleri veya kimyagerlerin sorumluluğunda üretileceği ve kalite kontrollerinin yapılacağı; 31. maddesinde, resmi kontrollerin, Bakanlıkça kontrol yetkisi verilen personel tarafından gerçekleştirileceği; üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında hangi meslek mensuplarının hangi resmî kontrollerden sorumlu olduğunun Kanun'un Ek-2 sayılı ekinde belirtildiği kurallarına yer verildiği; "Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Ek-2 sayılı ekinde de, bitki koruma ürünleri üreten, satan ve ithal eden iş yerlerine yönelik resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları arasında ziraat mühendislerinin yanı sıra kimyager ve kimya mühendislerinin de sayıldığı görülmektedir.

Buna göre, kanunen, bitki koruma ürünlerini üreten, satan ve ithal eden iş yerlerine yönelik resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları arasında sayılan kimyager ve kimya mühendislerinin; dava konusu Yönetmelik kuralı ile, bitki koruma ürünü satmaya yetkilendirilmiş bayi ve toptancılar ile ruhsat sahibi firmalar ve bunlara ait bitki koruma ürünü depolarının kontrolünü yapacak görevliler arasında sayılmasının, 5996 sayılı Kanun'da yer alan amir hükmün gereği olduğu açıktır.

Bu itibarla, dayanağı 5996 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak ve davalı idareye verilen yetki çerçevesinde düzenlenen dava konusu kurallarda hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

3. Yönetmeliğin 13. Maddesi, 1. Fıkrası, (f) Bendinin İncelenmesi:

Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmeliğin eksik düzenlendiği iddiasıyla dava konusu 13. maddesi, 1. fıkrası, 15/02/2020 tarih ve 31040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmeliğin 7. maddesiyle değiştirilmiştir.

Bu durumda, dava konusu edilen düzenlemenin değiştirilmiş olması karşısında, Yönetmeliğin 13. maddesi, 1. fıkrası, (f) bendi bakımından konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine hukuki olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

KARAR SONUCU :

Açıklanan nedenlerle;

       1.  13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 13.  maddesi, 1.  fıkrası, (f) bendi yönünden konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 

2. 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesi, 1. fıkrası (p) bendi, 12. maddesi, 1. fıkrası, (a) bendi hariç olmak üzere tamamı ile 36. maddesi, 3. fıkrasında yer alan "kimya mühendisi ve kimyager" ibaresi yönünden DAVANIN REDDİNE,

3. Netice itibarıyla dava kısmen ret, kısmen karar verilmesine yer olmadığı kararı ile sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davacı tarafından yapılan toplam …TL yargılama giderinin haklılık oranlarına göre belirlenen 1/4'ü olan … TL'nin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 3/4'ü olan … TL'nin ise davacı üzerinde bırakılmasına,

4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, … TL vekâlet ücretinin ise davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,

5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,

6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 07/11/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.