Danıştay 10. D 2023/5377 K.

Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2019/5813 E. , 2023/5377 K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONUNCU DAİRE

Esas No : 2019/5813

Karar No : 2023/5377

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Gayrimenkul Turizm Reklamcılık San. Tic. Ltd. Şti.

VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) :... Valiliği

VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 50. maddesine aykırılık nedeniyle, aynı Kanun'un 77. maddesine göre İstanbul Valiliği Ticaret İl Müdürlüğünce tesis edilen ... tarih ve ... sayılı, 353.079,00 TL tutarlı idari para cezasının iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararıyla; davacı hakkında düzenlenen ... tarih ve ... sayılı inceleme raporunda davacının, 6502 sayılı Kanun'un 50. maddesini ve ilgili Yönetmelik kurallarını ihlal ettiğinin somut bir şekilde tespit edildiği; davacının, tüketicilerle akdettiği sözleşmelerde, 4077 ve 6502 sayılı Kanunlar ile bu Kanunlara dayalı olarak yürürlüğe konulmuş olan Yönetmeliklerin amir hükümlerine aykırı kurallar koyduğu, davacının koyduğu kuralların, tek taraflı hak sağlayan, tüketicinin temel haklarını ihlal eden kurallar olduğu, söz konusu kurallar ile tüketicilere Kanunlar ile sağlanan hakların tamamen bertaraf edilmeye çalışıldığı, davacının, 6502 sayılı Kanun ve ilgili Yönetmelikte olmayan hakları kendisine sağladığı, sözleşme imzalanmadan ve imzalama sırasında sağlanan hakların tüketicilere sağlanmadığı, böylece sözleşmelerin adeta tek taraflı metinler haline getirildiği, sözleşmelerin uygulamasının da hukuka aykırı olarak yapıldığı; tüm bu uygulamaların davacı tarafından da kabul edildiği ve davalı İdareye, bir daha bu tür hukuka aykırılıkların yapılmayacağı konusunda 25/11/2016 tarihli yazı ile taahhüt verildiği anlaşıldığından, dava konusu idari para cezası işleminde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, cezaların fahiş, bilanço hesabına göre yapılan hesaplamanın ise hatalı olduğu, bir aylık yasal süre içerisinde eksikliklerin giderildiği, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :

MADDİ OLAY :

Dosyanın incelenmesinden;

• Davacı Şirketin yapmış olduğu devre tatil sözleşmeleri, Bakanlık onayı gereğince incelendikten sonra, ... tarih ve ... sayılı inceleme raporunun düzenlendiği, söz konusu inceleme raporuna göre; "... davacı şirket tarafından tüketicilerle yapılan 55 adet devre tatil sözleşmesinin imzalanmasından önce Devre Tatil ve Uzun Süreli Tatil Hizmeti Sözleşmeleri Yönetmeliği'nin 5. maddesine göre ön bilgilendirme formunda bulunması zorunlu olan bilgilerden bazılarının bulunmadığı, bu durumun, 6502 sayılı Kanun'un 50. maddesinin 4. fıkrasına aykırılık teşkil ettiğinden bahisle aynı Kanun'un 77. maddesinin 3. fıkrası gereğince 2015 yılına ait 55 adet tüketici işleminin her biri için 1.101,00-TL olmak üzere, toplam 60.555,00 TL idari para cezası uygulanmasının gerektiği;

• Tüketicilerle 28/05/2014-14/01/2015 tarihleri arasında imzalanan 89 adet sözleşmede, 6502 sayılı Kanun'un 50 maddesinin 5. fıkrasına aykırılık teşkil edecek şekilde tüketicinin kendi el yazısı ile sözleşme tarihinin yazdırılmadığından bahisle aynı Kanun'un 77. maddesinin 3. fıkrası gereğince 2014 yılına ait 81 adet tüketici işleminin her biri için 1.000,00 TL olmak üzere 81.000,00 TL, 2015 yılına ait 8 adet tüketici işleminin her biri için 1.101,00 TL olmak üzere 8.808,00 TL ve toplam 89.808,00 TL idari para cezası uygulanması gerektiği;

• Devre tatil satışları kapsamında 14/01/2015 tarihi ve sonrasında tüketicilerle akdedilen 55 adet sözleşmede 6502 sayılı Kanun'un 50. maddesinin 5. fıkrası ve ilgili Yönetmeliğin 6. maddesi gereğince, tüketicinin kendi el yazısı ile sözleşme tarihinin yazdırılması imkanının tüketiciye tanınmaması ve aynı Kanun'un 50. maddesinin 11. fıkrasına aykırı olarak sözleşmede bulunması gereken zorunlu bilgilerin bulunmaması nedeniyle davacıya aynı Kanun'un 77. maddesinin 3. fıkrası gereğince toplam 60.555,00 TL idari para cezası uygulanması gerektiği;

• Yine davacı Şirketin tüketicilerle akdettiği 136 adet ... Termal Park Gayrimenkul Satış Sözleşmesi uyarınca, 6502 sayılı Kanun'un 50. maddesinin 6. fıkrasına aykırı olarak "tüketicilerin cayma hakkı süresi dolmadan önce ödeme alınması" nedeniyle davacıya aynı Kanun'un 77. maddesinin 3. fıkrası gereğince 2014 yılına ait 75 adet tüketici işleminin her biri için 1.00,00 TL, 2015 yılına ait 61 adet tüketici işleminin her biri için de 1.101,00 TL olmak üzere toplam 142.161,00 TL idari para cezası uygulanması gerektiği;

• Davacının 2015 yılı cari dönemine ait gelir tablosu incelendiğinde, şirketin 2015 yılı brüt satışlarının 957.709,19 TL, alınan sipariş avanslarının da 17.179.141,75 TL olduğu ve böylece davacının toplam gayrsafi gelirinin, 18.136.850,94 TL olduğu, bu tutarın % 5'inin ise 906.842,54 TL ye isabet ettiği, böylece davacının tespit edilen gelirine oranla inceleme raporunda önerilen toplam 353.079,00 TL idari para cezasının uygulandığı, davacının da, söz konusu para cezasının iptali istemiyle bakılan davayı açtığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un (dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle) "Devre tatil ve uzun süreli tatil hizmeti sözleşmeleri" başlıklı 50. maddesinde, " (1) Devre tatil sözleşmesi, bir yıldan uzun süre için kurulan ve tüketiciye bu süre zarfında birden fazla dönem için bir veya daha fazla sayıda gecelik konaklama imkânı veren sözleşmelerdir. (2) Devre tatil sözleşmeleri ile sağlanan hakkın şahsi veya ayni bir hak olması bu maddenin uygulanmasını engellemez. Devre tatile konu taşınmazın inşa edileceği arsa için yapı ruhsatı alınmadan tüketicilerle ön ödemeli devre tatil sözleşmesi yapılamaz. (3) Uzun süreli tatil hizmeti sözleşmesi, bir yıldan uzun süre için kurulan ve tüketiciye, belirlenen süre zarfında konaklamaya veya konaklama ile birlikte seyahat ya da diğer hizmetlerin beraber sunulduğu durumlara ilişkin indirim yahut diğer menfaatlerden faydalanma hakkı verilen sözleşmelerdir.

(4) Tüketicilere aşağıdaki sözleşmelerin kurulmasından en az bir gün önce, Bakanlıkça belirlenen hususları içeren ön bilgilendirme formu verilmesi zorunludur:

a) Devre tatil sözleşmeleri,

b) Uzun süreli tatil hizmeti sözleşmeleri,

c) Değişim sözleşmeleri,

ç) Satıcı veya sağlayıcının, devre tatil veya uzun süreli tatil hizmetinin alınıp satılması hususunda tüketiciye yardımcı olduğu yeniden satış sözleşmeleri. (5) Mesafeli satış yöntemiyle kurulan sözleşmeler hariç olmak üzere satıcı veya sağlayıcı, tüketicinin kendi el yazısıyla sözleşme tarihini yazmasını ve sözleşmeyi imzalamasını sağlamakla yükümlüdür. Yazılı veya mesafeli olarak kurulan bu sözleşmelerin bir nüshasının kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısı ile tüketiciye verilmesi zorunludur. Daha ağır şekil şartları öngören kanun hükümleri saklıdır. (6) Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Devre mülk hakkı veren sözleşmeler hariç olmak üzere, cayma süresi dolmadan satıcı veya sağlayıcı, tüketiciden herhangi bir isim altında ödeme yapmasını veya tüketiciyi borç altına sokan herhangi bir belge vermesini isteyemez. Devre tatil, uzun süreli tatil hizmeti sözleşmeleri ve bu sözleşmelerle birlikte düzenlenmiş olan yeniden satım, değişim ve ilgili diğer tüm sözleşmeler cayma hakkının kullanılması ile birlikte kendiliğinden sona erer. (7) Tüketicinin ödeyeceği bedel, kısmen veya tamamen satıcı veya sağlayıcı ile kredi veren arasındaki anlaşmaya dayanılarak bir kredi veren tarafından karşılanıyorsa, tüketicinin sözleşmeden cayması ve buna ilişkin bildirimin cayma süresi içinde ayrıca kredi verene de yöneltilmesi hâlinde, bağlı kredi sözleşmesi de herhangi bir tazminat veya cezai şart ödeme yükümlülüğü olmaksızın sona erer. (8) Bakanlıkça projedeki devre sayısı ya da projenin toplam bedeli kriterlerine göre belirlenecek büyüklüğün üzerindeki projeler için satıcı veya sağlayıcının ön ödemeli devre tatile konu taşınmazın satışına başlamadan önce kapsamı, koşulları ve uygulama esasları Hazine Müsteşarlığınca belirlenen bina tamamlama sigortası yaptırması veya Bakanlıkça belirlenen diğer teminat veya şartları sağlaması zorunludur. Bina tamamlama sigortası kapsamında sağlanan tazminat, teminat ve benzeri güvenceler iflas veya tasfiye masasına dâhil edilemez, haczolunamaz, üzerlerine ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz konulamaz. (9) Devre tatile konu taşınmazın ön ödemeli satılması durumunda, devir veya teslim tarihine kadar tüketicinin herhangi bir gerekçe göstermeden sözleşmeden dönme hakkı vardır. Sözleşmeden dönülmesi durumunda satıcı, sözleşme bedelinin yüzde ikisine kadar tazminat talep edebilir. Satıcı, yükümlülüklerini hiç ya da gereği gibi yerine getirmezse tüketiciden herhangi bir bedel talep edemez. Sözleşmeden dönülmesi durumunda, tüketiciye iade edilmesi gereken tutar ve tüketiciyi borç altına sokan her türlü belge, dönme bildiriminin satıcıya ulaştığı tarihten itibaren en geç doksan gün içinde tüketiciye geri verilir. Satıcının aldığı bedeli ve tüketiciyi borç altına sokan her türlü belgeyi iade ettiği tarihten itibaren, tüketici on gün içinde edinimlerini iade eder.

(10) Devre tatil amaçlı taşınmazın ön ödemeli satışında devir ve teslim süresi sözleşme tarihinden itibaren otuz altı ayı geçemez.

(11) Devre tatil, uzun süreli tatil hizmeti, yeniden satım, değişim sözleşmeleri ve ön bilgilendirmenin içeriği, tüketici ile satıcı ve sağlayıcının hak ve yükümlülükleri, cayma hakkı, ön ödemeli satışlar ile diğer uygulama usul ve esasları yönetmelikle belirlenir." hükümlerine yer verilmiştir.

Aynı Kanun'un, "Ceza hükümleri" başlıklı 77. maddesinin 3. fıkrasında, "(3) Bu Kanunun 24 üncü, 25 inci, 27 nci, 28 inci, 29 uncu, 34 üncü, 36 ncı, 37 nci, 38 inci, 39 uncu, 41 inci, 43 üncü, 45 inci, 46 ncı maddeleri ile 31 inci maddesinin birinci, ikinci ve dördüncü, 40 ıncı maddesinin ikinci, 47 nci maddesinin üçüncü, dördüncü, beşinci, yedinci ve 50 nci maddesinin dördüncü, beşinci, altıncı, yedinci, dokuzuncu ve on birinci fıkralarında belirtilen yükümlülüklere aykırı hareket edenler hakkında aykırılığı tespit edilen her bir işlem veya sözleşme için bin Türk Lirası idari para cezası uygulanır." hükmüne; aynı maddenin (dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle) 19. fıkrasında, "(19) Bu maddenin sekizinci, dokuzuncu, on ikinci ve on üçüncü fıkralarındaki idari para cezaları hariç olmak üzere, aykırılığın tespit edildiği tarih itibarıyla bir takvim yılında uygulanan toplam idari para cezası tutarının yirmi beş bin Türk Lirasını aştığı durumlarda, bu miktardan az olmamak ve yüz milyon Türk Lirasını geçmemek üzere toplam idari para cezası tutarı;

a) Cezaya muhatap gerçek ya da tüzel kişinin, aykırılığın tespitinden bir önceki mali yıl sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirlerinin yüzde beşini aşamaz. Bir önceki yıl gayrisafi gelirinin oluşmaması hâlinde, tespit tarihi itibarıyla oluşan gayrisafi geliri dikkate alınır. Gayrisafi gelirlerinin bildirilmediği veya yanlış bildirildiği durumlarda bu bent hükmü uygulanmaz.

b) Bankalar, tüketici kredisi veren finansal kuruluşlar ve kart çıkaran kuruluşlar için, kamuya açıklanan en son finansal tablolarda yayınlanan öz kaynağının binde beşini aşamaz." hükümleri yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Olayda, davacı şirket tarafından tüketicilerle yapılan devre tatil sözleşmelerinin 6502 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde hukuka aykırılıklarının tespiti sonucunda toplamda 353.079,00 TL idari para cezası uygulandığı, söz konusu idari para cezası tutarının firmanın 2015 yılı gayrisafi gelirlerinin %5ini aşmayacak şekilde verildiği belirtilerek dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Davacı şirket nezdinde yapılan inceleme sonucu düzenlenen raporda; 2015 yılı cari dönemine ait bilançosuna göre brüt satış tutarının 957.709,19 TL, sipariş avanslarının 17.179.141,75 TL, dolayısıyla şirketin gayrisafi gelirinin 18.136.850,94 TL olduğu belirlenmiştir.

Dava konusu işlem tesis edilirken, davacı şirketin 2015 yılı gayrisafi gelirinin, "avanslar (kısa vadeli) + "brüt satışlar" hesabı toplamı olan 18.136.850,94 TL olduğu kabul edilmiştir. Dolayısıyla anılan miktara göre toplam gelirin %5'i 906.842,54 TL'ye denk geldiğinden tespit edilen aykırılıklar için öngörülen 353.079,00 TL idari para cezasının tamamı davacı şirkete uygulanmıştır.

Esasen, tesis edilen para cezası miktarı ceza muhatabının ilgili cari yıl gayrisafi gelirinin %5'ini geçemeyeceğinden, öncelikle bahsi geçen yıl gayrisafi gelirinin usulüne uygun tespit edilip edilmediğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bu bağlamda, 6502 sayılı Kanun'un 77. maddesinin 19. fıkrası uyarınca idari para cezasının hesaplanmasında esas alınan "gayrisafi gelir" kavramının belirlenmesi hususunda 6502 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatında açık bir hüküm bulunmamakla birlikte; 15/02/2009 tarih ve 27142 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle (f) bendinde, Yıllık Gayri Safi Gelirin, "Tek düzen hesap planındaki net satışları veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa, Kurul tarafından saptanacak olan, net satışlara en yakın geliri" ifade ettiği belirtilmiştir.

Öte yandan, 26/12/1992 tarihli mükerrer Resmî Gazetede yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde, (Giriş), a)Muhasebenin Temel Kavramları, b)Muhasebe Politikalarının Açıklanması, c)Mali Tablolar İlkeleri, d)Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması, e)Tekdüzen Hesap Çerçevesi, Hesap Planı ve İşleyişi konularında düzenlemelerin yapıldığı, Tebliğde, 340-Alınan Sipariş Avansları hesabının, "işletmenin satış amacıyla gelecekte yapacağı mal ve hizmet teslimleri ile ilgili olarak peşin tahsil ettiği tutarların izlendiği hesap" olduğu, hesap işleyişinin, alıcılardan alınan avansların bu hesabın alacağına, malın teslim edilmesi, hizmetin görülmesi halinde borcuna yazılmasıyla gerçekleştiği, 440-Alınan Sipariş Avansları hesabının, "işletmenin satış sözleşmesine dayanarak mal ve hizmetin tesliminden önce tahsil ettiği bir yılı aşan avansların izlendiği hesap" olduğu, hesap işleyişinin, alıcılardan alınan avansların bu hesaba alacak, vadesi bir yılın altına düşenlerin "340-Alınan Sipariş Avansları Hesabı"na aktarılmak suretiyle bu hesaba borç kaydedilmekle gerçekleştiğinin belirtildiği, Tebliğin "Gelir Tablosu Hesapları" bölümünde, Brüt Satışlar'ın, işletmenin esas faaliyetleri çerçevesinde satılan mal ya da hizmetler karşılığında alınan yada tahakkuk ettirilen toplam değerleri kapsadığı, satılan mal ve hizmetlerle ilgili sübvansiyonlar, satış tarihindeki vade farklarının, ihracatla ilgili dönem içinde ortaya çıkan kur farklarının, vergi iadelerinin brüt satışlar içinde gösterileceği, brüt satışlara "Katma Değer Vergisi"nin dahil edilmeyeceği, brüt satışların; yurtiçi satışlar, yurtdışı satışlar ve diğer gelirler şeklinde bölümleneceği ifade edildikten sonra, Satış İndirimlerinin, net satış hasılatına ulaşabilmek için brüt satışlardan indirilmesi gereken değerleri kapsadığı, satıştan iadeler, satış iskontoları ve diğer indirimler seklinde bölümleneceği belirtilmiştir.

Yukarıda aktarılan düzenlemelere göre, Tek Düzen Muhasebe Sistemi açısından "kısa vadeli alınan sipariş avansları hesabı", işletmenin borcu olarak muhasebeleştirildiğinden ve belirli bir yılın gelirine ilişkin olmadığından anılan avansların gayrisafi gelir içerisinde değerlendirilmesine olanak bulunmadığı, yıllık gayri safi gelirin de, işletmenin ilgili yıl net satışları kapsamında alınan ya da tahakkuk ettirilen değerlerden ibaret olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

Bu durumda, dava konusu idari para cezası miktarı belirlenirken işletmenin yıllık gayrisafi gelirinin hesabında alınan avansların yıllık gayrisafi gelir miktarına eklenmesi suretiyle ortaya çıkan miktara göre idari para cezası tutarının belirlenmesinde hukuka uygunluk görülmemiştir.

KARAR SONUCU :

Açıklanan nedenlerle;

1. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,

2. . . . Bölge İdare Mahkemesi . . . İdare Dava Dairesinin . . . tarih ve E:. . . , K:. . . sayılı temyize konu kararının BOZULMASINA,

3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın . . . Bölge İdare Mahkemesi . . . İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 11/10/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.