Danıştay 10. D 2023/5706 K.

Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2019/10854 E. , 2023/5706 K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONUNCU DAİRE

Esas No : 2019/10854

Karar No : 2023/5706

TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Bakanlığı / ANKARA

VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …

  2.  … Genel Müdürlüğü	/ …

VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- …

  2.  …

  3.  …

  4.  …

VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Davacılar tarafından; İzmir ili, Ödemiş ilçesi, … (… ) Mahallesi ve civarında uygulanan Arazi Toplulaştırma Projesi kapsamında kendilerine ait … sayılı parsele karşılık olarak … ada, … ve … ada, … parsel sayılı taşınmazların tahsis edilmesine ilişkin arazi toplulaştırması işleminin ve yeni mülkiyet haritasının kesinleştirilmesi işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla; toplulaştırma işlemleri neticesinde davacılara ait eski … sayılı tam hisseli parselin iki farklı yerde yeni parsellere taşınmasının toplulaştırmanın amacıyla uyuşmadığı sonucuna varıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; davalı idarelerin istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI :

I. Davalı Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından; Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısına istinaden, toplulaştırma işlemlerinin 7139 sayılı Kanun'a istinaden Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne devredildiği, bu nedenle Bakanlıklarının hasım mevkiinden çıkarılması gerektiği ve dava konusu işlemlerin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

II. Davalı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından; davacılara ait 5 adet parselin toplulaştırma sonrası yine 5 adet parsel olarak verildiği, askıya çıkan projede davacıların 3 adet olarak planlanan parsellerinin davacılar tarafından itiraz edilmesi üzerine yeniden 5 adet parsel şeklinde planlandığı, … nolu parselin tamamını 162 blokta vermenin mümkün olmadığı, … nolu parselin 162 bloğa sığmayan kısmının işletme esası üzerinden davacıların diğer parselleri ile birleştirildiği, tesis edilen işlemlerin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacılar tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :

MADDİ OLAY :

Dava dosyasının incelenmesinden; davacıların maliki olduğu İzmir ili, Ödemiş ilçesi, Ovakent Mahallesi (… Köyü)nde bulunan, … parsel sayılı taşınmazın da içerisinde olduğu alanda, 08/12/2009 tarih ve 27426 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 19/10/2009 tarih ve 2009/15614 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve 29/11/2011 tarih ve 28127 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 14/11/2011 tarih ve 2011/2405 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 5403 sayılı Kanun'un 17. maddesine göre zorunlu arazi toplulaştırması yapılmasına karar verildiği, alanda 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük hükümleri uyarınca uygulama yapılacağının belirlendiği, arazi toplulaştırma projesi kapsamında yer alan arazilerin arazi derecelendirmesinin yapılarak arazi derecelendirme haritasının ve mülkiyet listesinin ilan edildiği, toplulaştırma işlemleri neticesinde davacılara … , … , … , … ve … sayılı parsellere karşılık yeni oluşturulan … , … , … , … ve … parsel sayılı taşınmazların verilmesi üzerine amacına uygun toplulaştırma yapılmadığı belirtilerek arazi toplulaştırması ve yeni mülkiyet haritasının kesinleştirilmesi işlemlerinin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan "Arazi toplulaştırması ve dağıtımı" başlıklı 17. maddesi, 1. fıkrasında, "Arazinin rasyonel kullanımını sağlamak amacıyla parsel büyüklüklerinin optimum ölçülerde oluşması için, arazinin yarısından çoğuna malik bulunan ve sayıca maliklerin yarısından fazlasını oluşturanların muvafakati üzerine isteğe bağlı, Bakanlığın veya kurulların talebi üzerine kamu yararı gözetilerek isteğe bağlı olmaksızın, Bakanlar Kurulu kararı ile arazi toplulaştırma proje sahası belirlenir ve uygulanır." hükmüne; son fıkrasında ise, "Toplulaştırma çalışmaları ile ilgili usul ve esaslar tüzükle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

Anılan hüküm uyarınca yürürlüğe konulan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük'ün "Parsellerin Yeniden Düzenlenmesi" başlıklı 26. maddesinde, "Proje idaresi tarafından çevre ve doğanın korunması ve iyileştirilmesi dikkate alınarak proje alanının yeniden düzenlenmesi aşağıda belirtilen hususlara uygun olarak yapılır veya yaptırılır:

a) Yeni blokların oluşturulmasında, yerleşim birimleri arasındaki mevcut veya yeni düzenlenecek kadastral sınır, mevcut yol, kanal, tesis ve projeleri ile topoğrafik yapı dikkate alınır.

b) Maliklerin istekleri de dikkate alınarak parsellerin arazi derecelendirmedeki hakedişlerden azami yüzde on ortak katılım payı düşüldükten sonra kalan miktarın toplamına eşit değerdeki alan, mümkünse tek parsel olarak tercih sırasına göre verilir.

c) Maliklere ait şerhli ve takyitli, parçalı ve hisseli araziler, bu halleriyle yeni parsellere taşınarak toplulaştırılır.

ç) Sabit tesisler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği veren arazi, yapı ve tesisler eski maliklerine verilecek şekilde parsel planlaması yapılır. Ancak mal sahibinin birden fazla bu özellikte sabit tesisi var ise malikin bunlardan birinin etrafındaki toplulaştırma isteği dikkate alınır.

d) Proje alanında birden fazla yerleşim birimleri arasındaki alan değişikliklerine ilişkin kadastral sınır değişiklikleri, ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılır.

e) Dikili tarım arazileri ile seraların olduğu alanlar gerektiğinde kendi içinde toplulaştırmaya konu olur. Bu yerlerde parsel büyüklükleri yörenin ihtiyaçlarına göre belirlenir.

f) Kamu kuruluşlarınca tesis edilmiş olan irtifak hakları, uygulama sonucu oluşacak yeni parsellere maliklerin muvafakatı alınmadan ve bedel ödenmeden aktarılır.

g) Çayır ve meralar, toplulaştırmaya dahil edilerek mümkün olduğunca sulama, tahliye ve yol sisteminden faydalandırılır.

ğ) Proje sahasındaki sabit tesislerin tescilleri yapılmış olsun ya da olmasın tüm dokümanları ilgili kişi ve kuruluşlardan temin edilerek bunlardan yerleri değiştirilemeyecek olanların mevcut durumları korunur." kuralları yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Uyuşmazlıkta, toplulaştırma işlemi sonucunda, … sayılı parsele karşılık yeni oluşturulan … ada, … ve … ada, … parsel sayılı taşınmazların davacılara verilmesi üzerine amacına uygun toplulaştırma yapılmadığı iddiasıyla bakılan davanın açıldığı görülmektedir.

Dosyanın incelenmesinden; İdare Mahkemesince, mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporda, davalı idarenin toplulaştırma işlemi sonucu oluşturulan parselasyonda davaya konu 17.040 m² büyüklüğündeki … sayılı parseli ikiye ayırarak bir bölümünü eski parselin 153 metre güneyinde bulunan … ada, … sayılı parsele 7.688,25 m² olarak taşıdığı, diğer bölümünü ise mülakat formunda olmayan, eski parselin 560 metre doğusunda bulunan … ada, … sayılı parsele 8.655,78 m² olarak taşıdığı, yani tam hisseli ve bir bütün şeklindeki eski 17.040,00 m² büyüklüğündeki … sayılı parseli mülakat formuna aykırı olarak bölerek farklı yerlerde olan iki adet yeni parsele yerleştirdiği, davacıların yeni parsellerde herhangi bir hisselerinin bulunmadığı, eski … sayılı parselin iki farklı yerde yeni parsellere taşınmasının hakkaniyete uygun olmadığı, toplulaştırmada esas olanın dağınık durumda bulunan ve aynı mülkiyete sahip parsellerin daha optimum olması için mümkünse birleştirilmesi olduğu, ancak yapılan toplulaştırma işleminde bunun tersinin uygulandığı tespitlerine yer verilmişse de, anılan bilirkişi raporunda, davacıların beş ayrı parselinin toplulaştırmaya dahil edildiği ve bir bütün olarak toplulaştırıldığı göz ardı edilerek, toplulaştırmanın sadece … sayılı parsel üzerinden değerlendirildiği görülmektedir. Oysa ki, davacıların toplulaştırmaya dahil olan arazileri bir bütün olarak değerlendirilip sonuca varılması gerekmektedir.

Nitekim, davacıların toplulaştırma öncesi sahip olduğu … (tam), … (1/4 hisseli), … (1/4 hisseli), … (1/2 hisseli) ve … (tam) sayılı parsellere karşılık … (tam), … (tam), … (tam), … (tam) ve … (tam) parsel sayılı taşınmazların verildiği, davacıların sahip olduğu arazi sayısı artmadığı gibi hisseli parsellerinin de müstakil parsellere taşındığı görülmektedir.

Öte yandan, davacılar tarafından, anılan toplulaştırma işleminin … ve … sayılı parsellere ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davada, … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin davacıların istinaf başvurusunun kabulü ile … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı davanın reddi yolundaki kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptali yönünde verdiği kararın da Dairemizin iş bu dosya ile aynı tarihli heyet toplantısında görüşülerek verilen 18/10/2023 tarih ve E:2020/1611, K:2023/5707 sayılı kararı ile bozulmasına karar verildiği görülmektedir.

Bu durumda, dava konusu toplulaştırma işleminin, davacıların toplulaştırma yapılan tüm taşınmazları yönünden bir bütün olarak değerlendirilerek, mevzuatta öngörüldüğü şekilde yapılıp yapılmadığının, davacıların taşınmazlarına ilişkin toplulaştırma işlemi sonucunda verilen taşınmazlar ile önceki taşınmazların, bulundukları konum ve verimlilik esaslarına göre eşdeğer olup olmadığının, toplulaştırmaya giren parseller ile tahsis edilen yerlerin ilişkisi gözetilerek hukuki ve fiili duruma uygun olup olmadığının, toplulaştırma işlemi ile davacıların taşınmazlarının bulunduğu yerlerde veya yakınlarında yer verilmesinin mümkün olup olmadığının tespiti ile davacıların iddiaları ve davalı idarelerin savunmalarındaki açıklamalar da dikkate alınarak teknik değerlendirmenin yapılması amacıyla farklı bir bilirkişi heyetinden yeni bir rapor alınmak suretiyle karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Ayrıca, 7139 sayılı Kanun'un 7. maddesi ile 6200 sayılı Kanun'a eklenen Ek 9. maddesinde, arazi toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetlerinin yürütülmesinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün uygulayıcı kuruluş olarak yetkili olduğunun belirtildiği, Geçici 11. maddesinde ise arazi toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetleri ile ilgili mevcut sözleşmelerin, protokollerin, sözleşme ve protokollerle ilgili dava ve icra takiplerinin Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne devredildiği anlaşıldığından, Tarım ve Orman Bakanlığının hasım konumundan çıkarılması gerektiği açıktır.

Bu itibarla, eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporu esas alınarak verilen dava konusu işlemin iptali yolundaki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf istemlerinin reddine ilişkin temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :

Açıklanan nedenlerle;

1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin KABULÜNE,

2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin … İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA,

3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/10/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.