Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi 2022/736 E. 2024/37 K.

T.C.

ANTALYA

2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/736 Esas

KARAR NO : 2024/37

DAVA : Teminat Mektubu ve Avans Ödemesinin İstirdatı

DAVA TARİHİ : 09/11/2022

KARAR TARİHİ : 16/01/2024

Mahkememizde görülmekte olan Teminat Mektubu ve Avans Ödemesinin İstirdatı davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacı ile davalı arasında ... tarihinde sözleşme imzalandığını, davacı şirketin davalı tarafından yapılan ... ihalesine ilgili olarak başvurduğunu, 650.000,00.-TL anapara ve 250.000,00.-TL bedelinde teminat yatırarak ihaleye katıldığını, ihaleyi kazanmalarına müteakip ... tarihinde aralarında sözleşme imzaladıklarını, ancak bu sözleşmenin şartlarının oldukça ağır olduğunu, sözleşmede gabin yaratacak şekilde sıkı cezai şartlar bulunduğunu, davalı tarafından Antalya ... Noterliğinden ... tarih ve ... sıra numarası ile düzenlenmiş olan ve davacı şirkete tebliğ edilen ihtarnamede müvekkili şirketin ...'ne günlük 500,00TL gecikme zammından dolayı borçlu olduğunu ve borcun süre belirtilmeden ödenmesinin talep edildiğini, ek olarak miktarı tam belirtilmeyen hurda malzemenin 70 gündür teslim alınmadığının ve eğer alınmazsa yine belirsiz bir tarihte ihaleye çıkartılarak satılıp, aradaki farkın davacı şirketin verdiği teminat mektubundan karşılanacağını ve teminat karşılamazsa farkın geri kalanını ödemek zorunda olduklarının ihtar edildiğini, işbu ihtarname dayanağı olan sözleşmenin yapıldığı ... tarihinde hurda fiyatının birim bazında 480 $ olduğunu, ... tarihinde ise birim fiyatının 395 $ olduğunu, birim fiyatının bu şekilde düşmesinin karşı tarafın bilgisi dahilinde olduğundan mütevellit cayma hakkı bulunmayan bu hususta günlük 500 TL cezai şart ve bunlara ek yeniden ihale ile satılması durumunda aradaki fiyat farkının müvekkili şirketin verdiği teminata yükletilmesinin, karşılamadığı halinde ise bu bedelin kalanının ödemesi hususunda sorumlu kılınmasının bu sözleşme ve ihtarda iyiniyet ve dürüstlük kuralından ayrılındığını gösterdiğini, müvekkili şirketin bu ağır şartlara dayanan sözleşme gereğince sayın muhataba karşı herhangi bir borcu olmadığını, tebliğ edilen ihbar gereğince herhangi bir ödeme yapılmayacağını ve teminat mektubunun iade etmesi gerektiğini, fazlaya ilişkin itiraz, talep ve dava haklarını saklı tutarak taraflarınca ihtarat ile ... tarihinde bildirildiğini, bunun üzerine davalı tarafça müvekkili şirkete hurda fiyatlarının çok düştüğünü bildiklerini ve bu yüzden 3 ay daha kendilerine hak tanınmasını istediklerini, fiyatlar sabitlenmezse ve zarar artarsa 3 aya ek 3'er ay daha uzata uzata imkan sağlanabileceğini'' beyan edildiğini ve davalı ile davacı şirket arasında taahhüt yapıldığını, bu tanınan ek sürede de hurda piyasasının fiyatlarındaki aşırı düşüşün devam ettiğini ve aradaki farkın olağanüstü koşullarda daha da açıldığını, davalı tarafın ilkinine kıyasla çok az ilgili ile ikinci ihaleyi yaptığını, ancak bu ihalenin sitede ilan edilmediğini, ilkin ...'nın kazandığının bildirilmesine rağmen istenen yüksek teminatı ödemeyi reddetmesi sebebiyle ilk ihaleye katılmayan ve çok daha düşük teklif veren bir şirketin kazandığını, ilan dahi edilmeyen 2. ihalenin şaibeli olduğunu, müvekkili şirketin aldığı ilk ihale ile bahsolunan ikinci ihalenin kapanış fiyatından doğan yaklaşık 650.000,00TL'lik fiyat farkının sözleşmeye dayanarak müvekkili şirkete ödettirilmeye çalışıldığını, gelinen bu süreçte davacı tarafından yatırılan 650.000,00TL'nin davalı tarafından sadece 77.260,80TL'sinin ... tarihinde davacıya iade edildiğini, arabuluculuk başvurusunun anlaşamama ile sonuçlandığını, davacı tarafça ihale için verilen teminat mektubunun kendisine iadesine, fazlaya dair hak ve alacaklarını saklı tutmak kaydıyla haksız ve hakkaniyete aykırı olarak müvekkiline iade edilmeyen 572.739,20TLnin müvekkili tarafından davalıya yatırılma tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya ödenmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekilinin cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili bünyesinde bulunan muhtelif cins hurda satmak amacı ile açık arttırma usulü muhtelif cins hurda ihalesi düzenlemiş olduğunu ve ... tarihinde gerçekleştirilen ihalede en yüksek teklifi davacının vermiş olduğunu, ... ... tarihli ...-... sayılı yazının yazılmış olduğunu, işbu yazıda mal bedelinin %15’i üzerinden kat’i teminat bedelini yatırması ve sözleşme imzalamak üzere kooperatif birliğine gelmesinin talep edildiğini, müvekkili ile ... arasında ... tarihinde alım satış sözleşmesi imzalanmış olduğunu ve sözleşmede yer alan 250.000,00TL’lik kesin teminat mektubu davacı tarafından davalıya verilmiş olduğunu, davacı tarafın ... tarihinde davalı yana yazılı olarak başvurarak dolar kurlarının ani düşüş-çıkışı nedenleri ile demir çelik fabrikalarının mal alımlarını kısa süreliğine durdurduğunu ve bu nedenle iş süresinin iki ay daha uzatılmasını talep ettiğini, davalı ile davacının bu talebine karşılık kendisine verilmiş olan süreyi ... yılının ... ayının sonuna kadar uzatılarak cevap verilmiş olduğunu, davacı tarafça kendilerine tanınan sürenin bitimini takip eden gün olan ... tarihinde davalı yana yine yazılı olarak başvurmuş ve ilave olarak üç ay daha ek süre talebinde bulunmuş olduğunu, davacının aynı dilekçede 250.000,00TL kati teminat mektubunu verdiklerini ayrıca 400.000,00TL para havalesi yaptıklarını ve ... tarihine kadar da 250.000,00TL ile 300.000,00TL arası ödeme yapacaklarını beyan ettiklerini davalının, davacının bu talebine ... tarihli ...-... sayılı yazısı ile hurdaların en geç ... yılının ... ayının son haftasında çekilmesi gerektiğinin bildirildiğini, davacı yanın kendisine tanınan sürelere rağmen edimlerini yerine getirmemiş olduğunu ve bunun üzerine davalı müvekkilince Antalya ... Noterliğinin ... tarih ... yevmiye nolu ihtarname ile sözleşmeyi tek taraflı olarak feshetmiş olduğunu, davalı tarafından sözleşmenin feshedilmesinin ardından ... tarihinde kapalı zarf usulü ihale yapılmış olduğunu, ihalenin ilan edildiğini, ihaleye ... firmaya bildirildiğini, ancak ihaleye dört firmanın katılmış olduğunu, kapalı zarf usulü ile yapılan ihale en yüksek teklifi veren ...(...)’e 7,12- TL/Kg birim fiyattan verilmiş ve ilgili firmaya toplam mal bedelinin%15’i oranında kati teminat yatırarak sözleşme imzalaması için davet yazısı gönderilmiş olduğunu, ...'ün ise davalı müvekkiline mail atarak teklifini kilogram başına 6.100TL’ye indirdiği gibi kendisine tanınan süre içerisinde de kesin teminatı yatırmadığını, bunun üzerine ihalenin ikinci en yüksek fiyatı veren ve teminatını yatırmış bulunan ... 5.28 TL/KG ‘den verilmiş olduğunu, ihale konusu hurda miktarı ... kg olup ... ile davacı ... arasındaki farknı 572.739,20TL’ye tekabül ettiğini, iki ihale bedeli arasındaki bu farkın davalının uğramış olduğu zarar olduğunu, müvekkilinin bu zararı karşılamak amacı ile davacı ... yatırmış olduğu toplam 650.000,00TL’den mahsuplaşma işlemi gerçekleştirmiş ve kalan bakiye rakam olan 77.260,08 TL'nin de de davacı firmaya iade edilmiş olduğunu, davalının, davacının süreyi uzatmaya dönük taleplerine olumlu cevaplar vermiş olduğunu ve süreyi iki kere uzatmış olduğunu, davacının taahhütlerini yerine getirmemesi üzerine de haklı olarak sözleşmeyi feshetmiş olduğunu, sözleşmenin feshinden kaynaklanan zararını ise davacının yaptığı ödemelerden kesmiş olduğunu ve arta kalan parayı da davacıya iade etmiş olduğunu, davalının sözleşme gereği günlük 500,00TL cezai şart bedelini dahi kesebilme hakkına sahip olduğu halde bu cezai şartı uygulamadıklarını, açıklanan nedenlerle davanın tümden reddinin gerektiğini savunduğu anlaşılmıştır.

DELİLLER VE GEREKÇE :

Davalı kooperatif birliğine ait ... ihalelerine ilişkin her iki ihale dosyalarının tüm ekleri ile birlikte dosyamız arasına getirtildiği, Antalya Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma - ... karar sayılı dosyanın uyap kayıtları dosyamız arasına alınmıştır.

Antalya Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma - ... karar sayılı dosyasının incelenmesinde; müştekisinin ... olduğu, şüphelilerinin ise ..., ... ve ... olduğu, Kamu Kurum veya Kuruluşlarının İhalesine Fesat Karıştırmak suçundan soruşturma yapıldığı, ... tarihli karar ile şüphelilerin atılı suçu işlediklerine ihaleye fesat karıştırmak suçunun oluştuğuna dair somut delil ve belge bulunmadığı, taraflar arasındaki anlaşmazlığın ihale sözleşmesindeki yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmemesine ilişkin taraflar arasındaki hukuki ihtilaftan ibaret olduğu bu nedenle, şüpheliler hakkında müsnet suçtan kamu adına kovuşturma açılmasına yer olmadığına karar verildiği anlaşılmıştır.

Dava, davacı tarafından iki adet ihale gereği davalı ile yapılan sözleşme nedeniyle teminat mektubu verildiği, 650.000,00TL avans ödemesi yapıldığı, hurda/demir fiyatlarındaki aşırı düşüş nedeniyle davacı tarafça malların teslim alınmadığı, süre talep edildiği, davalı tarafça öncesinde süre verildiği, fakat sonrasında yeniden ihale yapılarak malların daha düşük bedelle satıldığı, ikinci ihalenin ve satışın şaibeli olduğu, kendisi ile imzalanan sözleşmenin aşırı aleyhine şartlar içerip gabin halinde oldukları, bu nedenle verdikleri teminat mektubunun ve nakit avans ödemesinden cezai şart nedeniyle yapılan kesinti tutarının iadesi talebini içeren gabin iddiasına dayalı istirdat davasıdır.

Mahkememizce incelenen Cumhuriyet Savcılığı soruşturma dosyasında ihale ile ilgili yapılan soruşturma sonucunda KYOK kararı verildiği anlaşılmıştır.

Davacının iddiaları gabin hukuki sebebine dayalıdır. TBK'nun 28.maddesi gereğince gabinde iki unsur vardır. Bunlardan birinci unsur objektif unsur olup edimler arası aşırı orantısızlık bulunması gereklidir. Orantısızlık durumu ise sözleşme tarihine göre belirlenir ayrıca açık orantısızlık şarttır. Subjektif unsur ise müzayaka hali (zor durumda olma), düşüncesizlik veya tecrübesizlik olması ve bunun karşı tarafın biliyor olması şartıdır. Tacir ise sadece zorda kaldığını, ön göremeyeceği bir durumun oluştuğunu ileri sürebilir.TTK 18/2maddesi gereğince her tacir bütün işlerinde basiretli bir iş adamı gibi davranmak zorundadır. Somut davada ise, davacı tarafça zorda olma ve karşı tarafın bunu bildiği iddiası ileri sürülmediği gibi ön görememe hali ve düşüncesizlik iddiası ileri sürülemeyecektir. Davada davacı tacir olup ön görememe hukuki nedeni ileri süremeyeceğinden davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

H Ü K Ü M : Neden ve kanıtları yukarıda açıklandığı üzere,

Davanın reddine,

1. Alınması gerekli 427,60TL harcın peşin alınan 9.780,96TL harçtan mahsubu ile bakiye 9.353,36‬TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatırana iadesine,

2. Davacının yaptığı yargılama giderinin kendisi üzerinde bırakılmasına,

3. Arabuluculuğa ilişkin dava şartı nedeniyle Adalet Bakanlığı Bütçesinden ödenen 3.120,00.. TL yargılama giderinin 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/a. 13 maddesi gereğince davacıdan alınarak Hazineye gelir kaydına,

4. Davalı yan kendisini vekille temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca takdir olunan 86.183,49TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine,

5. Artan gider avansı bulunması halinde karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatırana iadesine,

Dair; taraf vekillerinin yüzüne karşı, tarafların HMK'nun 345 maddesi uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde Antalya Bölge Adliye Mahkemesi ilgili hukuk dairesinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup, usulünce anlatıldı. 16/01/2024

Başkan ...

e-imzalıdır

Üye ...

e-imzalıdır

Üye ...

e-imzalıdır

Katip ...

e-imzalıdır