Ankara BAM 31. HD 2024/426 E. 2024/550 K.

T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ BAM 31. HUKUK DAİRESİ

T.C.

ANKARA

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

31.HUKUK DAİRESİ

(İnceleme Aşamasında / Duruşmasız)

(Başvuru Kabul/Gönderme/HMK m. 353/1-a.6)

....

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

BAŞKAN : ... (...)

ÜYE : ... (...)

ÜYE : ... (...)

KATİP : ... (...)

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : ANKARA 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ :...

DAVANIN KONUSU : Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)

KARAR TARİHİ : 23/05/2024

KARAR YAZIM TARİHİ : 31/05/2024

Taraflar arasında yargılaması yapılan Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasında mahkemece asıl davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine, birleşen davaların kabulüne dair verilen karara karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan incelemede;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:

Asıl davada davacı şirket vekili; Davalı idare ile aralarında 05.06.2000 tarihinde imzalanan sözleşmeye göre müvekkilinin ... ... Tesisi işini tamamlamasıyla geçici kabulün 08.02.2002 tarihinde ve ... kabulün de 18.04.2003 tarihinde yapılmış olduğunu, ... hesabın sözleşmesine uygun olarak 25.06.2002 tarihinde hazırlanıp 18.08.2003 tarihinde onaylandığını, buna karşın tamamlanıp teslim edilmiş olan bazı iş kalemleri bedellerinin ödenmediğini, yapılan kesintilere süresinde itiraz edildiğini, fiziki iş bedelinin toplam 2.366.500.000.000 TL ye ulaştığını öne sürerek, 16 kalem iş ve imalattan dolayı hak edilip de ödenmeyen alacaklardan 100.000.000.000 TL nin değişen oranlarda reeskont faiziyle birlikte davalıdan tahsiline ve fazlaya ilişkin hakların saklı tutulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Asıl davada davacı ... … A.Ş vekili 25/10/2023 tarihli ıslah dilekçesi ile; 100.000-TL olan alacak taleplerine ek olarak müvekkili şirketin davalıdan alacak talebinde haklı olduğu sabit olan 2.059.484,090 TL miktarında davayı ıslah ettiklerini belirtmiş, ıslah harcını yatırmıştır.

Birleşen Ankara 9.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2004/345 Esas sayılı dava dosyasında davacı idare vekili ; Banka ... Kurulunun incelemesi neticesi, ... ... Genel Müdürlüğünün ( Hukuk Müşavirliği) 30.01.2004 tarih ve 449-12105 sayılı yazısında; kısımlara ayrılarak 11 farklı müteahhide yaptırılan Düzce (Merkez) ... İnşaatları işi ile ilgili olarak yapılan şikayet üzerine, ... ... ... Kurulu Müfettişlerince düzenlenen 15.12.2003 tarih ve 10-9-20 sayılı fezlekede özetle; toplam 5.444.942 m3 kazı atığı malzemenin ... depo yerine taşınmadığını, taşınmış gibi hakkedişler hazırlandığını, Düzce ( Merkez) 10. Kısım ... işleri yüklenicisi Davalı ... ... ....’nin ara hakkedişler ve ... hesapta bedelleri ödenmiş olan toplam 218.587 m3 kazı artığı malzemeyi, iş yerine 19,5 km. mesafedeki ... Mevkiinde bulunan ... Depoya taşımadığını, söz konusu malzeme ... depoya dökülmediği için, kazıdan çıkan atıkların ... mahallinden çıkarılması ve bir yere dökülmesi gereğinden hareketle hakkaniyete dayalı olarak yükleme boşaltma ve şantiye mesafesi kadar bir bedel alacaktan minha edilerek, davalı yüklenicinin 378.208.109.142 TL haksız kazanç elde ettiğini, daha sonra davalı firmanın 52.228.064 TL nakit teminatının bloke edilmesi neticesi kalan 378.155.881.078 TL tutarın 05.01.2004 tarihinden (davalıya tebliğ tarihi) itibaren ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Birleşen Ankara 2.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2004/769 Esas sayılı dava dosyasında davacı idare vekili; Banka ... Kurulunun incelemesi neticesi, 11 farklı müteahhit tarafından ... Mevkiine taşınması gereken Kazı Artığı Malzemelerin taşınmamış olduğu ve tüm yüklenicilere toplamda 38.098.480.267.168 TL fazla ödemenin yapılmış olduğunun tespit edildiğini, ...’nün kararı ile, saha içi nakliye bedelinin de davalı firmalardan tahsilinin gerektiği sonucuna varılması nedeniyle, Davalının yüklemindeki Düzce (Merkez) 10. Kısım ... işlerinde ... tarafından yapılan incelemede, davalının 218.587 m3 ... Taşımadığı için, fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak 128.620.966.346 TL. nin geçici kabul tarihinden (08.02.2002) itibaren işleyecek faizi ile ve %5 BSMV si ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. (Şantiye içi taşımaların bedeli olan bu tutarın 9. ATM 2004/345 E sayılı davasında davacı kurum tarafından geri talep edilmediği, bu davanın şantiye içi taşımaların bedellerinin de geri istendiği yönünde açıldığı belirtilmiştir).

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ :

Mahkemece; asıl dava yönünden: Davacı şirketin dava dilekçesinde belirttiği iş kalemlerinin yapıldığı, bu işlerin sözleşmeye sonradan dahil edildiği, davacı şirket tarafından fiilen yapılıp bedeli ödenmeyen hakediş alacağı bulunduğu, bu bedelin eksik ödenen Kararname fiyat farklarından oluşan toplam 6.492.641.578 TL. (17.09.2001 tarihli 13 nolu hakediş eksik fiyat farkı) olduğu, 01.01.2005’ten geçerli olmak üzere Türk parasından 6 sıfır atılması sonucunda hesaplanan bedelin 6.492,64 TL olduğu,

Birleşen davalar yönünden: Birleşen davalarda, davacı ... tarafından, davalı yükleniciye kazı atığı malzemenin ... depoya nakli için ödeme yaptığı halde yüklenicinin ... depoya taşıma yapmadığının tespit edilmesi üzerine ödenen bedellerin istirdadı talebine dayalı alacağın tahsilinin talep edildiği, yapılan inceleme ve hesaplamaya göre, davalı şirketin toplam iş içindeki payına oranlama sonucunda yapılan hesaplama neticesinde davalı yüklenicinin ... depo sahasına taşımış gibi bedelini aldığı kazı atığının 218.587 m³ olduğu, bu hacim üzerinden birleşen davalıya yapılan toplam fazla ödemenin 506.829.075.988,00 TL olduğu, birleşen davacı, ilk birleşen davayı açmadan önce hakkaniyete dayalı olarak yükleme, boşaltma ve şantiye mesafesi kadar bir taşıma bedeli için alacaktan minha yaparak kalan bedeli dava konusu etmiş, fakat daha sonra kurum teftişi sonucunda ... depoya nakil yapılmadığı için yüklenicinin ... depo dışında herhangi bir yere yaptığı taşıma nedeniyle yükleme, boşaltma ve şantiye mesafesi kadar bir taşıma bedeline müstehak olamayacağı, bu nedenle yüklenici lehine bu hizmetler karşılığı bir alacak hesaplanamayacağı, dolayısıyla minha ve mahsup yapılamayacağı belirtilmesi üzerine ilk birleşen dava açılırken minha edilen tutarın bu kez ikinci birleşen davaya konu edildiği, bu durumda davalı şirketin yukarıda belirtildiği gibi, Davalı yüklenicinin yüklemindeki iş kapsamında ... Mevkiinde bulunan ... Depo sahasına taşımak zorunda olduğu 218.587 m³ kazı artığı malzemeyi taşımamış olduğu kanaatine kanaatine varılarak; 218.587,00 m³ karşılığı fazla ödenen bedel = 506.829,08 TL, Teminattan mahsup edilen bedel =52,23 TL, kalan fazla ödeme tutarı= 506.776,85 TL, Birleşen 9.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2004/345 Esas sayılı dosyada talep edilebilecek=378.155,88TL; Birleşen 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2004/769 Esas sayılı dosyasında talep edilecek=128.620,97 TL olarak hesaplandığı, birleşen dosyalarda; Davacı idarenin ödemi için davalı şirkete yazı gönderdiği, ancak yazının tebliğ belgesi bulunmadığı, temerrüt tarihinin dava tarihi olduğu, yukarıda belirtilen gerekçelerle; mahkemenizin 2003/598 Esas sayılı asıl dosyasında davanın kısmen kabulü ile; 6.492,64 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek reeskont faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine, dosya ile birleşen Ankara 9. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2004/345 Esas sayılı dosyasında; davanın kabulü ile; 378.155,88 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, dosya ile birleşen Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2004/769 Esas sayılı dosyasında davanın kabulü ile; 128.620,97 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek reeskont faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ :

Davacı/birleşen dosyalar davalısı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; mahkemece gerekçeli karara esas alınan 10/11/2022 ve 16/05/2023 tarihli bilirkişi raporlarının hüküm kurmaya elverişli olmadığını, idarenin birleşen dosyalarda iddialarını ispatlayamadığını, müvekkil şirketin haklılığını ortaya koyan ve dava tarihine yakın 25/04/2007 tarihli raporun değerlendirmeye alınmadığını, itiraza konu raporda 16 adet yeni imalatla ilgili 7 adedi ile ilgili davalıdan alacaklarının olmadığının değerlendirildiğini, davalının geçici kabulde kendilerine bilgi vermeden tek taraflı olarak değiştirdiğini, süresi içinde ... hesaba itiraz ettiklerini, itirazın 28/08/2003 tarihinde yapıldığını, açılış nedeniyle davalının isteği ile imalat pozlarının revize edildiğini, davalının fiyatlandırmayı tek taraflı yaptığını, idarenin geçici kabulden sonra tek taraflı yeni imalat fiyatlarını belirleyemeyeceğini, müvekkilin firma sözleşme ve eklerine uygun olarak işi tamamladığını, kazı artıklarının sözleşmede gösterilen alana döküldüğünü, buna ilişkin resmi belge ve tutanakların mevcut olduğunu, Düzce 1. Asliye Ceza Mahkemesi dosyasının beraatle sonuçlandığını, beraat eden sanık ifadelerinde de iddialarının doğrulandığını, idarenin kontrolörlerinin ... depo mahallinde görev yaptığını, idarenin iddialarını ispatlayamadığını belirterek, yerel mahkeme kararının kaldırılmasını, asıl davanın kabulü ile birleşen davaların reddini talep etmiştir.

Davalı/birleşen dosyalar davacısı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; ... hesap ve kabulün yapılması, taşınmayan kazı artığı malzeme nedeniyle yapılan fazla ödemenin iadesine engel olmadığını, bu durumun sözleşmenin 12.maddesi ve sözleşmenin eki ... ... ... İşleri Genel Şartnamesi'nin 38., 39. Maddesine uygun olduğunu, davacının birleşen davalının taleplerinin zamanaşımına uğradığını, asıl davanın reddine karar verilmesi gerektiğini belirterek asıl dava yönünden yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE :

Asıl ve birleşen davalar, Eser Sözleşmesinden kaynaklanan alacağın tahsil istemine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)'nun 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

1.  Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 4. maddesinin 19.bendinde “... ... ... İşleri Genel Şartnamesi” sözleşmenin ekleri arasında sayılmış olup, Şartname'nin 37. maddesinin 16. fıkrasında geçici hakedişlere itiraz usulü düzenlenmiş, ... hakediş ile ilgili 38. maddenin 11. fıkrasında da ... hakedişe itirazın 37. maddedeki hükümler çerçevesinde dilekçe ile yapılması gerektiğinden bahsedilmiştir. Şartname'nin 37. maddesinin 16. fıkrasına göre yüklenicinin geçici hakedişlere itirazı olduğu takdirde, karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerekçeleri, idareye vereceği ve bir örneğini de hakediş raporuna ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hakediş raporunu “idareye verilen ... tarihli dilekçemde yazılı ihtirâzi kayıtla.” cümlesini yazarak imzalaması gereklidir. Eğer yüklenicinin, hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkililer tarafından hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere bir itirazı olursa hakedişin kendisine ödendiği tarihten başlamak üzere en çok on gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirmek zorunda olduğu, bu şekilde itiraz edilmediği takdirde hakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı düzenlemesine yer verilmiştir. 

... ... ... İşleri Genel Şartnamesi'nin 37. maddesindeki bu düzenleme 6100 sayılı Hukuk Muhakemesi Kanunu'nun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup mahkemece re'sen gözetilmelidir (Yargıtay (kapatılan) 15. Hukuk Dairesi, 2019/3642 Esas, 2020/1288 Karar).

2.  Kural olarak, ... depo mahallinde kazı artığı malzemelerin bulunması ve yüklenicinin kazı artığı malzemeleri ... depo yerine götürdüğünü savunması halinde kazı artığı malzemelerin ... depo yerine götürülmediğini ispat etmek, TMK'nın 6. maddesindeki genel ispat kuralları uyarınca, bunu iddia eden iş sahibine aittir (Yargıtay (kapatılan) 15. Hukuk Dairesi, 2016/2209 Esas, 2017/3246 Karar). 

Somut olayda yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda sözleşme, ekleri ve ispat kuralı tartışılmadan; sözleşme dışı iş kavramı tartışılmadan yazılı şekilde eksik inceleme ve değerlendirme yapılarak yetersiz bilirkişi raporu ile sonuca gidilmesi doğru görülmemiştir.

3.  O halde Mahkemece yapılacak işlem; bir ... mühendisi, bir ziraat mühendisi, bir harita mühendisi, bir jeoloji mühendisi ile kamu ihaleleri konusunda uzman bir hesap veya emekli Sayıştay denetçisi bilirkişiden yeni bir heyet oluşturulması, gerekirse mahallinde yeniden keşif yapılması; dosya kapsamı, toplanan deliller, Düzce 1. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2013/223 Esas.  2017/164 Karar sayılı dosyasında resmi belgede sahtecilik suçundan açılan davanın zamanaşımı nedeniyle düşmesine karar verilmiş olması, ispat kuralları, kontrol tutanakları, kazı artıklarının nakledildiği belirtilen tarihle delil tespiti tarihi arasında geçen süre, kalan kazı artığı miktarı, ... depo sahasının bulunduğu yer ve çevresel koşulları (sel, erozyon gibi), yüklenicinin nakledilen malzemeyi yasa ve sözleşme hükümlerine göre koruma yükümlülüğü bulunup bulunmadığı, ... depo alanında malzeme nakil tarihinde ve sonrasında güvenlik önlemi bulunup bulunmadığı, 3. Kişiler tarafından bu malzemelerin oradan alınıp alınamayacağı ve ekonomik değerlerinin bulunup bulunmadığı, mevcut kazı artığının hangi yüklenici tarafından döküldüğünün tespit edilip edilemeyeceği gibi hususlar dikkate alınarak birleşen davalar yönünden değerlendirme yapılması; asıl dosya yönünden  ara ve ... hak edişlere ilişkin sözleşme eki ... ... ... İşleri Genel Şartnamesi hükümlerinin tartışılması; hakedişlere giren talep konusu alacaklar bakımından davacı yüklenici tarafından usulüne uygun olarak itiraz edilip edilmediği, usulüne uygun itiraz varsa sözleşmenin 12. maddesine uygun olup olmadığı; hakedişlere girmeyen sözleşme dışı iş iddiasına ilişkin sözleşmeye dahil olup olmadıklarının tespiti ile sözleşmede yer almayan ve hakedişlere girmeyen işler yönünden kabule göre yapıldığı yıl mahalli serbest piyasa rayicine (KDV ve yüklenici kârı dahil olduğundan ayrıca eklenmeksizin)  göre bedelinin hesaplanması ile bu şekilde ulaşılacak sonuca göre karar verilmesinden ibaret olacaktır.  

Açıklanan nedenlerle; sair hususlar incelenmeksizin taraf vekillerinin istinaf başvurularının kabulüne, mahkeme kararının HMK'nın 353/1-a.6 maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın Dairemiz kararına uygun şekilde sonuçlandırılması için kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekmiştir.

HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1. Taraf vekillerinin istinaf başvurularının KABULÜNE,

2. ANKARA 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 23/11/2023 tarih ve 2003/598 Esas. 2023/862 Karar  sayılı kararının HMK’nun 353/1. a.6 maddesi gereğince KALDIRILMASINA,

3. Davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece  mahkemesine  GÖNDERİLMESİNE,

4. Davacı tarafından yatırılan istinaf karar harcının talep halinde davacıya iadesine,

5. Davalı tarafından yatırılan istinaf karar harcının talep halinde davalıya iadesine,

6. Taraflarca  ödenen istinaf kanun yoluna başvurma harcı ve yapılan istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince verilecek kararda dikkate alınmasına,

7. İnceleme konusu kararın icrasının geri bırakılması için İİK'nın 36/1 maddesi gereğince varsa taraflarca yatırılan nakit teminatların veya sunulan banka teminat mektuplarının dosya kapsamı ve kararın niteliğine göre aynı maddenin 5. Fıkrası gereğince yatıran/sunan tarafa İADESİNE,

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda HMK'nın 353/1.a maddesi gereğince ... olmak üzere 23/05/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.

Başkan ...

✍e-imzalıdır

Üye ...

✍e-imzalıdır

Üye ...

✍e-imzalıdır

Katip ...

✍e-imzalıdır