Ankara BAM 31. HD 2023/1008 E. 2023/1211 K.

T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ BAM 31. HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No: 2023/1008 - 2023/1211

T.C.

ANKARA

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

31.HUKUK DAİRESİ

(İnceleme Aşamasında / Duruşmasız)

(Başvuru Kabul/Gönderme/HMK m. 353/1-a.4)

DOSYA NO : 2023/1008 Esas

KARAR NO : 2023/1211

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : ANKARA 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ : 21/01/2022

NUMARASI : 2021/479 Esas-2022/56 Karar

DAVACI :

VEKİLİ

DAVALI :

DAVANIN KONUSU : Sözleşmenin Uyarlanması (Yap-İşlet-Devret Sözleşmesinin İşletme Aşamasından Kaynaklanan)

KARAR TARİHİ : 21/11/2023

KARAR YAZIM TARİHİ : 23/11/2023

Davacı vekili tarafından davalı aleyhine açılan Sözleşmenin Uyarlanması (Yap-İşlet-Devret Sözleşmesinin İşletme Aşamasından Kaynaklanan) davasında mahkemece davanın yargı yolunun caiz olmaması sebebiyle usulden reddine dair verilen karara karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan incelemede;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:

Davacı vekili; Müvekkili Şirket ile Davalı... arasında 20.03.2013 tarihinde akdedilen Elektronik Ücret Toplama, Araç İçi Yolcu Bilgilendirme, Kamera Ve Akıllık Durak Sistemi İşine Ait Sözleşmesi (“Sözleşme”)’nin “Sözleşmenin Konusu” başlıklı 3. Maddesinde “Kurulum ve işletmeye ait tüm masrafları yüklenici tarafından karşılanmak üzere, Ankara Belediye Başkanlığı sınırlarında ... Genel Müdürlüğünün hali hazırda çalışan ve çalışacak olan tüm toplu taşıma araçlarında otobüse, raylı sistemler, teleferik vb.) Elektronik Toplu Taşıma Elektronik Ücret Toplama (EÜTS), Akıllı Durak Sistemi, Akıllı Kart ve Araç İçi Bilgilendirme, güzergah ve araç takip sistemleri ve araç içini ve dışını görebilen kamera sistemlerin ve bu sistemde olması gereken teknik yeterlilik şartları ile sistemden beklenen işletme fonksiyonlarının kurulması ve işletilmesidir” denilmek suretiyle, toplu taşıma araçlarında kullanılacak Ücret Toplama, Akıllı Durak Sistemi, Akıllı Kart ve Araç İçi Bilgilendirme, güzergah ve araç takip sistemleri ve araç içini ve dışını görebilen kamera sistemlerinin işletilmesi 10 yıl süre ile Müvekkili Şirket tarafından yüklenildiğini, sözleşme şartları uyarınca Sözleşme konusu işin kurulumu ve işletme masrafları ve sistemin işletilmesi yükümlülüğünün müvekkili şirket tarafından karşılanacağını, buna karşılık ... tarafından müvekkili şirkete kurulan sistem dahilinde toplanan ciro üzerinden KDV Dahil %2.17 oranında işletme komisyonu ödeneceğini, müvekkili şirketin, sözleşme kapsamında kurmak ve işletmekle yükümlü olduğu “Sistem”, Sözleşmenin 6. Maddesinde: “Sistem: Toplu Taşıma sistemlerinde (belediye otobüsü, özel halk otobüsü, hafif raylı sistem, metro, metrobüs, vb.) yolculuk bedellerinin toplanması amacıyla kurulan elektronik ücret toplama sistemleri ile araç içi bilgilendirme, sürücüler tarafından yapılacak araç içi anons, güzergah ve araç takip sistemleri ve araç içini ve dışını görebilen kamera ve akıllı durak sistemleri” , şeklinde tanımlandığını, "sözleşmenin Amacı” başlıklı 7. Maddesinde: “Toplu taşımacılık hizmetlerinde entegrasyon ve tam otomasyon sağlamak, bilet kullanan tüm toplu taşımacılık unsurlarını sözleşmede tanımlanan kart tiplerini kullanarak bir bilgi işlem sistemi kontrolü altında toplamak, toplu taşımacılıkta nakit para kullanımını tamamen ortadan kaldırarak, en az kişisel müdahale gerektirecek ve güvenliği en yüksek seviyede bir ücret toplama sistemini kullanmak…” şeklinde ifade edilmekle Elektronik Toplu Taşıma Elektronik Ücret Toplama (EÜTS) sisteminin kurulması ve işletmesi olduğunun belirlendiğini, Covid-19 salgını sebebiyle sözleşme kapsamında müvekkili şirket tarafından elde edilen gelirin önemli ölçüde azalmış olduğundan, türk borçlar kanunu madde 138 çerçevesinde müvekkili şirket’in zararının karşılanabilmesi adına, taraflar arasındaki sözleşme süresinin asgari 1 yıl olmak üzere bilirkişilerce tespit edilecek süre nispetinde uzatılması gerekmekte olduğunu, müvekkili şirket tarafından davalı ...’dan sözleşme süresinin uzatılması talebinde bulunulduğunu, davalı ...'nun müvekkili şirket’in taleplerini haksız ve hukuki mesnetten yoksun şekilde kabul etmediğini belirterek müvekkili şirket ile davalı kurum arasında akdedilen 20.03.2013 tarihli Elektronik Ücret Toplama Sözleşmesi (“Sözleşme”) süresinin Covid-19 Salgını sebebiyle Türk Borçlar Kanunu madde 138 çerçevesinde asgari 1 (Bir) yıl olmak üzere bilirkişilerce tespit edilecek süre nispetinde uzatılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili; Dava konusu sözleşmenin bir idari sözleşme olduğunu, ... Genel Müdürlüğü Ankara il sınırları içerisinde Toplu Taşıma Hizmeti veren Ankara Büyükşehir Belediyesine bağlı bir Genel Müdürlük olduğunu, toplu taşıma kamu hizmetinin ücret toplam, Araç İçi Bilgilendirme Kamera ve akıllı durak sisteminin kurulumu ve işletilmesini 2886 sayılı kanuna dayalı olarak yaptığı ihale sonrası 10 yıl süreyle davacı ... A.Ş. ihale ettiğini, ihalenin ve ihale sonrası yapılan sözleşmenin konusu sözleşmenin 3. Maddesinde “kurulum ve işletmeye ait tüm masrafları yüklenici tarafından karşılanmak üzere, Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı sınırlarında ... Genel Müdürlüğünün hali hazırda çalışan ve çalışacak olan tüm toplu taşıma araçlarında (otobüs, raylı sistemler, teleferik v.b.) Toplu Taşıma Elektronik Ücret Toplama, Akıllı Durak Sistemi, Akıllı Kart ve Araç İçi Bilgilendirme, güzergah ve araç takip sistemleri ve araç içini ve dışını görebilen kamera sistemlerinin ve bu sistemde olması gereken teknik yeterlilik şartları ile Sistemde beklenen işletme fonksiyonlarının kurulması ve işletilmesidir.” diye belirtildiğini, gerek ihale şartnamesinde gerekse sözleşmenin işin yürütmesi ile ilgili tüm maddelerinde davacının işi idarenin kontrol ve gözetiminde idarece belirlenen kural ve şartlarla yürüteceği belirtildiğini, idarenin Davacı ... ile Müvekkil Kuruluş arasından imzalanan sözleşmenin 3. Maddesinde “Kurulum ve İşletmeye ait tüm masraflar yüklenici tarafından karşılanmak üzere, Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı sınırlarında ... Genel Müdürlüğünün hali hazırda çalışan ve çalışacak olan tüm toplu taşıma araçlarında Toplu Taşıma Elektronik Ücret Toplama, Akıllı Durak Sistemi, Akıllı Kart ve Araç İçi Bilgilendirme, güzergah ve araç takip sistemleri ve araç içini ve dışını görebilen kamera sistemlerinin ve bu sistemde olması gereken teknik yeterlilik şartları ile sistemden beklenen işletme fonksiyonlarının kurulması ve işletilmesidir.” denilerek sözleşmenin konusunun açık olarak ortaya konduğunu, buna göre, ... 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında yapılan ihale ile sözleşmede belirtilen unsurların kurulması ile bu kurulumla beraber 10 sene boyunca işletme hakkını aldığını, yine sözleşmenin işin telimi ve işletme süresi başlıklı maddesinde; " ihale konusu işin süresi, sözleşmenin yapılmasından itibaren 10(on) yıldır. Yüklenici işe başlamadan önce, sistemin bütün fonksiyonlarını gösteren uygulamasını idareye gösterecek ve iş programının idarece kabul edilmesinden sonra sistemin kuruluş aşamasını gerçekleştirecektir. İşyeri teslim tarihinden itibaren yüklenici en fazla 9 (dokuz) ay içerisinde sözleşmede belirtilen yükümlülükleri tam olarak yerine getirerek sistemi işletmeye açacaktır. Sistemden alınan bilgiler güvenli bir şekilde toplanacak, değerlendirilecek, veri tabanına kaydedilecek, gerekli olacak “raporlar, belgeler düzenlenecektir. Bunun sağlanması için yapılacak tüm giderler yükleniciye ait olacaktır." hükmüne yer verildiğini, dolayısıyla davacı sözleşme konusu işe ait kurulumu 2013-2014 yıllarında tamamlamış ve işletme ve bakım yönünden sözleşme hükümlerinin uygulanmaya başlandığını, bu kapsamda bakıldığında davacının söz konusu aletlerin kurulumunu gerçekleştirdiğini ve hali hazırda sistemi işletmeye devam etmekte olduğunu, davacının Covid-19 salgınını gerekçe göstererek haksız bir şekilde sözleşmenin süresinin uzatılmasını talep etmekte olduğunu bu talebin hukuka aykırı ve yersiz olduğunu, davacının basiretli tacir olarak Ülkemizde ve Dünya genelinde meydana gelebilecek olumsuzlukları göz önünde bulundurarak sözleşme akdetmesi gerektiğini, talebinin kötü niyetli olduğunu belirterek öncelikle usul yönünden aksi halde davanın esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ :

Mahkemece; davacının sözleşme dışı nedenlerle ihale sürecinin başında idarece belirlenen "işin süresinin" uzatılmasını talep ettiği, salgın nedeniyle sosyal ve ekonomik hayata ilişkin bazı tedbirler alınmasına yönelik 01/04/2020 tarih 2020/5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile kamu ihaleleri sonucu imzalanan sözleşmelerde süre uzatımı veya feshine ilişkin idarelere başvuru yapılması ve idarenin değerlendirilmesi sonucunda karar verilmesinin düzenlendiği, Davacının da bu genelge kapsamında davalıya başvuruda bulunduğu ve davalı idarece talebin reddedildiği, Davacı eldeki dava ile her ne kadar TBK 138 kapsamında süre uzatımı talep etmişse de yargılama sonucu verilecek hükmün Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile belli usullerle kullanılmak üzere idareye tanınan süre uzatma yetkisinin hukuka uygun olarak kullanılıp kullanılmadığı denetimini de içereceği, idari işlemlerin hukuka uygunluk denetimini yapma ve iptaline karar verme görevinin idari yargı yerlerinde olması sebebiyle davanın yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle reddine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ :

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Cumhurbaşkanlığı Genelgesine göre TBK'nın 138.maddesi gereği sözleşmenin uyarlanması yoluyla süre uzatım talebinde bulunduklarını, yargılamanın adli yargının görev alanına girdiğini, bu tip sözleşmelerin özel hukuka tabi olduğunu, covid-19 salgını nedeniyle müvekkilin gelirinin azaldığını, sözleşmenin süresinin asgari 1 yıl uzatılması gerektiğini, davalının bu taleplerini kabul etmediğinden iş bu davanın açıldığını, TBK'nın 138.maddesi gereği uyarlamanın şartlarının oluştuğunu belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE :

Dava, Sözleşmenin Uyarlanması (Yap-İşlet-Devret Sözleşmesinin İşletme Aşamasından Kaynaklanan) istemine ilişkindir.

Her ne kadar sözleşmenin işletme aşamasından kaynaklı uyuşmazlığın istinaf incelemesi görevi Dairemize ait değil ise de, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulu'nun 11/09/2023 tarih 2023/334 sayılı kararı ile Dairemiz görevli kabul edilmiştir.

İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)'nun 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 21/03/2001 tarih, 2001/257-285 sayılı kararı ile Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 03/02/1997 tarih, 4/3 sayılı kararına göre kamu kurumlarının taraf olduğu eser sözleşmesinden doğan davalarda feshin sözleşmeden önce veya sonraki sebeplere göre yapılıp yapılmadığı değerlendirilmeksizin sözleşmenin imzalanmasından sonra ortaya çıkacak ihtilâflarda adli yargı görevlidir. Uyuşmazlık, taraflar arasında özel hukuk hükümlerine göre düzenlenen sözleşmenin uyarlanması suretiyle işletme süresinin 1 yıl uzatılmasına ilişkin olduğundan adli yargının görev alanında kalmakta olup yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.

O halde Mahkemece yapılacak işlem işin esasına girilerek, Türk Borçlar Kanunu hükümleri de dikkate alınarak taraflar arasında imzalanan sözleşme hükümlerine göre süre uzatımına karar verilip verilmeyeceği üzerinde durularak gerekirse sözleşmeler hukuku konusunda ve sözleşme konusu iş konusunda uzman kişilerden bir bilirkişi heyeti oluşturularak, denetime elverişli rapor alınmak suretiyle, tarafların iddia, savunma ve delillerini değerlendirip, hasıl olacak sonuca uygun bir karar verilmesinden ibaret olacaktır.

Açıklanan nedenlerle; sair hususlar incelenmeksizin davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, mahkeme kararının HMK'nın 353/1-a.4 maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın Dairemiz kararına uygun şekilde sonuçlandırılması için kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekmiştir.

HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1. Davacı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜNE,

2. ANKARA 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 21/01/2022 tarih ve 2021/479 Esas. 2022/56 Karar  sayılı kararının HMK’nun 353/1. a.4 maddesi gereğince KALDIRILMASINA,

3. Davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece  mahkemesine  GÖNDERİLMESİNE,

4. Davacı tarafından yatırılan istinaf karar harcının talep halinde davacıya iadesine,

5. Davacı tarafından  ödenen istinaf kanun yoluna başvurma harcı ve yapılan istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince verilecek kararda dikkate alınmasına,

6. İnceleme konusu kararın icrasının geri bırakılması için İİK'nın 36/1 maddesi gereğince varsa taraflarca yatırılan nakit teminatların veya sunulan banka teminat mektuplarının dosya kapsamı ve kararın niteliğine göre aynı maddenin 5. Fıkrası gereğince yatıran/sunan tarafa İADESİNE,

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda HMK'nın 353/1.a maddesi gereğince KESİN olmak üzere 21/11/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.

Başkan

✍e-imzalıdır

Üye

✍e-imzalıdır

Üye

✍e-imzalıdır

Katip

✍e-imzalıdır