Ankara 6. Asliye Ticaret Mahkemesi 2022/639 E. 2023/461 K.

T.C. ... 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2022/639 Esas - 2023/461

T.C. TÜRK MİLLLETİ ADINA

... GEREKÇELİ KARAR

6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/639 Esas

KARAR NO : 2023/461

DAVA : Bono protestosunun kaldırılması Talebi

DAVA TARİHİ : 22/09/2022

KARAR TARİHİ : 19/06/2023

G.K. YAZILDIĞI TARİH : 23.06.2023

Mahkememizde görülmekte olan Bono protestosunun kaldırılması Talebi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Davacı asil dava dilekçesinde özetle; 2016 yılının Nisan ayında... Esas sayılı dosyasına kayıtlı alarak dava açtığını, ancak davanın mahkemenin 28.02.2022 tarih ve 2022/123 Karar sayılı ilamı ile usulden reddedildiğini ve kararın kesinleştiğini, alacaklıya olan borçlarının ödemesine rağmen Akbank'a yaptığı kredi başvurusunun protestolu senetlerinin olduğundan bahisle reddedildiğini belirterek, mağduriyetinin önlenmesi için ... bulunan iki adet senet protestosunun kaldırılmasına karar verilmesini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini istemiştir.

Davalı vekili davaya cevap dilekçesinde özetle; Davacı tarafça dava açılmadan önce arabuluculuk yoluna başvurulmadığını, müvekkil bankaya senet protestosunun kaldırılması için herhangi bir başvuru yapılmadığını, senet bedelini davacı tarafından tahsil edilemediğinden dolayı her iki senedin de ödeme tarihlerinde protesto edildiğini belirterek öncelikle arabulucu başvurusu yapılmaksızın doğrudan açılan davanın dava şartı yokluğundan reddine, Mahkeme aksi kanaatte ise davacı yanca gerekli belgeler ile müvekkil bankaya senet protestosu kaldırılması için başvuru yapılmaksızın doğrudan dava açılmış olduğundan davanın reddini, yargılama gideri ve vekalet ücretinini karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini istemiştir.

DELİLLER

-... esas sayılı takip dosyası örneği

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, bono protestosunun kaldırılması talebine ilişkindir.

Mahkememizce taraf delilleri toplanmıştır.

Senet teslim bordrosu - Senet görüntüsü ve protesto evraklarının mahkememize gönderilmesi için davalı bankaya yazılan müzekkereye cevap verilmemiş olmakla, dosya kapsamında yer alan delillerle sınırlı olarak inceleme yapılmak suretiyle karar verilmiştir.

Davanın niteliği dikkate alındığında, öncelikle 'Protesto' hukuki kurumunu incelemek ardından eldeki dosya bakımından değerlendirme yapmak gerekmektedir. Buna göre;

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Kambiyo Senetleri”ne ilişkin hükümleri içerisinde protesto, poliçe hükümlerinde düzenlenmiştir (TTK m.714-722). Bononun niteliğine aykırı düşmemesi kaydıyla, poliçenin protestosuna ilişkin hükümlerin bono hakkında da uygulanacağı, (TTK m.778/1,d). Hakeza poliçenin protestosuna ilişkin TTK m.715 ilâ 717 ve 719 ilâ 721. Maddelerinin de çek hakkında da geçerli olacağı (TTK m.818/1,ı) belirtilmiştir.

Poliçenin protestosuna ilişkin Türk Ticaret Kanunu’nun hükümlerinin bir kısmı, protestonun süresi ve şartları (TTK m.714), düzenlenme usulü (TTK m.715, 717-720) ve protesto içinde yer alması gereken kayıtlara (TTK m.716) ilişkin olup, poliçenin protestosuna ilişkin Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen bu hükümlere aykırı olarak düzenlenen veya yanlış bilgiler içeren protestolar ise etkileri bakımından “sakat protesto” ve “haksız protesto” olarak ifade edilmektedir. Bununla birlikte Türk Ticaret Kanunu’nda sakat protesto düzenlenmiş olmasına rağmen (TTK m.721) haksız protestoya ilişkin bir hüküm ise bulunmamaktadır.

Sakat protesto, Türk Ticaret Kanunu’nun 721. maddesinde “sakat protesto” madde başlığı altında düzenlenmiştir. Bu hükme göre, noter tarafından düzenlenen ve imza edilen protestonun kanuna uygun olarak düzenlenmemesi veya protesto içindeki bazı kayıtların yanlış olması halinde sakat protesto söz konusu olacak olup, kanuna uygun düzenlenmese veya yanlış kayıtlar içerse de, sakat protesto geçerli sayılır (TTK m.721/1) düzenlemesi bulunmaktadır.

Bedeli Tahsil Edilmiş veya Ödenmesi Kabul Edilmemiş Senet İçin Ödememe Protesto Düzenlenmesi bakımından yapılan değerlendirmede ise; Senet borçlusunun senet bedelini ödemiş olmasına rağmen senedin iade edilmediği hallerde, hamilin kötü niyetli olarak senedin ödenmediğine ilişkin protestosu, haksız protesto niteliğinde sayılır.

Yine; Bono (ve poliçe), devredilebilir bir hakkı içeren, dolanım ve tedavül yeteneği bulunan kıymetli evraktır. Borçlu, tedavül nedeniyle senedin kimin elinde olduğunu bilebilecek durumda olmadığından, hâmil, ödeme gününde veya onu izleyen iki iş günü içinde borçluya giderek (senet tedavül etsin veya etmesin) senedi ödemesi için ibraz etmelidir. Bu husus 6102 sayılı TTK’nin 708/1 maddesinde; “Belirli bir günde veya düzenlenme gününden ya da görüldükten belirli bir süre sonra ödenecek bir poliçenin hâmili, poliçeyi ödeme gününde veya onu izleyen iki iş günü içinde ödenmek üzere ibraz etmelidir.” şeklinde düzenlenmiştir. Dolayısıyla bir para borcunu içeren bono (ve poliçe) tedavül etsin veya etmesin, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 89/1 maddesinde düzenlenen genel kuralın aksine, kanunen aranılacak bir borcu içerir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun; 708. Maddesinde ise “Belirli bir günde veya düzenlenme gününden ya da görüldükten belirli bir süre sonra ödenecek bir poliçenin hamili, poliçeyi ödeme gününde veya onu izleyen iki iş günü içinde ödenmek üzere ibraz etmelidir” hükmü yer almaktadır.

Bu sebeple bononun (ve poliçenin), hâmili tarafından asıl borçluya ödemesi için yerleşim yerinde ibrazı, ödeme ile ilgili sürecin ilk ve zorunlu basamağını oluşturur. Hemen belirtilmelidir ki; bankalara tahsil cirosu ile devredilen bonolar açısından ödeme yerindeki banka şubesi tarafından, senedin kendilerinde olduğunun bildirilmesine ve vadesi geldiğinde senedi ödemeye davet edilmesine ilişkin asıl borçluya gönderilen ihtarnamelerin 6102 sayılı TTK’nin 708/1 maddesinin açık hükmü gereğince ibraz niteliği bulunmamaktadır. Banka tarafından asıl borçluya ihtarname gönderilse dahi bononun, ödeme gününde veya onu izleyen iki iş günü içinde ödenmek üzere ibraz edilmesi gerekmektedir

Türk Ticaret Kanunu’nun 721. maddesi uyarınca “Noter tarafından imza edilen protesto kanuna uygun olarak düzenlenmediği veya içindeki kayıtlar yanlış olduğu takdirde de geçerlidir. Noter hakkında disiplin hükümleri saklıdır”. Görüldüğü gibi sakat protestoda, protestonun kanuna uygun düzenlenmemesi veya yanlış kayıtlar içermesi söz konusu olmaktadır. Ancak sakat protestoda poliçe(senet) ibrazı gerçekleşmiştir. Sakat protestoda Noterin, eksik veya yanlış protesto düzenlemesi sebebiyle Noterlik Kanunu’nun 125 vd maddeleri uyarınca mesleki disiplin ve aynı kanunun 162. maddesi gereğince hukuki sorumluluğuna gidilebilir.

TTK.’un 708. maddesi uyarınca ibraz yükümlülüğü yerine getirilmeksizin protesto düzenlenmesi, protestoyu haksız hâle getirecektir. ibraz edilmemiş bir kambiyo senedi için protesto da düzenlenemez. Ödeme için ibraz, kural olarak ödememe protestosunun çekilebilmesinin ön koşulunu oluşturur. İbrazsız protesto olmaz. Senet ibraz edilmeden protesto çekildiği takdirde bu protestonun başvurma hakkının kullanılması bakımından bir anlam veya hukuki etkiye sahip olmayacağı ifade edilmektedir (Ülgen, Hüseyin/Helvacı, Mehmet/Kendigelen, Abuzer/Kaya, Arslan, Kıymetli Evrak Hukuku, İstanbul 2015.s.183).

Haksız olarak düzenlenen protesto Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi’ne bildirilerek alenileştirilmekte, sicilde yer almakta ve bu şekilde senedin ödenmesinden sorumlu olanın ticari itibarı zedelenmektedir. Protesto muhatabının ticari çevresinden gördüğü itibar azalmakta, bankalar ile üçüncü kişiler nezdindeki kredisi tükenmektedir (Bozgeyik, Hayri, Poliçede Müracaat Hakkı, ... 2003. s.144-145). Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, “senedi davacı borçluya ibraz etmeden protesto keşide ettiren bankanın ağır kusurlu olduğuna” karar vererek haksız protestonun haksız fiil ve bu fiilin ağır bir kusur olduğunu kabul etmiştir (Y. 11. HD. 13.02.1978 – 5470/519).

Protesto edilen senedi Merkez Bankasına bildirmekle yükümlü olan bir bankanın Türk Ticaret Kanunu hükümlerinin dışında Bankalar Kanununun verdiği bir ödevi yerine getirirken basiretli ve müdebbir bir iş adamı gibi hareket ederek ibraz olmadan yapılan protestoyu bildirmemesi aksi takdirde bundan doğan sorumluluğa katlanması iktiza eder. Zira protestonun Merkez Bankasına bildirilmesi ve bu suretle senedin ibrazına rağmen borcunu ödemeyenin bültende yayınlanarak ilan edilmesi ticari ahlakın korunması ve dürüstlüğün, iyi niyetin ve ahde vefanın hakim kılınması içindir. Senet kendisine ibraz edilmeyen bir kimsenin, kanun dahi yapılabileceğini öngördüğü sakat protestoya müsteniden itibarının zedelenmesini, kredilerinin kesilmesini intaç edecek bir şekilde protestoya sebebiyet verdiğinin ilanı, objektif iyi niyet kurallarına ve ticari ahlakın gereklerine uygun düşmez (Y. 11. HD. 30.4.1975 tarih ve 1975/736 E, 1975/3069 K).

Türk Ticaret Kanunu sakat protestoya sonuç bağlamış, geçerliliğini kabul ederek noterlerin sorumluluğuna gidilebileceğini açıklamış ise de, haksız protestoya bir sonuç bağlamamıştır. Haksız protesto hususunda düzenlemenin bulunmaması, haksız protesto sebebiyle mağdur olan kişinin bu duruma katlanması gerektiği şeklinde yorumlanamaz, bu hususta kanunda bilinçli bir boşluk olduğu savunulamaz. Haksız protesto, aynı zamanda bir haksız fiil hali olması sebebiyle, protesto muhatabı uğradığı zarar sebebiyle, 6098 sayılı TBK.'nun 49. maddesine göre zararını tazmin ettirebilir (Demirkapı, Ertan, Noterlik Uygulaması Açısından Kambiyo Senetlerinde Protestolar, TNBHD (Hakemli), 2014, Y.1, S.2,s.49).

Haksız protestonun, bir haksız fiil olduğu, düzenleyenin ticari itibarını zedelediği ve kişilik haklarına saldırı niteliğinde olduğu açıktır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesi uyarınca “Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir”. Aynı kanunun 25. maddesine göre ise kişilik hakları saldırıya uğrayan, “hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini, sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Bunlarla birlikte, düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması isteminde de bulunabilir. Maddî ve manevî tazminat istemleri ile hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş olan kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre kendisine verilmesine ilişkin istemde bulunma hakkı da saklıdır”.

Somut uyuşmazlıkta, davalı tarafından ibraz belgesi sunulmadan ve ibraz yükümlülüğü yerine getirilmeksizin düzenlenen bir protesto olduğu ve bu durumun da haksız protesto niteliğinde olduğu anlaşılmakta olup, bu anlamda eldeki davanın açılmasında davacının hukuki yararın varlığı bulunduğu kanaatine varılmıştır.

Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesi benzer bir uyuşmazlıkta, ilk derece mahkemesinin “davalı bankanın, kendisine tevdi edilen bononun kendisinde bulunduğunu, ödemenin kendisine yapılacağına dair olarak TTK'nın 723/1 maddesine göre yapılacak ihbarı yapmamış olduğu ve buna dair belgeyi ibraz etmediği, ihbarın yapılmış olması hâlinde ciro ile el değiştiren senedin davalı bankada olduğunun bilineceği ve buna göre ödemenin bankaya yapılacağı bu şekilde borçlu davacının protestoya uğramasının söz konusu olmayacağı gerekçesiyle davalı bankanın davacı aleyhine … keşidecisi davacı olan senet sebebiyle çekmiş olduğu ……numaralı protestosunun kaldırılmasına” yönelik kararı hakkında onama kararı vermiş vermiş, (Yargıtay 11. HD. 12.03.2014 tarih ve 2014/3029 E, 2014/4764 K) yukarıda açıklanan gerekçelerle davanın kabulüne dair karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜM: Gerekçesi Yukarıda Açıklandığı Üzere;

1. DAVANIN KABULÜNE, Keşidecisi davacı Hasan Hüseyin Kırçiçek, lehdarı Aysun Eğlenceoğlu olan, 30/05/2016 vade tarihli, 10.000,00. TL bedelli ve 30/07/2016 vade tarihli, 15.000,00. TL bedelli, bonolar nedeni ile davalı Garanti Bankasının , Birlik Mahallesi Şubesince düzenlenen bono protestolarının KALDIRILMASINA,

2. 492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince hesaplanan 179,90 TL harçtan peşin alınan 80,70 TL harcın mahsubu ile bakiye 99,20 TL bakiye karar ve ilam harcının davalıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,

3. Davacı tarafından yatırılan 80,70 TL başvurma harcı, 80,70 peşin harç, tebligat. müzekkere ücreti toplamı 104,25 TL olmak üzere toplam 265,65 TL yargılama giderinin davalıdan tahsiline, davacıya verilmesine,

4. HMK'nın 333.maddesi gereğince kararın kesinleşmesinden sonra yatırılan gider avansının kullanılmayan kısmının davacıya iadesine,

Dair, davacı asilin yüzüne karşı, davalının yokluğunda gerekçeli kararın tebliğden itibaren 2 hafta içerisinde ... Bölge Adliye Mahkemeleri'nde İstinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 19/06/2023